# Bazaj radikoj Esperanto-Esperanto (IA5 TXT A-^G)
#
# (C)2002 Wouter F. Pilger, NL8223ZS26 
# http://www.xs4all.nl/~pilger/wfp/
# stato: 2002-12-01
#
#
# ^Ciuj rajtoj rezervitaj. Tous droits r'eserv'es. 
# All rights reserved. Reprodukto nur kun anta~ua permeso.
# 
# 
# >2500 radikoj
# > >25.000 vortoj
# 
# 
# Verko prilaborata. Sen ia garantio. ^Gi povas ^san^gi^gi ^ciutage. 
# _Nur_ por via propra uzo vi rajtas fari _unu_ paperan kopion.
# 
# 
# ATENTU! ^Ci tio _ne_ estas "difin-vortaro". ^Gia celo estas nur, helpi al
tiuj, kiuj legas ion en Esperanto, kaj renkontas nekonatan vorton _en
kunteksto_, kompreni ^gin, donante indikojn per kiel eble elementaj vortoj.
# {*0}: iloj; {*1}-{9}: radikoj la~u ofteco kaj utilo (la~u la Akademia
'Baza Radikaro Oficiala'); {X}: aldono. (Grupoj {9} kaj {X} fakte ne estas
tre bazaj...)
# ({*0}-{*6}: ^c. 950 radikoj / {*0}-{X}: ^c. 2700 radikoj)
# 
#
# ^ci tie: * ^c^g^h^j^s~u^C^G^H^J^S~U 
#
# HTML ISO-8859-3 Latin-3 : breo-al3.htm
# HTML UTF-8 UNIKODO : breo-au8.htm
# HTML ASCII IA5 : breo-aa5.htm
# TXT IA5 A-^G: breo-1a5.txt
# TXT IA5 H-O : breo-2a5.txt
# TXT IA5 P-Z : breo-3a5.txt
#
# komentoj (por tiuj, kiuj jam konas Esperanton): vidu malsupre
#
-------
#
#   Libro-forma versio aperis en decembro 2001:
#   Wouter F. Pilger: Baza Esperanta Radikaro,
#   Rotterdam: UEA, 160 p., 18x11 cm, ISBN 92-9017-076-X.
#   www.uea.org/katalogo/
#
-------
#
# _gramatikaj fina^joj_
# 
# -o : [io ekzistanta]
# -a : [kvalito; aparteno; rilato]
# -j : du a~u pli [>=2]
# -n : -o -as ---> -on / -on <--- -as -o
# -e : [maniero; cirkonstanco; loko]
# -n : [al] -o -as ---> -en / -en <--- -as -o
# -i : [ago/stato]
# -as : [ago/stato: nun, ^ciam, kutime]
# -is : [ago/stato: anta~u nun]
# -os : [ago/stato: post nun]
# -u : [ago/stato: peto, konsilo, ordono]
# -us : [ago/stato: kondi^ca]
# 
# 
#      _aktiva:_
# -ant- : [komencinta, ne fininta, dum la ago]
# -int- : [fininta, post la ago]
# -ont- : [ne jam komencinta, anta~u la ago]
#       _pasiva:_
# -at- : [komencita, ne finita, dum la ago]
# -it- : [finita, post la ago]
# -ot- : [ne jam komencita, anta~u la ago]
# 
# 
# _prefiksoj kaj sufiksoj por vortkonstruo_
# 
# -ado : [da~ura a~u ripeta ago]
# -a^jo : [io konkreta]
# -ano : [homo: membro; lo^ganto]
# -aro : [multaj kiel unu tuto]
# bo- : [parenco per geedzi^go]
# ^cef- : [plej grava]
# dis- : [al pluraj direktoj]
# -ebla : [oni povas fari]
# -eco : [kvalito mem de iu/io]
# -eg- : [tre granda; tre forte]
# -ejo : [loko, kie]
# ek- : [(subite) komenci]
# -ema : [inklino a~u ^sato]
# -enda : [oni devas fari]
# -ero : [fragmento, peco da]
# -estro : [homo: kiu gvidas, regas, prezidas]
# -et- : [tre malgranda; tre malforte]
# ge- : [la du seksoj kune]
# -ido : [infano; juna besto]
# -igi : [fari -a, -o; ka~uzi ke io/iu -as]
# -i^gi : [ekesti -a, -o; kvaza~u iu -as ^gin]
# -ilo : [instrumento, rimedo]
# -ino : [virino; naski-pova individuo]
# -inda : [estas bone, fari; merito]
# -ingo : [io, en kion oni metas tion, por teni ^gin]
# -isto : [profesia homo; sportulo; ism-ano]
# -ismo : [pens-aro; malsano]
# mal- : [tute ne; inverse; kontra~ue]
# mis- : [ne ^guste; erare]
# -obla : [kvanto; fojoj: triobla=3x]
# -ona : [parto: duona=1/2]
# re- : [denove, ankora~ufoje; inversdirekte]
# -ujo : [io, en kio]
# -ulo : [homo tia]
# -um- : [io kun ia rilato al]
# 
# --------------------------------------------------
#

# 
# 
# -a-
# 
# -a : * [kvalito; rilato; aparteno] [adjektivo] (alta arbo; tiu arbo estas
alta; mi vidas altan arbon; tiu solvo ^sajnas (esti) bona; li farbis la
bluan pordon verda; mia frato; ^sia laboro; ilia konduto;...) (skribi:
skriba ekzameno; fini: fina ^capitro; koloro: kolora bildo; multaj koloroj:
multkolora bildo; ^ciu tago: nia ^ciutaga pano; hundo: hunda vosto;
problemo: problema situacio; urbo: urba trafiko; hiera~u: la hiera~uaj
okaza^joj; plej: pleja kontenteco; tro: troa pluvo; tri: la tria horo;
balda~u: lia balda~ua foriro;...) {*0}
# abelo : insekto, ^generale vivanta en grandaj popoloj, de kiuj homoj
prenas mielon _(Apis)_ {8}
# abio : pinglo-arbo _(Abies, Picea, Thuja,...)_ {7}
# abomeno : tre forta mal^sato; abomeni: mal^sategi {8}
# aboni : la~u kontrakto ricevadi gazeton, revuon a~u servon {8}
# abrikoto : frukto kun (ofte parte ru^ga) lanugeca ha~uto kaj flaveca
karno, de arbo _(Prunus armeniaca)_ {9}
# abrupta : malagrable subita {9}
# absceso : kava^jo pro detruita karno a~u ha~uto, en kiu kolekti^gas puso
{X}
# absoluta : sendependa de ajna influo; senkondi^ca, senrezerva {9}
# abstini : tute ne uzi (alkoholon, tabakon, viandon,...) {9}
# abstrakta : malkonkreta; tio, kio ne estas sensebla (tu^sebla, a~udebla,
videbla, flarebla, gustumebla...), sed nur estanta en pensoj {X}
# absurda : kontra~ua al normala sa^go; tute ne komprenebla {9}
# abunda : en tre granda kvanto {7}
# acida : kun gusto de citrono a~u vinagro {7}
# -a^c- : [malbona, malbela] (precipe la~u ekstera aspekto) (fi- kaj -a^c-:
fihundo estas nefidinda kaj eble neatendite mordas - hunda^co malbele
aspektas kaj eble tro bojas) {9}
# a^ceti : * havigi al si per mono {*3}
# -ado : * [da~ura a~u ripeta ago] (lernado, frapado, martelado,...) {*0}
# adapti : ^gustigi, ta~ugigi por iu celo, kondi^co a~u cirkonstanco {9}
# adia~u : saluto ^ce foriro: "adia~u!"; adia~ui: diri "adia~u!" a~u aliajn
vortojn ^ce foriro {7}
# adicii : aldoni nombrojn: 2+3=5 (du plus tri estas kvin) {8}
# adjektivo : a-vorto; vorto, en Esperanto kun fina^jo "-a", kiu montras
econ, kvaliton a~u rilaton de io a~u iu {8}
# administri : prizorgi financojn kaj hava^jojn de organiza^jo a~u persono
{8}
# admiri : opinii, ke io a~u iu estas tre bona a~u tre bela {8}
# admoni : diri: "faru tion! estas bone!" a~u "ne faru tion! estas
malbone!" {8}
# adopti : alpreni nepropran infanon kiel sian; alpreni kiel sian (kutimon,
opinion,...) {8}
# adori : honoregi; pasie ami {9}
# adreso : * [strato, numero, urbo, lando]; adresi: surmeti adreson;
direkti (leteron, parolon) al... {*5}
# adverbo : e-vorto; vorto, en Esperanto ofte kun fina^jo "-e", kiu indikas
kvaliton a~u cirkonstancon de ago a~u stato {9}
# advokato : iu, kiu defendas ies interesojn anta~u ju^gisto {8}
# aero : * tiuj gasoj, kiuj estas ^cirka~u ^cio en la tuta mondo; la gasoj,
kiujn homoj kaj bestoj spiras por vivi {*4}
# afabla : * kun agrablaj, pla^caj vortoj kaj agoj; amika; helpema {*3}
# afero : * a^jo; objekto a~u agado a~u ideo a~u temo {*2}
# afikso : prefikso a~u sufikso {X}
# afi^so : granda folio (gluita sur muro) (por anonci okaza^jon); afi^si:
diskonigi grandskale (per afi^so) {8}
# aflikti : ka~uzi fortan kordoloron {9}
# afranki : meti po^stmarkon sur leteron a~u karton; anta~upagi
transportadon {8}
# Afriko : (nomo de kontinento) {9}
# agi : * fari ion pri io; aktive okupi^gi pri io; ne resti senfara {*5}
# agento : konstanta komisiito; komerca reprezentanto {9}
# agiti : inciti la sentojn; ribeligi homamasojn {9}
# aglo : granda rabo-birdo kun kurba beko _(Aquila)_ {7}
# agordo : pluraj muzik-instrumentoj sonantaj bone kune (kun tonoj bone
^gustigitaj); agordi: ^gustigi tonon de unu instrumento al tono de alia
instrumento {7}
# agrabla : * tiel, ke estas bona sento {*4}
# a^go : * kvanto de vivjaroj {*4}
# ajlo : (herbo kun) akragusta bulbo konsistanta el pluraj bulberoj (pli
akra ol cepo) _(Allium sativum)_ {9}
# ajn : * [senlime]; (kiam ajn: en ^ciu pensebla tempo; kie ajn: en ^ciu
imagebla loko;...) {*1}
# -a^jo : * [io konkreta] (bela^jo, man^ga^jo, vida^jo, ^cirka~ua^jo...)
{*0}
# akademio : oficiala societo de verkistoj, sciencistoj a~u artistoj {9}
# akceli : (pli)rapidigi {8}
# akcento : pli forta prononco de parto de vorto; pli forta atento al parto
de temo; akcenti: pli forte prononci; pli atenti {9}
# akcepti : * ne kontra~ui; ne rifuzi {*4}
# akcio : (atesto pri posedo de) parto de la kapitalo de entrepreno {9}
# akcidento : (subita) malfeli^ca okaza^jo {7}
# akiri : * ekhavi per faro {*6}
# akno : ^svela^jeto sur la ha~uto _(Acne)_ {9}
# akompani : * iri kun iu; ludi muzikon, kiam iu kantas {*6}
# akordo : pluraj tonoj (de unu muzik-instrumento) kune ludataj; sameco de
sentoj a~u opinioj inter du a~u pli da personoj {9}
# akra : * pika; tran^ca; kun tre maldika pinto a~u rando; doloriga kiam
^gi forte tu^sas; gusto kiu kvaza~u pikas la langon {*6}
# akrido : saltanta insekto (periode en grandaj kvantoj) _(Acrididae)_ {9}
# akso : stango (a~u linio), ^cirka~u kiu turni^gas rado, parto de
ma^sino,... {9}
# akto : divida^jo de teatra^jo; (dokumento pri) grava oficiala decido {9}
# aktiva : aganta, faranta ion (mi/li/^si/^gi/... (=la aktiva)
...-as/-is/-os (iun/ion); mi/li/^si/^gi/... (=la pasiva) estas/estis/estos
...-ata/-ita/-ota de iu/io (=la aktiva)) {9}
# aktoro : persono, kiu ludas rolon (kvaza~uas esti alia persono) en
teatra^jo {9}
# aktuala : nun estanta; nun interesa {9}
# akurata : kiu faras aferojn ^gustatempe, en la difinita tempo, je la
difinita horo {8}
# akuzi : diri, ke iu kulpas pri io {9}
# akvo : * la plej ofta likvo sur tero _(H2O)_; loko
kie estas multe da _H2O_ kune {*3}
# akvumi : doni akvon al planto, al kulturata tero (akv/um/i) {X}
# al : * [-->] [direkto] (li iras al la urbo; ^si skribis al mi; mi donas
tion al vi) {*1}
# alarmo : granda ^generala averto pri dan^gero; alarmi: tiel averti {9}
# ala~udo : birdo, kiu kantas dum preska~u senmova flugado super kampoj
_(Alauda,...)_ {9}
# albumo : libro por teni fotojn, desegnojn, notojn, salutojn de amikoj,...
{8}
# aldoni : doni ion plian (krom tio, kion oni jam donis al iu, a~u krom
tio, kio jam estas ie); diri a~u skribi ion plian (al/don/i); aldona:
kroma; plia; ekstra {X}
# aleo : vojo inter arboj en ^gardeno a~u parko {9}
# alfabeto : la literoj de iu lingvo en vico {9}
# algo : sen-tiga akvoplanto (algoj estas tre malsamaj la~u formo kaj
koloro, iuj algoj estas man^gataj kiel legomo) {9}
# alia : * ne tiu; ne sama; unu al la alia: A al B kaj B al A {*2}
# ali^gi : fari^gi membro de iu grupo a~u partoprenanto en iu evento;
ali^gilo: formularo por ali^gi (al/i^g/i) {X}
# alkoholo : likvo akirita per distilado de fermentintaj suker-enhavaj
substancoj _(C2H5OH)_ (kaj
aliaj _-OH_); alkohola^jo: trinka^jo enhavanta alkoholon, ebriiga {8}
# almena~u : * tiom a~u ne nur tiom, sed pli; ne malpli ol {*1}
# almozo : mono, kiun oni donas al malri^culo pro kompato; almozi: peti
almozo(j)n {8}
# alta : * (kun granda) mezuro vertikale (de malsupro ^gis supro); je
granda distanco super la tero (a~u super io alia); respektinda; povanta
ordoni (al iu malpli alta la~u rango a~u pozicio) {*2}
# alterni : sin sekvi la~uvice (tago - nokto - tago - nokto -..., nigra -
blanka - nigra - blanka -...) {9}
# alternativo : eblo a~u neceso, elekti inter du aferoj, ag-manieroj,
proponoj, decidoj,... {X}
# aludi : paroli ne pri tio, sed pri io, kio pensigas pri tio {9}
# alumeto : bastoneto por fajrigi {7}
# aluminio : ar^gentkolora malpeza metalo _(Al)_ {9}
# ami : * tre ^sati; havi plej korajn sentojn por iu/io {*2}
# amara : maldol^ca (kiel galo a~u kiel sensukera kakao) {9}
# amaso : * granda kvanto kune {*4}
# amatoro : ne-profesiulo; iu, kiu faras ion ne por vivteni sin, sed por
sia (granda) plezuro {9}
# ambasado : grupo da senditoj de unu ^stato por intertrakti kun alia
^stato; ambasadorejo (kun oficistoj) {9}
# ambasadoro : ^cefa reprezentanto de iu ^stato en alia ^stato {9}
# amba~u : * la du; tiuj du {*1}
# ambulanco : a~uto por alporti vunditon a~u malsanulon al hospitalo;
movebla (armea) kuracejo {X}
# Ameriko : (nomo de kontinento) {9}
# amfibio : besto kun nuda ha~uto, kies larvoj vivas en sensala akvo kaj
spiras per brankoj, dum la plenkreskaj vivas sur tero kaj spiras per pulmoj
[rano, salamandro,...] _(Amphibiae)_ {X}
# amiko : * ^satata, kara homo {*2}
# amindumi : per karesoj kaj kisoj montri (unu al la alia), ke la alia
estas aminda (am/ind/um/i) {X}
# amplekso : kiom granda (en ^ciuj dimensioj) io estas; ampleksa: havanta
grandan amplekson {8}
# ampolo : tub(et)o (el vitro a~u alia materialo), fermita je amba~u
ekstrema^joj; vitra, fermita elektra lampo {9}
# amuzi : * plezurigi; ^guigi; gajigi; ridigi {*5}
# -ano : * [homo: membro; lo^ganto] (klubano, Parizano, Amerikano,
Kristano,...) {*0}
# anaso : akvobirdo a~u kortobirdo kun egale lar^ga beko kaj mallonga kolo
_(Anas,...)_ {8}
# anekdoto : mallonga rakonto pri (amuza) okaza^jo {9}
# angilo : serpento-simila fi^so kun glata ha~uto, vivanta en E~uropaj kaj
Amerikaj riveroj, sed metanta siajn ovojn en la oceano apud la bordo de
Usono _(Anguilla)_ {9}
# angulo : * spaco inter du sin tu^santaj linioj a~u muroj (>, <) {*4}
# an^gelo : supernatura (bona) estulo a~u esta^jo; sendito de dio;
karegul(in)o {8}
# animo : * ne-korpa parto de homo (a~u de alia viva^jo) {*5}
# animalo : besto a~u homo {8}
# anka~u : * aldone [ne nur tiu/tio, sed anka~u tiu/tio alia] {*1}
# ankora~u : * ne nur anta~ue, sed anka~u nun; ne nur tiom, sed e^c pli da
{*1}
# anonci : * diri, ke io okazos {*6}
# anso : kurba, elstara tenilo (ekzemple de taso) {X}
# ansero : kortobirdo kun longa kolo kaj lar^ga vosto _(Anser,...)_ (^gi
gakas "gak-gak") {9}
# anstata~u : * en la loko de...; en la funkcio de... (anstata~ui: esti a~u
funkcii anstata~u io/iu alia; anstata~uigi: meti ion/iun alian anstata~u la
nuna...) {*1}
# -ant- : * [komencinta, ne fininta, dum la ago] (man^ganta homo: kun
man^ga^jo en sia bu^so; falanta pluvo: gutoj en aero); (man^gante (=dum la
man^gado), li bone ma^cis); (^generale, -anto = -anta homo) {*0}
# anta~u : * en tempo pli frua; en loko pli proksima; pli frue en vico {*1}
# anta~uulo : parenco, kiu vivis pli frue; iu anta~ue havinta la saman
funkcion (anta~u/ul/o) {X}
# antikva : ekzistinta anta~u longa tempo kaj ne plu ekzistanta; tre
malnova {X}
# aparato : pli-malpli granda, pli-malpli komplika ilo {7}
# aparta : * ne kuna; dis(igit)a de; speciala {*4}
# apartamento : kelk^cambra lo^gejo {8}
# aparteni : * [tio, kion iu/io posedas (havas), apartenas al tiu/tio]
[parto de io apartenas al la tuto] {*6}
# apena~u : * preska~u ne; ne (a~u nur iomete) pli ol (61 minutoj estas
apena~u unu horo) {*1}
# aperi : * ekvidi^gi; ekesti {*4}
# aperturo : malferma^jo {9}
# apetito : plezuro man^gi; man^gemo {8}
# apla~udi : frapi siajn manojn unu kontra~u la alia, por montri la~udon
{9}
# apliki : uzi teorion en la praktiko; uzi ion por ^gia celo; ligi iun
dira^jon al iu, pri kiu la dira^jo origine ne temis {9}
# apogi : * fari tiel, ke iu/io ne falos a~u renversi^gos; diri, ke tio,
kion diras a~u faras iu alia, estas bona {*6}
# apostolo : unu el la originaj lernantoj de Kristo; fervora propagandisto
{9}
# apostrofo : skribsigno (') uzata, interalie, por indiki, ke unu litero
mankas (en Esperanto, oni povas apostrofi la finan "o" de substantivoj kaj,
post vokalo, la "a" de la vorto "la": de l' mond' = de la mondo) {X}
# apoteko : loko, kie oni vendas a~u senpage havigas kuracilojn {8}
# apro : sova^ga porko _(Sus,...)_ {9}
# aprilo : * la monato post marto kaj anta~u majo (04) {*5}
# aprobi : * diri, ke tio, kion diris a~u faris iu alia, estas bone dirita
a~u farita {*6}
# apud : * en loko proksima de...; dekstre a~u maldekstre de... {*1}
# -aro : * [multaj kiel unu tuto] (arbaro, ^stuparo, gazetaro, homaro,...)
{*0}
# araneo : okpieda besteto _(Aranea)_ {8}
# aran^gi : * okazigi; fari la necesajn aferojn, por ke io povu okazi;
aran^go: la maniero, en kiu io estas aran^gita; la rezulto de la aran^gado
{*5}
# arbo : * alta planto kun ligna trunko kaj multaj bran^coj [kverko,
abio,...] {*3}
# arbitra : dependa de la volo a~u kaprico de nur unu persono {9}
# arbusto : planto kun lignecaj bran^c(et)oj, sed sen trunko (ne arbo, ne
herbo) [frambo, mirtelo,...] {X}
# ar^co : stango kun paralele fiksita fasko da haroj, por sonigi kordan
muzikinstrumenton {X}
# arda : varmega; bruletanta (sen flamoj) {8}
# aresti : (la~u le^go) kapti iun por malliberigi tiun a~u por submeti tiun
al ju^gado {X}
# argilo : iuj specoj de (knedebla) tero, el kiuj oni bakas brikojn,
fajencon,... {X}
# argumento : fakto a~u rezona^jo, kiun oni mencias, por konvinki iun a~u
pruvi ion; argumenti: prezenti argumento(j)n {X}
# ar^gento : * blanke-griza valora metalo _(Ag)_ {*5}
# arko : parto de rondo a~u cirklo; konstrua^jo tiuforma; objekto tiuforma
por pafi sagojn {8}
# armi : * doni al iu ilojn por batali kaj defendi sin {*6}
# armo : * il(ar)o por batali {*6}
# armeo : (^generale: ^stata) aro da soldatoj kaj soldatestroj, kun pafiloj
kaj aliaj bataliloj {7}
# aromo : delikata odoro a~u gusto (de planto a~u de iu substanco); odoro
a~u gusto pro aldono de tia substanco {X}
# arto : * difinita maniero por fari ion (belan); maniero por lerte fari
ion; la farado de io pro ^gia beleco; (artefarita: farita de homo, ne
natura) {*3}
# arterio : tub(et)o en la korpo, tra kiu fluas sango de la koro al la
organoj {9}
# artifiko : lerta a~u ruza agmaniero por imponi a~u trompi {X}
# artiko : loko, kie ostoj estas ligitaj tiel, ke (unu el) ili povas flekse
a~u turne movi^gi (kubuto, genuo,...) {9}
# artiklo : ^ciu aparta speco de komerca^jo {X}
# artikolo : teksto en gazeto; divida^jo de le^go, regularo,...;
(gramatiko:) la vorto "la" {7}
# -as : * [ago/stato: nun, ^ciam, kutime] [verbo] (mi nun sidas; ^ciun
tagon li legas gazeton; ^si ^ciam estas afabla; li ofte skribas al mi; li
kutime pagas kontante; jam dum tri jaroj mi lo^gas ^ci tie;...) {*0}
# asekuri : kontrakti kompenson pro estonta perdo, difekti^go,...: se oni
regule (^ciumonate, ^ciujare) pagas monon (premion), la asekuristo pagos
kompenson, kiam difinita neanta~udirebla okaza^jo okazos (ekzemple:
akcidento, fajro, malsano, ^stelo,...) {8}
# asembleo : le^go-fara kunveno {9}
# aserti : firme diri, ke io estas vera {9}
# asfalto : nigra kovra^jo (fandebla per varmo) de stratoj {9}
# asisti : (ofice) helpi {9}
# asocio : grava a~u granda grupo da homoj, kuni^gintaj por komuna celo
(kutime kun estraro kaj regularo); kunligo de aferoj kun komunaj ecoj;
(asocii: tiel kunligi aferojn) {8}
# aspekti : esti la~u (unua) rigardo {7}
# astro : objekto en ^cielo [suno, luno, steloj, planedoj,...] {X}
# -at- : * [komencita, ne finita, dum la ago] (trinkata akvo: akvo en
bu^so; lavata vesto: en akvo); (fotografate (=dum la fotografado), li ne
movi^gis); (^generale, -ato = -ata homo) {*0}
# ataki : * iri al iu/io, por fari malbonon al tiu/tio {*6}
# atenci : provi mortigi iun; provi detrui a~u difekti ion (la~ule^ge
garantiitan) {X}
# atendi : * resti ^gis alveno de iu/io; resti ^gis io okazos; firme pensi,
ke io okazos; ne jam fari ion (^gis...) {*3}
# atenta : * rimarkema; volanta ekscii {*4}
# atesti : oficiale diri, ke io estas tia kaj tia, ^car oni mem vidis a~u
spertis ^gin {8}
# atingi : * veni ^gis dezirata loko; veni ^gis dezirata rezulto {*5}
# Atlantiko : la oceano inter E~uropo kaj Afriko kaj Ameriko {9}
# atomo : plej malgranda ero de materio, el kiuj konsistas molekuloj {9}
# a~u : * [elekto] {*1}
# a~udi : * rimarki per la oreloj {*3}
# a~udaca : kura^ga malgra~u konataj dan^geroj a~u problemoj {9}
# a~ugusto : * la monato post julio kaj anta~u septembro (08) {*5}
# a~uskulti : * provi a~udi; uzi la orelojn; atenti ies paroladon {*4}
# A~ustralio : (nomo de kontinento) {9}
# a~uto : a~utomobilo {8}
# a~utobuso : veturilo (a~utomobilo) por kelkdek personoj {7}
# a~utomato : aparato, kiu faras ion sen interveno de homo {7}
# a~utomobilo : veturilo funkciigata per motoro, kun kutime kvar radoj, sur
tero (mallonge: a~uto) {8}
# a~utoro : verkinto de teksto; elpensinto, farinto de artverko {9}
# a~utoritato : influo bazita je respekto; povo rajtigita por postuli
obeadon {8}
# a~utuno : * parto de jaro inter somero kaj vintro, kiam malplivarmi^gas
{*4}
# avo : * patro de patr(in)o {*4}
# avanta^go : tio, kio donas pli da utilo, profito, sukceso {9}
# avara : * kiu ne volas elspezi sian monon; kiu ne volas doni ion al iu
alia {*6}
# aveno : greno kun disaj grajnoj _(Avena)_ {9}
# aventuro : dan^gera a~u plezura (neatendita) vico da okaza^joj {7}
# avenuo : lar^ga strato, kutime kun arboj la~ulonge de ^gi {8}
# averti : * diri: "ne faru!", "malbono okazos!" {*6}
# aviadilo : flugma^sino por transporti homojn a~u a^jojn (aviad/il/o) {8}
# avida : kiu forte volas havi ion {8}
# azeno : * kvarpieda besto, simila al, sed malpli granda ol ^cevalo, kun
pli longaj oreloj _(Asinus)_ (iaas: "i-a") {*5}
# Azio : (nomo de kontinento) (fakte unu kontinento kun E~uropo: E~urazio)
{9}
# 
# 
# 
# -b-
# 
# babili : paroli pri ne (tre) seriozaj aferoj {7}
# bacilo : nomo de iuj bakterioj; ajna eta viva ka~uzanto de malsano {9}
# bagatelo : malgranda^jo, malgrava^jo {9}
# baki : pretigi man^ga^jon (a~u ion alian) en forno per varmego {8}
# bakterio : unu^cela viva^jo, kiu reprodukti^gas per duparti^go {9}
# balo : danc-festo {9}
# balai : * per ilo el tigoj a~u fadenoj (balailo) for^sovi malpura^jojn
{*6}
# balanci : klini tien kaj reen {8}
# balbuti : malfacile paroli kun (ne volitaj) interrompoj a~u ripetoj
("b-balb-buti") {9}
# balda~u : * post mallonga tempo {*1}
# baleno : tre granda mamulo, kun formo de fi^so, vivanta en la oceanoj
_(Cetaceae: Balaenidae,...)_ {X}
# balono : flugaparato (a~u ludilo,...) konsistanta el sako kun gaso {7}
# baloti : vo^cdoni per vo^cdonilo {9}
# bambuo : altegaj varmlandaj herboj kun ligni^gintaj kavaj ^salmoj, uzataj
por konstruado, farado de mebloj,... _(Bambusa, Dendrocalamus,...)_; ties
^salmoj kiel konstru-materialo {9}
# bani : * enmeti tute en likvon (en akvon) a~u en sunlumon (por purigi a~u
por sano) {*5}
# banano : frukto de grandega herbeca (sed palmo-simila) planto _(Musa)_
kun flaveca ^selo kaj blanka pli-malpli faruneca karno {9}
# banda^go : tuko a~u io simila, kiun oni metas sur vundon a~u ^cirka~u
rompitan korpoparton; banda^gi: meti tukon,... sur/^cirka~u vundon,... {9}
# banko : ^stata a~u privata entrepreno okupi^ganta pri financo
(mon-aferoj) (pruntoj, ^cekoj, akcioj) {7}
# banto : ornama nodo kun du bukloj {9}
# bapti : (kun beno, solene) doni nomon al iu/io {9}
# baro : * io, kio malhelpas a~u malebligas trairon; io, kio malhelpas a~u
malebligas agadon; bari: malhelpi, malebligi trairon {*6}
# barakti : forte skui sin, forte movi siajn brakojn kaj krurojn; pene
defendi sin {8}
# barbo : * hararo sub la bu^so de viro {*6}
# barbiro : razisto kaj har-tondisto {9}
# barelo : ronda ujo el kurbigitaj tabuloj, kun plata supro kaj malsupro,
por teni likvojn (vinon, bieron, akvon,...) {8}
# barilo : io, farita por malhelpi trairon; konstrua^jo el fostoj, bretoj
a~u ^stonoj por indiki la limon de kampo a~u tereno, kaj por malhelpi
trairon (bar/il/o) {X}
# barko : iom granda velboato {9}
# basko : libere pendanta malanta~ua parto de vesto {9}
# bastono : * (rekta peco de) bran^co a~u io simila, por helpi iradon a~u
por bati {*6}
# bati : * doni forta(j)n frapo(j)n {*3}
# batali : * uzi forton kontra~u iu (malamika); interbati^gi {*4}
# baterio : ligita grupo da elektraj piloj; grupo da kanonoj {X}
# bazo : malsupra parto de objekto, kiu portas ^gin; objekto sub objekto,
kiu portas ^gin; tio, sur kio io estas konstruita; la ^cefaj punktoj de
pensado; bazi: konstrui, starigi ion (anka~u: opinion, decidon) sur io {8}
# bazaro : loko kun multaj vendo-tabloj a~u -budoj {8}
# bebo : su^cinfano; infaneto {8}
# beda~uri : * diri a~u pensi: "estas malbone, ke tio okazis tiel" {*6}
# beko : * firma (ofte pinta) bu^so de birdo {*6}
# bela : * vidinda pro formo, koloroj,... {*2}
# beni : peti favoron de dio por iu {8}
# bendo : mallar^ga, longa peco el maldika materialo; pli-malpli dika ringo
(el ka~u^cuko,...) ^cirka~u rado; komunikado-kanalo (radio, televido, inter
komputiloj,...) {9}
# benko : * meblo por sidi (por pluraj homoj) {*5}
# benzino : miksita likvo brulema, uzata kiel brula^jo en motoro (de
a~uto,...) {8}
# bero : karneca, ofte suka, ofte ronda, malgranda frukto {7}
# besto : * vivanta esta^jo povanta movi sin de unu loko al alia (ne homo,
ne planto); (homoj kaj bestoj estas animaloj) {*4}
# beto : diversforma legomplanto kun man^gebla radiko _(Beta)_; ^gia radiko
a~u ^giaj folioj, kiel legomo, kiel nutra^jo por bestoj a~u kiel fonto de
sukero (sukerbeto) {9}
# betulo : arbo kun blanka a~u blankmakula ^selo _(Betula)_ {8}
# bezoni : * ne povi esti a~u fari sen {*3}
# biblioteko : librejo, libraro, kie oni povas legi a~u prunti librojn {8}
# biciklo : du-rada veturilo funkciigata per piedoj; bicikli: veturi per
biciklo {8}
# bieno : kampara poseda^jo, ofte granda {7}
# biero : malforta (12% a~u malpli, ofte 5% a~u malpli) alkohola trinka^jo
el greno {7}
# bifsteko : rostita maldika tran^ca^jo da bova viando {9}
# bildo : * videbla^jo (vera a~u desegnita, pentrita, fotita, projekciita);
kvaza~u-videbla^jo nur en pensoj {*3}
# bileto : papereto a~u kartoneto por eniri spektaklon a~u por veturi per
publika veturilo; papera mono {7}
# bindi : forte kunligi foliojn kaj ^cirka~umeti kartonan kovrilon, por
fari libron {9}
# birdo : * besto dupieda kun flugiloj, kun plumoj, ovo-naska _(Aves)_
[anaso, korvo, hirundo,...] {*3}
# blanka : * senkolora, tute hela; kun koloro de ne^go, kreto; (paperfolio,
^ceko:) sen skribita teksto {*3}
# blasfemi : diri vortojn por ofendi dion {9}
# bleki : a~udigi sian vo^con (pri bestoj) (por multaj bestoj krome estas
speciala vorto por ilia blekado) {9}
# blinda : ne povanta vidi {7}
# bloko : peza peco da materialo, ofte kun pli-malpli ebenaj surfacoj,
uzata por konstrui a~u kiel firma suba^jo por iuj laboroj (hakbloko,
tran^cbloko,...); pluraj partoj de aparato, ligitaj tiel, ke oni ne povas
disigi ilin; aro da domoj inter kvar stratoj; aro da paperfolioj, tiel
ligitaj, ke eblas for^siri unu folion post alia (skribbloko,
kalendarobloko,...); peza peco da materialo uzata por senmovigi ion a~u por
bari al- a~u tra-iron (bloki: firme senmovigi; firme bari) {9}
# blonda : kun flavecaj haroj {7}
# blovi : * elpu^si aeron (el la bu^so) {*6}
# blua : * kun koloro de ^cielo sennuba {*4}
# bluzo : malstrikta vesto kovranta la supran parton de la korpo, ofte
tenata per zono ^cirka~u la talio {8}
# bo- : * [parenco per geedzi^go] (bofilo: edzo de filino; bopatro: patro
de edz(in)o,...) {*0}
# boato : malgranda a~u ne tre granda akvo-veturilo (remboato, velboato,
motorboato) {8}
# boji : fari la la~utan sonon, kiun faras hundo {8}
# boli : * pri akvo: havi temperaturon de 100 gr.C; transiri de likvo al
gaso: de akvo al vaporo {*6}
# bombo : objekto (batalilo), ^jetata al malamika loko, kiu eksplodas kiam
^gi atingas la celon {X}
# bombono : dol^ca^jo, franda^jo {8}
# bona : * kun la ^gustaj ecoj; kontentiganta {*2}
# bonhavo : ricevota mono; mono a~u (pozitiva) saldo ^ce banko a~u
komercisto, kiun kliento povos preni a~u uzi, kiam li volos; posedo de
sufi^ca mono por komforte vivi (bon/hav/o) {X}
# bonvoli : afable konsenti (bon/vol/i) {9}
# bori : fari truon per pinta ilo (ofte per turnado de tiu ilo) {8}
# bordo : * parto de tero tu^santa akvon; tero ^ce akvo {*4}
# borso : kunvenejo de komercistoj, kiuj vendas kaj a^cetas varojn ne
tiuloke estantajn a~u akciojn, je prezo (kurzo) la~u la proponoj pri vendo
kaj a^ceto {9}
# boto : piedvesto (el ledo, ka~u^cuko a~u simila materialo), kiu kovras ne
nur la piedon, sed anka~u (parte) la kruron {7}
# botelo : * (vitra) ujo kun malvasta malferma^jo {*6}
# bovo : * granda bredata rema^canta mambesto _(Bos)_ (homoj trinkas la
lakton de bovinoj) (bovino mu^gas: "mu-u") {*5}
# bovlo : lar^ga duonsfera taso (por supo,...) {9}
# braceleto : ornama^jo portata ^cirka~u la manradiko, la brako, la
maleolo, la kruro (brakringo, maleol^ceneto,...) {9}
# brako : * elstara parto de homa korpo, je kies fino estas mano {*4}
# brakumi : ^cirka~ubraki; meti siajn brakojn ^cirka~u iun (por saluti a~u
konsoli) (brak/um/i) {8}
# bran^co : * ne-^cefa ligna parto de arbo; ligna parto de arbusto;
divida^jo de io; fako (bran^co de scienco, de industrio,...) {*6}
# brando : forta (35% a~u pli) alkohola trinka^jo {9}
# branko : tio, per kio spiras fi^soj {X}
# brasiko : legomplanto diversforma _(Brassica)_ {7}
# brava : lertega; kapablega; sentima anta~u dan^geroj {8}
# bredi : naskigi kaj kreskigi bestojn {9}
# bremso : haltigilo; me^hanismo por malrapidigi kaj ^cesigi movon de
veturilo a~u ma^sino; bremsi: malrapidigi {8}
# breto : tabulo kun lar^go malpli granda ol longo; horizontala tabulo, sur
kiu oni metas aferojn {7}
# brido : kompleto da rimenoj ^cirka~u la kapo de, ekzemple, ^cevalo, por
povi konduki ^gin; bridi: moderigi; obeigi {9}
# briko : rektangula "^stono" el bakita a~u sekigita argilo (knedebla tero)
(por konstrui domojn,...) {7}
# brili : * lumeti {*4}
# bro^co : ornama^jo, kiun oni fiksas al vesto per sendan^gera pinglo {X}
# brodi : ornami ^stofon, desegnante per fadenoj {X}
# brokanti : vendi uzitajn objektojn por denova uzo ("duamane") {9}
# bronzo : alojo (liga^jo) de kupro _(Cu)_ kaj stano _(Sn)_ {9}
# broso : * ilo kun multaj pli-malpli rigidaj haroj a~u fadenoj, por brosi
hararon a~u por for^sovi malpura^jojn {*6}
# bro^suro : presa^jo el pluraj folioj kunkudritaj a~u kunpinglitaj
(krampitaj), ne binditaj {8}
# brovo : strio da haroj super la okulo {8}
# brui : * fari neklarajn (malagrablajn) sonojn {*4}
# bruli : * esti konsumata de fajro (fajro bruligas ^gin) {*3}
# bruna : * kun koloro de malfre^saj herboj a~u malnova ligno {*5}
# brusto : * anta~ua parto de la korpo inter la brakoj (interne estas la
pulmoj) {*5}
# bruto : kvarpieda pa^stobesto [bovo, kapro, ^safo,...] {9}
# bubo : petolema (seneduka) knabo {8}
# bu^ci : dishaki kaj distran^ci beston por ekhavi viandon {9}
# budo : simpla konstrua^jo, ne servanta kiel lo^gejo (vendobudo,
telefonbudo, gazetbudo,...) {8}
# bud^geto : anta~ue farita plano pri en- kaj elspezoj (de asocio,
entrepreno,...); kvanto da mono disponebla por fari ion {9}
# buko : kvar- a~u triangulo (el metalo, plasto,...) kun movebla pinglo,
por fiksi rimenon, parton de vesto,...; buki: fermi per buko {9}
# bukedo : fasko da floroj {9}
# buklo : helice volvi^ganta fasketo da haroj; fadeno, rubando, ^snuro,...
kurbigita tiel, ke ekestis ringo {9}
# bulo : pli-malpli globforma objekto a~u peco {7}
# bulbo : dika subtera parto de planto el multaj dense sidantaj folioj, el
kiu malsupre kreskas radikoj (ekzemple: cepo) {9}
# bulko : bulo da pano {9}
# bulteno : (ne regule aperanta) informilo {9}
# bulvardo : lar^ga promenejo; lar^ga strato {8}
# bur^go : homo nek ri^ca, nek malri^ca, nek potenca, nek seninflua (kiu
ofte ne havas emon ^san^gi la socion) {7}
# bur^gono : pli-malpli ronda parteto de planto, el kiu kreskos floro a~u
folio; bur^goni: ekmontri florojn, foliojn; ekhavi unuajn rezultojn {9}
# buso : a~utobuso {X}
# bu^so : * parto de la kapo per kiu oni man^gas kaj parolas {*3}
# butero : * graso prenita el (bovina) lakto per kirlado de la kremo {*5}
# butiko : vendejo (ne tre granda) {8}
# butono : * malgranda a^jo alkudrita al unu flanko de vesto, por fermi la
veston, metante la butonon tra truo (butontruo) en alia flanko de la vesto;
malgranda elstara^jo similforma; (prem)butono: malgranda klavo; butonumi:
fermi per butono(j) {*6}
# bv. : bonvolu {X}
# 
# 
# -c-
# 
# cedi : ne plu elteni; ne plu kontra~ubatali; transdoni poseda^jon a~u
rajton al alia persono {8}
# celo : * tio, kion oni volas, ke okazu; tio, al kio oni volas veni; tio,
kion oni volas atingi; celi: voli atingi; voli komprenigi ("kion vi
celas?") {*4}
# cemento : mortero el pulvoro el argilo a~u kalkaj ^stonoj, kiu pro aldono
de akvo rapide solidi^gas; simila alia rapide solidi^ganta pasteca
substanco {8}
# cendo : diverslanda nomo por monero, centono de la mon-unuo {X}
# cent : * 100; ducent: 200; cent du: 102 {*1}
# centimetro : 0,01 metro; 10 milimetroj [mezuro por longo] {9}
# centro : la mezo de cirklo, rondo, urbo,... {7}
# centralo : centra organizo de iuj asocioj; (=centrejo: energi-centralo,
telefon-centralo,...) {9}
# cepo : pli-malpli ronda bulbo kun dol^ce-akra gusto, uzata kiel legomo
_(Allium cepa)_ {9}
# cerbo : tio en la kapo, per kio oni pensas {8}
# cerbumi : forte, stre^ce pensadi pri io (cerb/um/i) {X}
# ceremonio : la difinitaj agoj dum solena^jo; difinitaj agoj en ^gentilaj
sociaj rilatoj {X}
# certa : * senduba; difinita; bone konata (almena~u por la parolanto); ne
iu ajn {*3}
# cervo : sova^ga rema^canta mamulo, kies virbesto portas grandajn,
disbran^ci^gintajn kornojn _(Cervus,...)_ {9}
# cetera : * kroma; alia; ^ciu a~u ^cio ne dirita, ne menciita {*5}
# cico : mam-pinto, tra kiu eliras la lakto, per kiu patrinoj nutras bebon
{X}
# cifero : * [1 2 3 4 5 6 7 8 9 0] {*6}
# cigaro : tabako volvita en tabakfolio, por fumi {9}
# cigaredo : tabako volvita en papero, por fumi {7}
# cigno : granda blanka (foje nigra) akvo-birdo kun tre longa kolo
_(Cygnus)_ {9}
# cikado : insekto, kiu muzikas ("^cirpas") _(Cicada,...)_ {9}
# cikatro : videbla postresta^jo de vundo {9}
# ciklo : vico (de okaza^joj), kies fino estas ^gia komenco {7}
# cikonio : granda migra birdo kun longaj kruroj kaj longa pinta beko, ofte
nigra-blanka, faranta sonon nur per sia beko _(Ciconia)_ {9}
# cilindro : objekto longa kaj ronda; objekto kun surfaco, de kiu ^ciuj
punktoj estas je sama distanco de linio (^gia akso) (^ciu orta tratran^co
donas cirklon kiel rezulton) {X}
# cinamo : aroma ^selo de la trunko de varmlanda arbo _(Cinnamomum)_,
muelita por gustigi man^ga^jojn {9}
# cindro : tute forbrulintaj, polvecaj resta^joj post fajro {9}
# ciro : pasto por briligi ^suojn a~u aliajn leda^jojn; ciri: frote briligi
per ciro {9}
# cirkelo : instrumento por desegni cirklojn {9}
# cirklo : perfekta rondo; linio, kies ^ciuj punktoj havas saman distancon
al unu punkto (la centro) {9}
# cirkonstanco : io, kio estas a~u okazas en la ^cirka~ua^jo, kiam oni
faras ion a~u kiam io okazas {8}
# cirkuli : rondire movi^gi (pri sango, trafiko,...); pasi de unu al alia
k.t.p. (pri mono, onidiroj...) {9}
# cirkulero : letero sendita al multaj personoj {9}
# cirkvito : la vojo (dratoj, tero,...), la~u kiu elektro movi^gas {9}
# citi : ripeti la vortojn de iu alia (inter citiloj: ''...'') {8}
# citrono : frukto kun acida suko _(Citrus medica)_ {7}
# civila : propra al simpla civitano (ne kiel armeano, religiulo,
^statoficisto a~u krimulo) {9}
# civilizi : morale, intelekte kaj socie klerigi {8}
# civito : ^ciuj ^statanoj kun politikaj rajtoj kune; (iam:) politike
memstara urbo; civitano: ^statano, urbano (kiel posedanto de politikaj
rajtoj) {9}
# colo : iulanda mezuro por longo, proksimume 2,5 centimetroj {X}
# 
# 
# -^c-
# 
# 
# ^c. : ^cirka~u (proksimume) {X}
# ^cagreni : ka~uzi malplezuron al iu {8}
# ^cambro : * parto de domo disigita de aliaj partoj per mur(et)oj {*2}
# ^capo : kapvesto (el mola materialo) {7}
# ^capelo : * kapvesto (el pli-malpli malmola materialo, ofte kun elstara
rando) (anka~u la signo "^" de iuj literoj en Esperanto) {*4}
# ^capitro : * parto de teksto en libro kun propra komenco kaj fino {*6}
# ^car : * pro tio, ke [kialo, ka~uzo, motivo] {*1}
# ^caro : veturilo sur radoj (kutime sen motoro, sed pu^sata a~u tirata)
{9}
# ^carma : pla^ca, bela, alloga {7}
# ^carniro : aparato fiksita al (ekzemple) pordo kaj al ^gia kadro, pro kiu
la pordo povas malfermi^gi turni^gante {X}
# ^carpenti : prilabori lignon, ligno-pecojn a~u trabojn, ekzemple por fari
domon {X}
# ^carumo : ^careto kun unu rado kaj du teniloj, pu^sata de homo
(^car/um/o) {9}
# ^casi : * postkuri iun/ion por provi kapti tiun/tion; pafi al bestoj por
mortigi ilin {*6}
# ^casta : kiu detenas sin de (kontra~u-le^gaj, kontra~u-moraj)
seks-rilatoj {X}
# ^ce : * en loko tre proksima de...; (preska~u) tu^sante...; (preska~u)
samtempe kun...; en la domo, lando, opinio, verko,... de... {*1}
# ^ceesti : esti tie, kie io okazas (^ce/est/i) {9}
# ^cef- : * [plej grava] (^cefurbo, ^cefvojo, ^cefdirektoro,...); ^cefo:
superulo en laborejo; fakestro {*0}
# ^ceko : papero, kiun oni povas inter^san^gi kontra~u mono {8}
# ^celo : malgranda ^cambreto por unu persono; ^cambro en malliberejo;
ujeto, en kiun abeloj metas ovon a~u mielon; plej malgranda parto de ^cio
vivanta; iu malgranda parto en te^hniko {9}
# ^cemizo : * ne tre dika vesto, kiu kovras la supran parton de la korpo
{*6}
# ^ceno : ligilo el kunligitaj metalaj ringoj (^ceneroj); sinsekvo de
aferoj a~u okaza^joj; ^ceni: ligi per ^ceno(j) {8}
# ^cerizo : malgranda firma, ofte ru^ga frukto _(Prunus cerasus, Prunus
avium)_ {8}
# ^cerko : kesto, en kiu oni enterigas mortinton {9}
# ^cerpi : elpreni akvon (a~u alian likvon) per la mano a~u per ilo ta~uga
por tio (^cerpilo) {8}
# ^cesi : * komenci ne esti; komenci ne okazi (^gi ^cesis: ^gi ne plu
okazas) {*5}
# ^cevalo : * besto kvarpieda por rajdi a~u tiri _(Equus)_ (henas: "hi-hi")
{*3}
# ^ci : * [proksima] (^ci tie; ^ci tiu; ^ci-foje;...) {*1}
# ^cia : * de ^ciuj kvalitoj; ^ciuspeca {*1}
# ^cial : pro ^ciuj a~u ^ciaj ka~uzoj, motivoj {9}
# ^ciam : * en ^ciuj tempoj {*1}
# ^cie : * en ^ciuj lokoj {*1}
# ^ciel : * en ^ciu maniero; ^ciumaniere; en ^ciu grado, ^ciugrade {*6}
# ^cielo : * tio super ni (ekster domo), kie estas nuboj a~u ne; (religio:)
loko, kie lo^gas la dio(j), paradizo {*3}
# ^cielarko : koloraj strioj en la ^cielo, kiam estas suno kaj pluvo:
ru^ga, oran^ga, flava, verda, blua,... (^ciel/ark/o) {X}
# ^cies : de ^ciu(j); apartenanta al ^ciu(j) (kune a~u aparte) {9}
# ^cifi : difekti ion (paperon), malorde kunpremante a~u faldante ^gin {9}
# ^cifono : for^sirita a~u difektita peco de ^stofo a~u vesta^jo {7}
# ^cio : * ^ciuj aferoj; la tuto {*1}
# ^ciom : ^ciukvante (la~u deziro); en senfina kvanto; la tuta kvanto {9}
# ^cirka~u : * je ^ciuj flankoj de...; proksimume {*1}
# ^cirka~ua^jo : tio, kio estas ^cirka~ue (^cirka~u/a^j/o) {X}
# ^ciu : * [sen escepto] (homoj, individuoj, ekzempleroj,...) {*1}
# -^cj- : [kara viro a~u knabo] (post kelkaj literoj de la vorto: pa^cjo =
pa(tro) + -^cjo; fil^cjo = fil(o) + -^cjo; Jo^cjo = Jo(hano) + -^cjo) {9}
# ^cokolado : solida pasto el kakao, lakto kaj sukero; trinka^jo el kakao,
lakto kaj sukero {7}
# ^cu : ?; (^Cu vi legis tion? - Jes./Ne.; Mi ne scias, ^cu mi faros tion.;
^Cu morga~u, ^cu postmorga~u, tiu letero balda~u alvenos.; ^Cu mi ^satas
a~u ne, tio tamen okazos.) {*1}
# 
# 
# 
# -d-
# 
# d-ro : doktoro {X}
# da : * [mezuro] (du litroj da akvo; du glasoj da akvo; paro da ^suoj;
multe da mono; grupo da homoj) (botelo da vino: tiom da vino, kiom estas
a~u estis en botelo - botelo de vino: botelo en kiu estas a~u estis vino)
{*1}
# daktilo : man^gata ru^gbruna frukto (kun granda kerno) de daktilpalmo
_(Phoenix dactylifera)_ {9}
# damo : titolo de altranga sinjorino; plej kapabla peco (re^gino) en
^sak-ludo; kapabligita duobla peco en dam-ludo; (damoj = dam-ludo: ludo kun
nigraj kaj blankaj pecoj (diskoj) sur tabulo kun 100 a~u 64 alterne nigraj
kaj blankaj fakoj) {X}
# danci : * sin movi (irante a~u salt(et)ante) la~u muziko {*6}
# dando : viro, kies ^cefa celo estas esti eleganta la~u la modo {9}
# dan^gero : * kio povas esti malbona; kio povas ka~uzi malfeli^con; kio
povas e^c ka~uzi morton {*5}
# danki : * diri al iu, ke oni estas kontenta pri ties faro {*3}
# dato : tago montrita per (jaro,) monato kaj numero de la tago:
2000-08-27, la 27a de a~ugusto; dati: skribi daton sur io; difini tempon de
origino (de elfosa^jo,...) {7}
# da~uri : ekzisti a~u okazi dum pli longa tempo; ekzisti a~u okazi anka~u
(anta~ue kaj) poste; ne ^cesi; (da~urigi: plufari) {7}
# da~uro : * kvanto da tempo, dum kiu io okazas {*4}
# de : * [deveno] (li venas de Ameriko; ^si iras de la domo al la lernejo;
mi ricevis tion de ili); [faranto] (letero skribita de li); [aparteno]
(rado de a~uto; libro de mia frato) {*1}
# debeto : en la konto ^ce komercisto a~u banko: bonhavo (ricevota mono)
por la komercisto a~u banko; (se kliento havas debeton ^ce komercisto, tio
do estas por tiu kliento ^suldo); debeti: enskribi debete {9}
# deci : esti konforma al la situacio; esti konforma al ^suldata respekto
{9}
# decembro : * lasta monato de la jaro, inter novembro kaj januaro (12)
{*5}
# decidi : * ne plu diskuti, sed diri: "tiel estu", "tiel okazu"; fiksi
sian opinion a~u volon, post konsiderado {*5}
# dedi^ci : (mane) enskribi en libron specialajn vortojn por la ricevonto;
(presite) mencii, ke libro a~u poemo estas verkita por (ofte fakte: honore
al) iu; uzi preska~u ^ciun sian tempon a~u forton por iu celo {8}
# defendi : * fari ion kontra~u atako a~u minaco {*6}
# deficito : monmanko; kiam la elspezoj estis pli grandaj ol la enspezoj
{8}
# definitiva : ne plu ^san^gebla; post la lasta, fina ^san^go {X}
# degeli : ^san^gi^gi de glacio en akvon {8}
# degeneri : perdi la originajn kvalitojn a~u valorojn {X}
# de^jori : plenumi sian servon (la~u horaro) {9}
# dek : * 10; dudek: 20; dek du: 12 {*1}
# deklari : oficiale, publike sciigi {8}
# deklivo : surfaco ne horizontala kaj ne vertikala; surfaco, kiu je unu
flanko estas alta kaj je la alia flanko malalta {7}
# dekoracio : ornamo de ^cambro, konstrua^jo; murpentra^joj kaj objektoj
sur teatra scenejo {8}
# dekstra : * (^ce homo:) ne je la flanko de la koro (Esperanton oni
skribas de maldekstre dekstren) {*3}
# delegi : ne fari ion mem, sed aran^gi, ke iu alia faros {8}
# delikata : * precize farita; rompebla; bela; bongusta {*6}
# deliri : esti en stato de spirita malordo, interalie kun nekonsekvenca
parolado {9}
# demandi : * diri ion al iu por ekscii ion {*2}
# demokrato : iu, kiu estas por demokratio; iu, kiu agas demokratie {X}
# demokratio : kiam la politika povo en ^stato efektive apartenas al la
popolo (rekte a~u per reprezentantoj) {X}
# denove : plian fojon, de la komenco; ree (de/nov/e) {X}
# densa : * kun multe da eroj en unu loko; kun malmulte da aero a~u akvo
inter la eroj {*6}
# dento : * unu el la a^joj en bu^so, per kiuj oni mordas kaj ma^cas;
maldikaj elstara^joj de forko, kombilo,...; elstara^joj de dentrado {*4}
# denunci : anonci iun ^ce polico,..., pro sia persona intereso {9}
# dependi : pendi de io; esti subigita al ies volo a~u povo; esti la
konsekvenco de io (de/pend/i) {8}
# deponi : lasi ion ^ce iu por dumtempa gardado; meti monon en bankon la~u
certaj kondi^coj {9}
# depreni : preni ion de sur io; preni parton de io a~u de iu kvanto
(de/pren/i) {X}
# deputi : elekti kaj sendi reprezentanton al parlamento {9}
# derivi : fari unu vorton el alia vorto per aldono de prefikso a~u
sufikso, a~u per ^san^go de la fina^jo; (scienco:) konkludi ion el io per
fikse difinita maniero {X}
# des : [proporcie] (ju pli multaj estas la man^gantoj, des malpli grandaj
estas la porcioj; ju pli da homoj, des pli da plezuro; ju pli da infanoj,
des pli da zorgoj) {7}
# desegni : * fari bildon per krajono (sur papero) (anka~u: fari bildon de
farota objekto) {*6}
# deserto : postman^go, ofte dol^ca {8}
# destini : anta~ue fiksi la celon, funkcion a~u uzon de io; anta~ue fiksi
la vivon de iu {8}
# detalo : ero, malgranda parto de io {8}
# deteni : igi iun ne fari ion (de/ten/i); (sin deteni: ne fari ion; ne
enmiksi^gi; ne vo^cdoni) {9}
# determini : precize difini ion (signifon, amplekson, kondi^cojn, nomon,
enhavon,...) anta~ue ne difinitan a~u ne konatan {9}
# detrui : per forto malkonstrui; komplete difekti; neniigi {7}
# devi : * ne povi ne fari, pro neceseco a~u forta volo, a~u pro ordono
{*2}
# deveno : origino (de/ven/o) {X}
# devontigi : igi firme promesi, ke oni ion faros (dev/ont/ig/i) {9}
# dezerto : regiono kun tre seka tero, kie preska~u neniuj plantoj kreskas
{7}
# deziri : * voli havi ion; voli fari ion; voli ^gui ion {*2}
# dio : * plej supera, supernatura estulo a~u esta^jo (nehoma) {*4}
# diablo : supernatura estulo a~u esta^jo de malbono {8}
# dialogo : interparolo (precipe en literaturo a~u teatro) {9}
# dianto : herbo kun kvinnombra floro _(Dianthus)_ {9}
# dieto : nutromaniero la~u preskribo a~u regularo {9}
# difekti : malbonigi, rompante a~u forprenante pecon {7}
# diferenci : * esti malsamaj la~u iuj ecoj, a~u la~u kvanto {*6}
# difini : precize, sendubige klarigi a~u priskribi ideon, vorton,
taskon,... {7}
# digo : barilo en a~u apud akvo (por reguligi akvo-fluon a~u por preventi
inundon) {X}
# digesti : prilabori, pretigi nutra^jojn (man^ga^jojn) en la nutrokanalo
en la korpo {9}
# dika : * (kun pli granda ol kutime) mezuro en ne^cefa direkto (kiel libro
povas esti dika a~u maldika, dum longo kaj lar^go estas samaj) {*4}
# dikti : diri ion, por ke iu alia skribu ^gin {9}
# diligenta : laborema {7}
# diman^co : * tago de la semajno, inter sabato kaj lundo {*5}
# dimensio : [longo, lar^go, alto,...] {9}
# diplomo : (surpapera) atesto (pri sukcese farita ekzameno) {X}
# diri : * elbu^sigi vortojn; bu^se sciigi {*2}
# direkto : * tien, kien iu/io iras; vojo irota [norden, maldekstren, rekte
anta~uen,...]; direkti: turni kaj/a~u irigi al iu direkto a~u celo {*4}
# direktoro : estro de laborejo, lernejo,... {7}
# dis- : * [al pluraj a~u multaj direktoj; tiel, ke ekestas pluraj a~u
multaj pecoj] (disdoni, dispeli, disigi, distran^ci...) {*0}
# disko : ronda, plata objekto (^jet-disko, son-disko, komputila disko...);
disketo: (tre) malgranda disko {8}
# diskuti : interparoli, inter^san^gante opiniojn {7}
# disponi : havi ion por uzi ^gin la~u sia volo {9}
# disputi : akre, malamike, malpace diskuti {8}
# distanco : kiom proksime a~u malproksime {7}
# distili : apartigi substancojn per vaporigo kaj re-likvigo {X}
# distingi : rimarki (vidi) a~u konscii, ke du aferoj estas malsamaj;
difini diferencon inter du aferoj; vidi ion malgra~u mallumo a~u ^gena
fono; a~udi ion malgra~u bruo {8}
# distri : deturni la spiriton, la atenton; amuzi; gajigi {7}
# distribui : disdoni, disporti, dissendi {8}
# distrikto : teritorio kiel aparta administra unuo (ofte subdivida^jo de
alia administra teritorio) {X}
# diveni : kompreni, solvi sen scio {7}
# diversa : * kun malsamaj ecoj {*4}
# dividi : disigi; fari partojn el tuto (por disdoni); (en kalkulado: 8/2=4
(ok dividite per du estas kvar)); kun alia(j) homo(j) havi ion (^ciu do
parton) {7}
# do : * [konkludo] {*1}
# dogano : imposto pro importo (a~u eksporto); oficejo, kiu enkasigas tiun
imposton {9}
# doktoro : * iu, kiu studis en universitato kaj ekhavis finan diplomon;
iu, kiu poste ankora~u verkis sciencan libron por ekhavi la titolon
"doktoro" {*6}
# dokumento : oficiala papero, skriba^jo; skriba^jo uzata por pruvi a~u
atesti ion; dokumenti: atesti, pruvi per skriba^jo(j) {9}
# dol^ca : * kun gusto kiel de sukero, mielo,...; aminda {*3}
# doloro : * tre malbona (korpa) sento (kiam oni forte falas, tran^cas
sin,...); dolori: (interne) sentigi doloron (post tiu falo, lia genuo
doloras); dolorigi: (de ekstere) ka~uzi, ke io doloras (dolorigi per frapo)
{*4}
# domo : * konstrua^jo; lo^gejo {*3}
# doma^gi : ne voli, ke iu difektus ion a~u malutilus al io a~u dolorigus
iun; beda~uri, ke io tia okazis {7}
# doma^go : perdo a~u difekto, kiun oni ne volus vidi a~u suferi {7}
# doni : * havigi; enmanigi; mal-preni {*2}
# donaco : * io donita (sen pago) por plezuro a~u ^gojo; donaci (ion al
iu): doni donace, senpage {*5}
# dorloti : tro permeseme agi {9}
# dormi : * ne agadi, esti neaktiva (dum nokto); ku^si senage kun fermitaj
okuloj {*3}
# dorno : pikilo de planto (a~u de objekto) {9}
# dorso : * homoj: malanta~ua parto de la korpo; kvarpiedaj bestoj: supra
parto de la korpo {*5}
# doto : hava^jo, kiun edz(in)o alportas okaze de geedzi^go; kvalitoj,
donitaj al iu de la naturo {9}
# dramo : teatra verko; tre emociiga okaza^jo {8}
# drapo : lana ^stofo {8}
# drato : metalfadeno {7}
# dresi : instrui beston {9}
# drinki : (tro ofte a~u tro multe) trinki alkohola^jojn {X}
# droni : subakvi^gi (kaj pro tio morti) {7}
# du : * 2 {*1}
# dubi : * ne esti certa; ne scii, ^cu io estas vera a~u nevera, bona a~u
malbona; ne esti certa, ^cu io okazos a~u ne {*4}
# dum : * [da~uro]; en la sama tempo {*1}
# dungi : fari kontrakton kun homo, ke tiu laboros kontra~u pago {8}
# du^so : ^sprucigo de akvo sur korpon ((mal)varma du^so); du^si (iun/ion):
^sprucigi multe da akvo sur iun/ion; du^silo: objekto kun truetoj je fino
de akvotubo {8}
# 
# -e-
# 
# -e : * [maniero; cirkonstanco; loko] [adverbo] (^si bele kantas; li povas
alte salti; parolu ^gentile!; ^generale ^si pravas; dumnokte (=dum la
nokto) oni dormas; ili kante (=per kanto) salutis nin; estas varme; bone
farita laboro; publike konata aktoro;...) (skribi: ili skribe informis;
fini: fine mi diru...; koloro: li kolore pentris ^gin; multaj koloroj:
multkolore presita teksto; mano: mi mane faris tion; mateno: li venis
matene; en ^ciu tago: ^ciutage mi man^gas panon; per a~uto: ni veturis
a~ute; vera: tio vere okazis; unu: unue mi diru...; ekster: ekstere staras
multe da homoj; post: mi faros tion poste,...) {*0}
# ebena : * sen elstara^joj a~u kava^joj; sen alta^joj a~u malalta^joj;
^cie je (proksimume) sama nivelo {*6}
# -ebla : * [oni povas fari] (videbla, komprenebla, forvi^sebla,
nelegebla,...) ("eble" (=imageble, penseble) ofte signifas: povas esti a~u
ne esti, okazi a~u ne okazi); ebleco: kiam la cirkonstancoj permesas;
ebligi: ka~uzi, ke io estas farebla a~u ke io povas okazi {*0}
# ebria : ne povanta bone konduti pro troa trinkado de alkohola^joj {8}
# -eco : * [kvalito mem de io/iu] (boneco, blankeco, moleco, amikeco,
infaneco,...) (-eca: kun la/iuj ecoj de: knabineca konduto, silkeca ^stofo
(ne silko)) {*0}
# e^c : * ne nur, sed anka~u... [neatendita, nesupozita] {*1}
# eduki : * instrui por la vivo {*6}
# edzo : * viro ligita al virino per ceremonio (geedzi^go) a~u kontrakto
por vivi kune {*3}
# efekto : impreso al vidanto, leganto a~u a~uskultanto de (parto de)
spektaklo, libro,... {9}
# efektiva : * vera; ne ^sajna; ekzistanta; reala {*5}
# efiki : * havi rezulton; estigi; influi {*5}
# -eg- : * [tre granda; tre forte] (urbego, varmega, ridegi,...) {*0}
# egala : * tute sama; kun la samaj ecoj, mezuroj,...; same (mal)bona,
(mal)utila, (mal)granda,...; same (mal)grava, (mal)interesa,... {*5}
# egoisto : kiu amas nur sin mem; kiu agas nur por sia intereso, profito,
utilo,... {9}
# e^ho : ripeti^go de sono pro reveno de surfaco; e^hi: resendi sonon (la
montoj e^has lian vokon) {9}
# -ejo : * [loko, kie] (lernejo, bakejo, lo^gejo, ^cevalejo,...) {*0}
# ek- : * [(subite) komenci] (ekridi, ekdormi, ekparoli,...); [tre mallonga
ago] (ekbrilo, ekkrii, ektimi,...) {*0}
# ekipi : havigi al iu ^cion necesan por funkcio, voja^go,... {9}
# eklezio : religia organiza^jo en difinita loko kaj tempo {9}
# ekonomio : orda, ^sparema mastrumado (de hejmo, bieno, entrepreno,
^stato,...); scienco de mastrumado {8}
# ekrano : blanka tuko a~u surfaco, sur kiun oni projekcias lumbildojn;
(vitra) surfaco, sur kiu projekcii^gas bildoj; ^sirmilo en formo de maldika
plato; portebla provizora vand(et)o {9}
# eks- : ne plu (havanta tiun profesion, funkcion,...) {9}
# eksciti : ekfarigi; elvoki; ekka~uzi atenton, scivolon, koleron {7}
# ekskluziva : ne enhavanta; ne konsideranta; ne allasanta aliajn a~u
alispecajn; ne akceptanta eksterulojn; ekskluzive (de): ne enhavante; ne
enkalkulante {X}
# ekskrementoj : resta^joj de digestitaj nutra^joj, eligitaj el la korpo
(=feka^jo) {X}
# ekskursi : fari (longan) plezuran a~u esploran promenadon a~u voja^gon
{7}
# ekspedi : sendi al difinita adreso; ricevi de la sendinto kaj sendi al la
adresito {9}
# eksperimento : metoda provo (ripeta a~u ripetebla) por kontroli a~u pruvi
ion {8}
# eksplodi : subite, forte plivasti^gi; subite, forte diskrevi (pro interna
premo) {8}
# ekspluati : uzi ion tiel, ke estos profito; tro profiti el ies laboro (ne
donante justan salajron,...) {9}
# eksporti : elporti komerca^jojn al alia lando {9}
# ekspozicio : publika elmontrado; kolekto da publike elmontrataj objektoj;
ekspozicii: publike elmontri {9}
# ekster : * ne en; ne inter; ekstere: (ofte:) ekster la domo {*1}
# ekstra : aldona; ne en la origina nombro a~u kvanto {X}
# ekstrema : ^cefina; plej (mal)altgrada; plej (mal)grava; plej malproksima
de la mezo (pri vetero, konduto, opinioj,...) {8}
# ekvatoro : imagita ronda linio ^cirka~u la tero, same malproksima de la
norda kaj la suda polusoj {9}
# ekvilibro : stato, ke io a~u iu estas senmova malgra~u fortoj
diversflankaj; ekvilibra: ne falanta al unu a~u alia flanko; havanta
opiniojn bone konsideritajn {8}
# ekz. : ekzemple; ekzemplero(j) {X}
# ekzakta : science ^gusta kaj preciza {9}
# ekzameni : detale rigardi, esplori; provi, ^cu iu scias, kion tiu devus
scii a~u ^cu iu kapablas fari ion, kion tiu devus kapabli a~u ^cu io estas
tia, kia ^gi devus esti {7}
# ekzekuti : le^ge mortigi krimulon {9}
# ekzemplo : * io, kion oni imitu; unu el similaj (se oni vidas ^gin, oni
povas imagi la aliajn) {*4}
# ekzemplero : unu el pluraj a~u multaj samaj a~u samspecaj (ekzemplero de
libro, revuo, disko,...) {X}
# ekzerci : lertigi (sin a~u alian) per praktika ripetado {7}
# ekzisti : * esti (ie en la mondo) nun kaj vere {*5}
# el : * de en; [origino; fonto; materialo; konsisto] {*1}
# elasta : per (iom da) forto facile etendebla, sed reprenanta sian
anta~uan formon post ^ceso de tiu forto {9}
# eldoni : publikigi verkon (libron, gazeton,...) kaj organizi la vendadon
(el/don/i) {9}
# elefanto : tre granda mambesto kun longa, kaptokapabla nazo (rostro)
_(Loxodonta, Elefas)_ {8}
# eleganta : bonguste vestita, kondutanta {8}
# elekti : * preni a~u tion a~u tion alian; fari tion a~u tion alian;
difini (per vo^cdonado), kiu a~u kiuj ekhavos certan oficon {*4}
# elektro : formo de energio, transportebla per dratoj {7}
# elektroniko : te^hniko uzanta la proprecojn de elektronoj (=bazaj unuoj
de elektro) {9}
# elemento : konsistiga parto; unu el la bazaj puraj (^hemie ne kombinitaj)
konsistigaj partoj de ^cio materia; io tre baza {9}
# elipso : fermita linio, por kies punktoj validas, ke la sumo de la
distancoj al du punktoj (fokusoj) estas egala {X}
# elparolo : prononco (el/parol/o) {X}
# elstari : esti ne en la sama ebeno, surfaco,...; esti klare distingebla
(de la fono a~u de aliaj similaj) (el/star/i) {X}
# elteni : havi la forton, energion, volon por rezisti a~u por ne protesti;
esti sufi^ce fortika por ne rompi^gi (el/ten/i) {X}
# elturni^gi : trovi ian (ne anta~ue pripensitan) solvon en malfacila
situacio (el/turn/i^g/i) {8}
# elvoki : voki, ke iu eliru; figure: (per sia faro a~u diro) okazigi,
estigi, ka~uzi; estigi mensan bildon (el/vok/i) {X}
# -ema : * [^sato a~u inklino kun/sen ^sato] (ridema, dormema, kritikema,
falema,...) {*0}
# emajlo : vitreca substanco per kiu oni kovras potojn,...; vitreca ekstera
tavolo de dento {9}
# embaraso : malfacila stato; necerteco (pro okaza^jo a~u dira^jo);
embarasi: meti (iun) en embarason {7}
# emerito : oficisto, kiu post normala fino de sia laborperiodo eksi^gis
(kaj ricevas pension); pensiulo {9}
# eminenta : supera; distinginda pro merito, talento, scio a~u rango {8}
# emocio : forta tu^so a~u skuo al la animo (al la koro); emocii: forte
tu^si la animon {8}
# en : * ne ekster; tute ^cirka~uita de; interne de [loko, tempo,
cirkonstancoj] {*1}
# -enda : * [oni devas fari] (farenda, pagenda, respondenda,...) {*0}
# energio : kapablo fari laboron; fonto de forto {7}
# enhavo : tio, kion io enhavas; tio, kio estas en io (en/hav/o) (ekzemple:
la enhavo de libro, de parolado) {X}
# enigmo : malklara, malfacile komprenebla afero; speciale malklare
vortumita demando {8}
# enketi : oficiale esplori (pri krimo,...); lar^gskale pridemandi (pri
difinita demando a~u temo) {9}
# enmiksi^gi : ekokupi^gi pri aferoj, pri kiuj iuj aliaj estas okupi^gantaj
(en/miks/i^g/i) {X}
# entrepreni : komenci gravan, grandan taskon; organizi kaj gvidi ekonomian
unuon (komercan, industrian,... entreprenon) {8}
# enui : senti sin malbone, ^car nenio okazas {7}
# envii : mal^goji, ke oni ne havas ion, kion iu alia ja havas {8}
# Eo : Esperanto {X}
# epidemio : kiam infekta malsano trafas multajn homojn samloke kaj
samtempe {9}
# epoko : pli granda periodo dum historio {7}
# -ero : * [fragmento, peco da] (sablero, akvero, lignero,...) {*0}
# erari : * fari ne^guste; fari malbone (dum oni ne volas fari malbone)
{*4}
# escepti : meti aparte kaj ne konsideri, nombri, priparoli,... {8}
# esenco : tio, kio io en vero estas; la ^cefa, nemalhavebla parto de io
{8}
# eskapi : sukcesi forkuri de dan^gero; liberigi sin el katenoj {9}
# esperi : * pensi, ke estus bone, se io okazus; anta~u^goji; kun ^gojo
atendi, ke io okazos {*4}
# Esperanto : ^ci tiu lingvo {8}
# Esperantisto  : iu, kiu parolas Esperanton (kaj ^satus, ke pli da homoj
parolu ^gin) {8}
# esplori : rigardi, por malkovri ion nekonatan a~u ka^sitan {7}
# esprimi : vortigi, vortumi; montri per movoj, viza^go,... siajn sentojn
kaj pensojn {7}
# esti : * [esti -a; esti -o; esti -e] {*2}
# establi : fondi kaj aran^gi organizon, entreprenon,... {9}
# estigi : fari, ke io a~u iu estu (ia); ka~uzi; okazigi; (est/ig/i) {9}
# estimi : * pensi pri iu, ke li a~u ^si faras bone kaj estas bona homo
{*5}
# estingi : * forigi fajron {*6}
# -estro : * [homo: kiu gvidas, regas, prezidas] (urbestro, lernejestro,
^sipestro,...); estri: gvidi, regi, prezidi; estraro: gvidantaro de societo
a~u asocio; estrarano: membro de estraro {*0}
# -et- : * [tre malgranda; tre malforte] (urbeto, varmeta, rideti,...) {*0}
# eta^go : ^ciuj ejoj de domo, kiuj estas je la sama nivelo {7}
# etapo : vojo, distanco inter du haltoj {9}
# etato : detala tabelo pri la nuna stato de entrepreno,... {9}
# etendi : rektigi; malvolvi; plilongigi {7}
# eterna : ^ciam da~uranta; sen komenco kaj sen fino; por ^ciu tempo;
^ciama {7}
# etikedo : peco de papero a~u kartono, fiksita sur a~u al io, por montri
enhavon, specon, adreson,... {X}
# etiketo : reguloj pri bonaj manieroj de konduto en iuj sociaj rondoj {X}
# etoso : komuna sento, pro estado en iu grupo a~u pro la ^cirka~ua^jo {X}
# E~uropo : (nomo de kontinento) (fakte unu kontinento kun Azio: E~urazio)
{9}
# evento : (por multaj) grava okaza^jo {9}
# eventuala : povanta okazi a~u ne okazi, la~u la (ne jam konataj)
cirkonstancoj {X}
# evidenta : klara por ^ciuj; konata al ^ciuj; memkomprenebla {7}
# eviti : * (prefere) ne iri al iu/io (pro ebla dan^gero); (prefere) ne
paroli kun iu (pro mal^sato); (prefere) ne fari ion {*6}
# evolui : iom post iom aliformi^gi, kreski {7}
# ezofago : la tubo (en la korpo) inter la gor^go kaj la stomako {X}
# ezoko : rabofi^so de sensala akvo _(Esox)_ {8}
# 
# 
# 
# -f-
# 
# f-ino : fra~ulino {X}
# fabo : iom plata, ren-forma semo, man^gata kiel legomo; (la semoj de)
herbo _(Vicia faba)_ {9}
# fabelo : distra aventura rakonto, ofte tre malnova, pri imagitaj herooj
kun foje supernaturaj kapabloj; ne kredebla a~u ne kredinda rakonto a~u
aserto {9}
# fablo : (simbola, instrua) rakonto, en kiu bestoj kondutas kvaza~u homoj
{X}
# fabriko : konstrua^jo, kie oni produktas a^jojn per ma^sinoj; fabriki:
produkti per ma^sino(j) {8}
# faco : ^ciu el la (ebenaj) flankoj de objekto (kubo havas ses kvadratajn
facojn) {9}
# facila : * simple, senprobleme farebla {*2}
# fadeno : * (tre) longa, tre maldika peco el plantaj fibroj, bestaj haroj,
a~u alia materialo {*6}
# fago : arbo kun globformaj viraj floraretoj (amentoj) kaj triangulecaj
nuksetoj (po du en "frukto" kun pikiloj) _(Fagus)_ {9}
# fajenco : potoj, teleroj, vazoj,... el bakita argilo {9}
# fajfi : fari akrajn sonojn per pintigitaj lipoj, per beko, per ilo
(fajfilo) {7}
# fajro : * brulado kun flamoj (iuj el la a^joj mem ekbrulis) {*4}
# fako : * parto de kesto a~u ^sranko, apartigita per septoj (vandoj) de
aliaj fakoj; divida^jo de surfaco apartigita per linioj de aliaj fakoj,
ekzemple de ^sak- a~u dam-tabulo; temaro por lerni a~u studi, apartigita de
aliaj temaroj; temaro kiun iu lernis a~u studis (por sia laboro); laboro,
por kiu necesas lerni a~u studi certan temaron {*6}
# faksi : sendi kopion de skriba^jo a~u desegno per telefono {X}
# faksimilo : preciza reprodukta^jo de skriba^jo a~u desegno {X}
# fakto : * io, pri kio ne ekzistas dubo; efektiva^jo; kontrolebla vera^jo
{*6}
# fakturo : priskribo de farita laboro a~u liveritaj varoj, kun indiko de
la pagota prezo {X}
# fali : * rapide movi^gi de supre malsupren {*3}
# fal^ci : detran^ci herbon a~u grenon per kurba tran^cilo (kun longa
tenilo: fal^cilo, kun mallonga: fal^cileto) {9}
# faldi : duoble a~u pluroble fleksi ion maldikan, tiel, ke unu parto
ekku^sas sur alia parto {7}
# falsa : * malvera; kvaza~u-vera {*6}
# falsi : * fari ion tiel, ke homoj pensas, ke ^gi estas vera, dum ^gi ne
estas vera (ekzemple: falsi monon) {*6}
# fama : * konata en multaj lokoj, de multaj homoj {*6}
# familio : * patro, patrino kaj infanoj, kune (kun a~u sen aliaj parencoj
lo^gantaj kun ili); parencaro {*3}
# familiara : senceremonia {9}
# fandi : likvigi {7}
# fanfaroni : fieri pri io, kion oni ne mem faris; (tro) la~udi sin {8}
# fantazio : krea imagpovo; kaprica elpensa^jo; fantazii: tiel imagi a~u
elpensi aferojn {9}
# fantomo : figuro videbla sed ne palpebla; io ne vera, nur ^sajna {X}
# fari : * estigi; okazigi; doni formon; kunmeti el elementoj {*2}
# farbo : (ofte kolora) pasteca substanco a~u likvo por kolorigi a~u
protekti; farbi: kovri per tavolo da farbo {8}
# fari^gi : ekesti (iom post iom a~u subite); ^san^gi^gi al; ekhavi
profesion a~u funkcion; evolui al; okazi (far/i^g/i) {X}
# farmi : dum difinita a~u nedifinita tempo lui teron a~u bienon, por ^gin
uzi por kulturi ^gin je propra risko kaj profito {7}
# farti : esti en (bona a~u malbona) sanstato; senti sin (bone a~u malbone)
pro (mal)sano a~u aliaj cirkonstancoj {7}
# faruno : muelita greno {7}
# fasado : anta~ua, ^cestrata surfaco de domo {9}
# fasko : aro da samspecaj (longaj, maldikaj) objektoj, kunligitaj {7}
# fasono : maniero de farado de vesto (la~u vidpunkto de te^hniko a~u de
modo); fasoni (veston): al^gustigi la~u la mezuroj (kaj deziroj) de la
kliento {9}
# fasti : ne man^gi dum pli longa tempo (pro religio a~u alia motivo) {9}
# fa~uko : bu^sego (de rabobesto); timiga malferma^jo (de groto, inter
rokoj,...) {8}
# favora : prezentanta avanta^go(j)n (por iu/io) {7}
# fazeolo : pli-malpli renforma semo a~u semujo (gu^so) kun semoj, de
pluraj herboj, man^gata kiel legomo _(Phaseolus)_ {9}
# feo : fabela esta^jo kun supernaturaj povoj {9}
# febro : tro alta temperaturo de homa korpo {8}
# februaro : * monato inter januaro kaj marto (02) {*5}
# fe^co : ^slimeca substanco, kiu kolekti^gas foje sur fundo de botelo da
vino, biero,...; plej mal^satinda parto de io {9}
# federacio : asocio de asocioj; asocio de ^statoj, kiuj al ekstero
prezentas sin kiel unu ^staton {9}
# feki : eligi ekskrementojn {X}
# felo : ha~uto de besto (kun la haroj) {8}
# feli^ca : * ^goje kontenta; ^goja, ^car havas ^cion bezonatan {*2}
# felto : ^stofo ne teksita, el kunpremitaj haroj a~u fibroj {9}
# femuro : la parto de la kruro inter la kokso kaj la genuo {X}
# fendi : per forto disigi, fari fendon (en ligno,...) {8}
# fendo : mallar^ga, sed longa truo (en muro,...); loko, kie diskrevis a~u
disi^gis iu materialo (ligno,...) {8}
# fenestro : * truo en muro (kun vitro) por tralasi lumon a~u por
trarigardi {*3}
# fenomeno : natura okaza^jo aparte priparolata kaj nomata; io atendebla,
kio okazas dum fizika a~u ^hemia eksperimento; tre speciala okaza^jo {9}
# fero : * plej uzata metalo _(Fe)_ {*4}
# ferdeko : unu el la horizontalaj ebenoj (plankoj) de ^sipo {X}
# ferio : libera tago, kiam oni ne devas labori; ferii: ^gui ferio(j)n;
pasigi sia(j)n ferio(j)n (ie/iel) {7}
# fermi : * igi netrairebla (pordon,...); forigi interspacon (fermi
kurtenon, rondon, cirkviton, libron,...); ^cesigi, fini (diskuton,
kunvenon,...) {*3}
# fermenti : ^san^gi^gi, malkomponi^gi sub influo de fermento (iu el certaj
organikaj substancoj), bakterio, ^simo,... {X}
# fervojo : transportsistemo per vagonaroj sur reloj (trajnoj) (fer/voj/o)
{X}
# fervora : tre kaj kore penanta (por helpi iun, por atingi ion,...) {8}
# festi : * (kune) fari agrablegajn aferojn, pro io {*4}
# festeni : feste man^gi {8}
# fi- : [malbona, malica, malnobla] (precipe pri karaktero) (fi- kaj -a^c-:
fihundo estas nefidinda kaj eble neatendite mordas - hunda^co malbele
aspektas kaj eble tro bojas) {9}
# fi! : [voko: malbele!, malnoble!] {9}
# fian^co : estonta edzo {7}
# fibro : pli-malpli fadenforma parto de besta karno a~u de planto (a~u
home farita) {X}
# fidi : kredi, ke iu faros bonon; kredi, ke io sukcesos; kredi, ke iu/io
protektos; pensi, ke io estas certa {7}
# fidela : * kiu ^ciam helpas kaj defendas sian amikon; kiu neniam agas
kontra~u tiu a~u tio {*6}
# fiera : * tre kontenta pri si kaj pri siaj faroj {*6}
# figo : man^gebla "frukto", kvaza~u saketo kun semoj, de iuj figo-arboj
_(Ficus carica,...)_ {9}
# figuro : videbla formo; simbola formo; klariga desegna^jo; simbola
vort-uzo {7}
# fikcio : io elpensita; elpensita rakonto; nevera^jo konsiderata kiel
vera^jo {9}
# fiksa : * senmove ligita al io, ^car alfiksita, a~u senmove ligita, ^car
^gi neniam estis aparta; ne^san^gebla {*5}
# fiksi : * senmovigi per ligo, gluo, najlo,...; firme decidi (daton,
horon, kunvenlokon, prezon, signifon...) {*5}
# filo : * vira ido (rilate al liaj gepatroj) {*3}
# filmo : bendo kun bildoj projekcieblaj; bendo sur kiun oni faras bildojn
projekcieblajn a~u fotojn; rakonto fotografita per movi^gantaj bildoj;
filmi: fotografi movi^gantajn bildojn sur filmo (a~u sur magneta bendo) {7}
# filtri : pasigi likvon tra penetrebla tavolo, por disigi la likvajn kaj
nelikvajn partojn; pasigi lumon tra iu tavolo por haltigi parton de la
(kolor)radioj {X}
# fini : * igi kompleta; ne plu fari; fari lastan parton; ^cesigi {*2}
# financo : monrimedoj; stato de en- kaj elspezoj; mon-aferoj; financi
(ion): havigi monrimedojn (por iu agado) {8}
# fingro : * movebla elstara parto de mano a~u piedo {*3}
# firma : * ne (facile) skuebla; ne (facile) forpu^sebla; ne (facile)
^san^gebla; ne akveca {*6}
# fi^so : * besto kun skvama ha~uto kaj na^giloj, vivanta en akvo, movanta
sin na^gante _(Pisces)_ [karpo, haringo, ezoko,...]; fi^si: provi kapti
fi^sojn {*4}
# fiziko : scienco pri korpoj kaj tio, kio okazas al ili sen ^san^go de
ilia molekula strukturo; la materia aspekto {8}
# flago : * tuko diverskolora kiel simbolo de lando,... {*6}
# flagri : eligi nekonstantan, movi^gantan lumon (flamoj ofte flagras) {9}
# flamo : hela brilo de brulantaj gasoj (el fajro) (lumo kaj varmego);
flami: eligi flamojn; brili kvaza~u flamo {7}
# flanko : * dekstra a~u maldekstra, anta~ua a~u malanta~ua (ekstera) parto
a~u surfaco {*2}
# flari : senti (odoron) per la nazo {8}
# flati : troe a~u false la~udi por pla^ci al iu {9}
# flava : * kun koloro de matura citrono, kun koloro simila al tiu de oro
{*5}
# flegi : * prizorgi malsanulojn; zorge atenti {*6}
# fleksi : kurbigi; faldi {8}
# fliki : ripari ion, surkudrante a~u surgluante pecon {9}
# flirti : flugeti (papilio); movi^gi tien kaj reen en aero (haroj, flago);
amindumi ne celante da~uran ligon {8}
# floro : * parto de planto, ofte kolora, en kiu estas ^giaj generiloj;
flori: disvolvi florojn; prosperi {*4}
# floso : objekto el kunligitaj trunkoj a~u traboj por transporti
homojn,... sur akvo; flosi: veturi per floso; resti sur akvo, ne
subakvi^gante; flosigi: transporti per floso (a~u kiel floson
(arbotrunkojn)) {7}
# flui : * movi^gi de unu loko al alia (pri likvo a~u gaso); seninterrompe
movi^gi (komunikado, parolo,...) {*5}
# flugi : * sin movi en aero, kiel birdo a~u insekto; sin movi en aero per
aparato {*3}
# fluido : likvo a~u gaso, ne solido {9}
# flustri : malla~ute paroli (por ke ne ^ciuj a~udu) {9}
# fluto : rekta, tuboforma blovinstrumento {X}
# foiro : granda komerca kunveno {8}
# fojo : * unu okazo de faro a~u fari^go (io okazas unu fojon a~u ripete
plurajn fojojn); foje: unu fojon; (tre) malofte {*2}
# fojno : seki^gintaj a~u sekigitaj herboj {7}
# folio : * plata, ne-ligna, elstara parto de planto (ofte verda); peco da
papero a~u alia maldika plata materialo {*5}
# fono : tio, kio estas malanta~u io {X}
# fondi : starigi, konstrui ion (sur io) (estante la unua, kiu tion faras)
{8}
# fonografo : malnova gramofono (kun cilindroj, ne diskoj) {8}
# fonto : * tio, el kio venas io; loko, kie venas akvo el tero; fonti:
eli^gi el fonto {*5}
# fontano : ornama instala^jo kun supren ^jeti^ganta kaj ^sprucanta akvo
{9}
# for : * en/al malproksima loko; ne (plu) ^ci tie; (fore: malproksime)
{*1}
# foresti : ne ^ceesti, kie kaj kiam oni estas supozata ^ceesti; manki
(for/est/i) {9}
# forgesi : * ne memori; perdi el memoro; ne pripensi {*4}
# for^gi : prilabori metalon per fajro kaj frapado {7}
# forko : * man^gilo kun pikiloj {*6}
# formo : * videbla, palpebla ekstera aspekto (bela, ta~uga, kvadrata,
ronda, anguleca,...); formi: doni formon; konsistigi {*2}
# formala : farata/farita la~u la reguloj (pri la formo, vortumo,...)
(formala peto: eble skriba, en kvin ekzempleroj, kun subskribo de
atestanto,...; formala kunveno: anoncita kaj farata la~u la reguloj de la
asocio,...) {X}
# formiko : insekto vivanta en grandaj bone organizitaj popoloj sub tero
a~u en mem farita monteto _(Formica,...)_ {9}
# formulo : difinita, preskribita esprimo; simbola skribformo en scienco
(_H2O_ estas la formulo por akvo); formuli: precize
vortigi; formularo: papero kun demandoj precize formulitaj, apud kiuj oni
skribu respondojn anka~u precize formulitajn {9}
# forno : * fajrujo en domo, por kuirado, bakado a~u hejtado {*6}
# forpreni : preni ion de tiu, kiu havas ^gin, a~u de la loko, kie ^gi
estas (tiel ke ^gi poste estas for) (for/pren/i) {X}
# forta : * tre kapabla por pu^si, tiri, levi, rezisti; posedanta siajn
ecojn en granda grado {*2}
# fortika : firma, rezista, malfacile difektebla {7}
# fosi : * fari truon en tero, elprenante teron per ilo (fosilo) {*6}
# foso : * (longa) truo en tero, farita per fosado {*6}
# fosto : alta, granda peco de ligno (vertikale metita) {8}
# foto : fotografa^jo {X}
# fotelo : se^go kun apogiloj por la brakoj {9}
# fotografi : fari bildojn (fotografa^jojn = fotojn) per lumo (anka~u:
foti) {7}
# frago : (ru^ga) sukoplena karneca frukto de malalta planteto _(Fragaria)_
je kies ekstera flanko estas semoj {8}
# frako : ceremonia jako kun malanta~ue du baskoj {9}
# frakasi : tute rompi (je malgrandaj pecoj) {8}
# frambo : (ru^ga a~u flava) "frukto" (konsistanta el multaj fruktetoj) de
pikanta arbusto _(Rubus idaeus)_ {8}
# frandi : man^gi ion por plezuro, pro la bona gusto, ne pro malsato {7}
# frapi : * forte tu^si per mano a~u io alia {*4}
# frato : * vira ido de la samaj gepatroj (rilate al alia ido) {*3}
# fra~ulo : * viro ne (jam) edzi^ginta {*3}
# frazo : pluraj vortoj kune farantaj kompletan eldiron ("Li legas libron."
estas frazo) {9}
# fremda : * nekonata; de alia loko; nepropra {*4}
# freneza : perdinta la prudenton; mense malsana {7}
# fre^sa : * nova, juna, ne malboni^ginta {*5}
# fripono : trompanto; ruza ^stelisto;... {9}
# friti : prepari man^ga^jon en graso a~u oleo per varmego {8}
# frizi : prilabori kaphararon por ke ^gi aspektu bela {8}
# froma^go : * firmigita (parte senlikvigita) produkto el lakto {*6}
# fronto : la anta~ua parto de batalpreta armeo; la linio inter du
batalantaj armeoj; la linio inter du malsamaj veterspecoj; la anta~ua parto
de io {9}
# frosto : forta malvarmo (sub 0 gradoj Celsiusaj); frostas: la temperaturo
estas sub 0 gr.C; frosti: esti en frosta stato; frostigi: fari ion glacie
malvarma; frosti^gi: rigidi^gi pro malvarmo {7}
# froti : per premo ^sovi ion tien kaj reen sur surfaco de io alia {7}
# frua : * anta~u la kutima a~u fiksita tempo; je la komenco {*3}
# frukto : * parto de planto, kiu enhavas semojn [citrono, pomo, banano,
oran^go, vinbero,...] {*3}
# frunto : * supra anta~ua parto de viza^go, inter okuloj kaj hararo {*6}
# fu^gi : forkuri (pro dan^gero) {9}
# fulgo : nigra^jo el fumo de fajro {8}
# fulmo : brila fajra streko en ^cielo pro elektro inter nuboj (kaj tero)
{7}
# fumi : * elblovi fumon; ensu^ci kaj elblovi fumon de brul(et)anta tabako
a~u alia herbo {*6}
# fumo : * varma aero, gasoj kaj malpura^joj, kiuj de fajro iras en aeron
{*6}
# fuma^ji : elmetadi viandon a~u fi^son al fumo, por fari ^gin konservebla
(fum/a^j/i) {X}
# fundo : * parto de io, plej malproksima al ^gia malferma^jo a~u al ^gia
enirejo; plej profunda parto (de rivero, puto, groto,...) {*5}
# fundamento : masona^jo en tero kiel bazo de konstrua^jo; la firma bazo de
io {8}
# funebro : mal^gojo pro morto; mal^gojo pri mortinto; funebri: senti,
montri funebron {8}
# funelo : ilo kun lar^ga malferma^jo supre kaj tubeto malsupre, por pli
facile ver^si likvon en botelon,... {9}
# fungo : ne-verda planto, kreskanta el (subteraj) ^slimecaj fadenoj
_(Fungi)_ {9}
# funkcio : servo, laboro, agado, kiun iu (a~u io) faru (la funkcio de
kelnero estas alporti man^ga^jojn kaj trinka^jojn; la funkcio de kasisto
estas enkasigi pagojn; la funkcio de la nazo estas spiri kaj flari; la
funkcio de horlo^go estas montri la (^gustan) horon); funkcii: plenumi
funkcion; agi la~u sia funkcio {8}
# funto : diverslanda mezuro de pezo, egala al proksimume duona kilogramo;
malnova nomo de iuj mon-unuoj {8}
# fura^go : nutra^jo por bestoj {9}
# furioza : (ne sinrege) kolerega {9}
# fu^si : malbonigi ion a~u malbone fari ion, pro senzorgeco (la~uvola a~u
ne la~uvola) {9}
# futbalo : piedpilk-ludo; futbali: ludi futbalon {X}
# 
# 
# -g-
# 
# gaja : * ridema, senzorga {*4}
# gajni : * ricevi, ^car oni ion bone faris; esti la plej kapabla, lerta en
konkurso (kaj do gajni premion) {*4}
# galo : amara likva^jo el hepato {9}
# galo^so : (ka~u^cuka a~u plasta) vesto por surmeti sur ^suoj por ^sirmi
ilin kontra~u malseko (super^suo) {9}
# ganto : manvesto {8}
# gara^go : ^sirmejo a~u riparejo por a~utoj a~u a~utobusoj {8}
# garantii : preni sur sin la respondecon pri iu/io; certigi, ke io okazos
(riskante punon a~u pagon, se tio ne okazos) {8}
# garbo : fasko da fal^cita greno (maniero por provizore starigi fal^citan
grenon sur kampo) {9}
# gardi : * atenti kaj fari ^cion por ke ne okazu io malbona al iu/io {*5}
# garni : almeti ion al io por plibonigi, plifortigi, kompletigi ^gin;
almeti ornama^jon al io {9}
# gaso : * io ne solida kaj ne likva (akvo je malpli ol 0 gradoj estas
solida^jo (glacio), inter 0 kaj 100 gradoj likvo (akvo), super 100 gradoj
gaso (vaporo)) {*6}
# gasto : * iu kiu vizitas iun a~u dum iom da tempo lo^gas ^ce iu (amike);
gasti: lo^gi ^ce iu kiel gasto; gastigi: akcepti iun kiel gaston {*6}
# gazeto : * papero kun multaj skriba^joj (nova^joj, artikoloj), aperanta
regule (unu fojon en tago, unu fojon en semajno,...) {*4}
# ge- : * [la du seksoj kune] (geknaboj, gefiloj, gesinjoroj,...) {*0}
# gelateno : senforma, (preska~u) senkolora, sengusta substanco, farita el
besta karno a~u ostoj a~u el fruktoj (uzata en te^hniko, por bredi
bakteriojn, por densigi man^ga^jojn,...) {9}
# generi : naskigi (virino naskas, viro generas infanon); estigi {X}
# generacio : a^gogrupo; ^ciuj homoj proksimume sama^gaj vivantaj samtempe;
nasko-^stupo (geavoj - gepatroj - gefiloj - genepoj -...) {9}
# generalo : plej alta armeestro {9}
# genio : eksterordinara kapablo krei, inventi,...; bona a~u malbona
spirito (dia^jo) {8}
# gento : popolo samdevena; aro da familioj devenantaj de la samaj prauloj
{9}
# genuo : * la artiko por fleksi la kruron; genui: stari sur la genuoj {*5}
# geografio : scienco pri la aspekto de Tero, ^giaj landoj kaj regionoj,...
{9}
# ges., ges-roj : gesinjoroj {X}
# gesti : fari movojn per mano(j) (por esprimi senton a~u por komuniki ion)
{8}
# gimnastiko : ekzercado de la korpo per movoj {X}
# girlando : ornama longa plekta^jo el floroj, folioj, paperoj,... {9}
# glacio : * solida akvo (malpli varma ol 0 gr.C) {*5}
# gladi : glatigi vestojn per varma ilo (gladilo) {8}
# glando : iu part(et)o en korpo de homo a~u besto, a~u en planto, kiu
produktas likvon {X}
# glaso : * vitra trinkujo {*4}
# glata : (surfaco) tre ebena, sen elstara^joj; okazanta sen malhelpoj, sen
rezisto {7}
# glavo : longa duflanka (dutran^ca) tran^cilo kiel batalilo {9}
# gliti : * movi sin/movi^gi per ^sovado sur tre glata surfaco; ^sovi^gi
sur tre glata surfaco; movi sin/movi^gi tu^sante la teron (a~u ne^gon, a~u
glacion) sen radoj {*6}
# globo : objekto en formo de perfekte ronda pilko; objekto kun surfaco, el
kiu ^ciuj punktoj estas same (mal)proksimaj al la centro; terglobo: nia
planedo Tero {7}
# gloro : admirego, la~udego; glori: honoregi iun per la~udoj {8}
# gluo : substanco, kiu post seki^go fiksas unu aferon al alia; glui: fiksi
per gluo {7}
# gluti : traigi el bu^so tra gor^go al ezofago {8}
# gobio : malgranda E~uropa riverfi^so _(Gobio)_ {9}
# golfo : parto de maro grandparte ^cirka~uita de tero {8}
# gor^go : interna parto de la kolo {7}
# gracia : pla^ca pro movoj, gestoj,... {7}
# grado : kiomo (kiom a~u kiel ...a io a~u iu estas); mezuro por
temperaturo (je 100 gradoj Celsiusaj, akvo bolas); mezuro por angulo (1/360
de cirklo); unu el (iel) difinitaj dividoj de progresado, evoluo, salajro,
rangoj, laborpostenoj, studrezultoj,... {7}
# grajno : grenfrukteto; seka semo; globforma eta objekto {8}
# gramo : 0,001 kilogramo [mezuro por pezo] {9}
# gramatiko : reguloj de iu lingvo pri ^gusta kunmeto de (vortoj kaj)
frazoj {9}
# gramofono : aparato por a~udigi sonon per diskoj {X}
# granda : * pli multe ol ordinare (la~u mezuro, kvanto, grado,...); (kun
granda) mezuro en ^ciuj direktoj (longo, alto, lar^go); ampleksa; kun
multaj anoj (popolo, asocio,...) {*2}
# grandioza : belega, bonega, impresega {9}
# graso : * facile ^smirebla kaj fandebla substanco [butero, oleo,...];
(grasa: kun multe da graso; pri literoj: dike presitaj) {*6}
# grati : fari striojn (sur ha~uton) per ungoj a~u io alia, ekzemple ^car
jukas {9}
# gratuli : bondeziri pro okaza^jo {8}
# grava : * kun granda influo; kun multaj sekvoj; tre atentinda {*2}
# graveda : havanta idon en sia ventro {9}
# grego : brutaro; pa^stbestaro {9}
# greno : * herbo, kies semojn oni muelas por fari farunon, por el ^gi fari
man^ga^jojn [tritiko, aveno, sekalo,...] {*5}
# grimaci : fari strangajn movojn per la viza^gaj muskoloj {9}
# grimpi : supreniri malfacile {7}
# grinci : eligi akran malagrablan sonon pro froti^go (de metalo sur
metalo, de metalo sur vitro, de dento sur dento,...) {9}
# gripo : epidemia malsano (laceco, kapdoloro, kataro,...) {9}
# griza : * kun koloro de cindro; inter nigra kaj blanka {*5}
# groto : truego, kava^jo en monto {9}
# gruo : granda migra birdo kun longa maldika kolo, longaj maldikaj kruroj
kaj longa pinta beko, ofte griza, kun la~uta trumpeteca voko _(Grus)_;
ma^sino por levi objektojn, konsistanta i.a. el longa brako, je kies fino
la objektojn levas ^snuro a~u kablo {9}
# grumbli : montri malkontenton per (ne tre klaraj) vortoj {9}
# grundo : la supra parto de tero, rigardata kiel ta~uga (a~u ne) por
kreskigado de utilaj plantoj {7}
# grupo : * (malgranda) aro da homoj, bestoj a~u a^joj; grupigi: kunigi en
grupon; grupi^gi: fari^gi grupo {*5}
# gudro : pli-malpli fluida, glueca nigra substanco restanta post distilado
de karbo, ligno,... {9}
# gumo : glueca substanco el iuj arboj; ka~u^cuko; bloketo el gumo a~u
ka~u^cuko uzata por forvi^si krajonajn skriba^jojn,... {9}
# gusto : sento en la bu^so [dol^ca, amara, acida, sala]; gusti: ka~uzi
senton en la bu^so {7}
# gustumi : rimarki la guston de io; preni iom da io por provi, kiel ^gi
gustas (gust/um/i) {9}
# gu^so : longeca semujo kun unu a~u du vicoj da semoj, de iuj plantoj
(ekz. fazeolo) {X}
# guto : * ero da likvo; akvero; guti: fali kiel gutoj; fali guton post
guto {*6}
# gvardio : (armea) gardistaro {9}
# gvidi : * montri al iu, kien iri a~u kion fari {*6}
# 
# 
# 
# -^g-
# 
# ^gardeno : * loko apud domo, kie oni kreskigas plantojn (por man^go a~u
por ornamo) {*4}
# ^gemi : esprimi dolorajn sentojn per neklaraj sonoj {7}
# ^gemelo : unu el du samtempe naskitaj infanoj de la sama patrino {9}
# ^geni : * (iom) malhelpi al iu {*6}
# ^gendarmo : (^stata) policisto {9}
# ^generala : * ofte kaj multloke vidata, a~udata, farata,...; same
aplikebla al pluraj grupoj, kategorioj,... {*6}
# ^gentila : * bone kondutanta la~u ^generale akceptataj normoj, la~u socie
akcepteblaj "bonaj manieroj" {*6}
# ^germo : io, kio fari^gos (post kreskado kaj evoluado) besto, planto,...;
komenca elemento de io; eta^jo ka~uzanta malsanon; ^germi: ekkreski {9}
# ^gi : * tiu objekto, besto, planto, ideo, (infano, kiam la sekso ne
gravas) {*1}
# ^gibo : (grasa) elstara^jo de dorso de iuj bestoj (ekzemple: kamelo);
elstara^jo de dorso de homo pro miskresko {9}
# ^girafo : rema^canta mamulo en Afriko, kun tre longa kolo _(Giraffa)_ {X}
# ^gis : * [atingo] (ni iris ^gis la arbaro: ne en la arbaron); ne post
(^gis la tria horo: ne plu post la tria horo); inter ^ci tiu loko kaj tiu
loko (^gis la arbaro estas kampoj); inter ^ci tiu tempo kaj tiu tempo (de
la kvara (horo) ^gis la oka (horo) mi laboris); "^gis!", "^gis revido!":
saluto ^ce foriro {*1}
# ^goji : * havi tre bonajn sentojn pri io; esti feli^ca pro io {*2}
# ^gui : senti grandan plezuron {7}
# ^gusta : * tiel, kiel devas esti; senerara {*4}
# 
# ------------------------------------------
#
# Bazaj radikoj Eo-Eo komentoj
# 
# Bazaj radikoj Esperanto-Esperanto
# 
# 
# komentoj  de la kompilinto
# 
# 
# En marto 1999, iu - renkontinte mian ''Bazan Radikaron kun
Nederlandlingvaj klarigoj'' - retletere demandis min, ^cu ekzistas en la
Reto simila vortlisto por ^si komprenebla.
# El ^sia letero evidenti^gis, ke ^si ne (bone) komprenas unu el la
''grandaj lingvoj''.
# 
# 
# Mi rigardis en la Reto kaj, je mia surprizo (prefere mi diru:
konsterni^go!), mi konstatis, ke e^c ne por ^ciuj tiuj ''grandaj lingvoj''
ekzistas ia vortlisto en la Reto.
# Sed anka~u se tiaj listoj por ''grandaj lingvoj'' ekzistus, tiuj ne
helpus al homoj, kiuj renkontas Esperanta^jojn en la Reto kaj provas tiujn
kompreni, se ili ne bone regas la koncernan fremdan lingvon.
# 
# 
# La~u mi, manke de pli ampleksaj vortaroj, en la Reto devus trovi^gi
almena~u ^ciuj ekzistantaj ''^Slosiloj'' de Esperanto. Tamen, tiel ne
estas. Do devus trovi^gi en ^gi iu baza vortlisto kun Esperantlingvaj
klarigoj, por tiuj - inteligentaj kaj entreprenemaj - homoj, kiuj volas
kompreni Esperantlingvajn tekstojn ne konante ankora~u la lingvon.
Esperanto ja devas esti alirebla por ^ciuj. Kiam ili interesi^gos pli, ili
trovos manieron por ekhavi (paperan) vortaron. Sed anka~u tian liston
Eo-Eo, mi ne sukcesis trovi.
# 
# 
# Tial mi provas fari adapton de la Akademia ''Baza Radikaro'' kun klarigoj
per kiel eble plej simpla Esperanto. (Kompreneble: ju pli malsimpla la
nocio, des malpli simpla la klarigo...) ^Gi ankora~u ne havas sian finan
formon a~u amplekson. Enestas ^ciuj (^c.2500) radikoj de ^ciuj grupoj
{1}-{9}* de la Akademia listo, kaj pli ol ducent {X} ekster tiu. Tiujn mi
aldonis pro bezono por la klarigoj (a~u pro evidenta malekvilibro en la
Akademia elekto - parte gvidis min en tio kelkaj ekzistantaj "bazaj
vortlistoj" kaj "^Slosiloj"). Aliflanke, mi ellasis la nomojn de Kristanaj
festotagoj, ^car mankis al mi la tempo por elser^ci la nomojn de same
gravaj festotagoj de aliaj religioj kaj kulturoj. (Sed ar^haismojn kiel
''fonografo'' mi lasis - aldonante tamen la ne-jam-ar^haisman
''gramofono''! La modernan ''diskilo'' la uzanto mem determinos.) Entute
enestas momente iom pli ol 2700 radikoj.
# 
# Kiel vi scias, tiuj sufi^cas por almena~u dekoble tiom da vortoj
(inkluzive de kunmetitaj) la~u la kalkulo en nacilingvaj vortaroj...
# Por tiuj, kiuj volas utiligi la liston por lernado, mi indikis la grupojn
0-6, enhavantajn la ^c.1000 ''plej oftajn'' radikojn, per speciala signo:
{*0}-{*6}.
# 
# La radikoj estas enmetitaj kun la fina^jo, kiu, la~u la Akademio, indikas
ilian gramatikan kategorion (substantivo, adjektivo, verbo). Pri la
radikoj, kiujn mi mem aldonis, mi provis fari same.
# 
# ^Car la karaktero de verboj en Esperanto ne ^ciam estas evidenta ^ce la
unua renkonto, mi aldonis relative multajn verbo-signifojn, precipe kiam la
koncerna radiko en la listo aperas kiel substantivo. Anka~u aliajn
deriva^jojn mi aldonis, kaj mi foje adaptis la priskribon de la signifo (se
eble) tiel, ke la derivado estu pli komprenebla.
# 
# 
# ^Ce gramatikaj fina^joj mi prezentis kelkajn ekzemplojn de ilia uzo.
Anka~u iujn pli oftajn mallongigojn mi enmetis, kaj plurajn (ne facile
analizeblajn) kunmetitajn vortojn.
# 
# 
# Oni bone konsciu, ke ne temas pri difin-vortaro. Temas pri klarigoj, kiuj
helpu al homoj, kiuj renkontas iun nekonatan vorton en ^gia kunteksto.
# 
# 
# Se vi havas sugeston por pli klara klarigo, sendu ^gin al mi per
retpo^sto. La samo validas, kompreneble, se vi trovas eraron...
# 
# 
# _______
# * (La fina^joj kaj afiksoj, kiuj ^ce mi estas en grupo {0}, en la
Akademia listo apartenas al diversaj grupoj.)
# 
# 
# 
# WF Pilger 
# 
# 
#