Bazaj radikoj Esperanto-Esperanto
stato: 2003-12-10 |
 / wpil[a]uea.org [Eo!]
|
 |
> >25.000 vortoj |
|
Cxi tio estas L-P. La kompletan liston elektu cxi-tie:
|
stato: 2003-12-10 |
/ wpil[a]uea.org [Eo!]
|
|
> >25.000 vortoj |
|
Cxi tio estas L-P. La kompletan liston elektu cxi-tie:
|
|
Libro-forma versio aperis en decembro 2001: Wouter F. Pilger: Baza Esperanta Radikaro, Rotterdam: UEA, 160 p., 18x11 cm, ISBN 92-9017-076-X. |
la : * [konata, evidenta, jam menciita] {*1}
labori : * faradi (por produkti ion, atingi ion, plenumi taskon,...) {*2}
laboratorio : laborejo por (sciencaj, hxemiaj,...) esploroj, eksperimentoj,... {9}
laca : * sen forto post laboro; ripozema; dormema {*4}
lacerto : gxenerale ne tre granda rampulo (skvamulo) kun longa vosto, rapide kuranta (Sauria: Lacerta,...) {9}
lacxo : sxnuro por fermi sxuon,...; lacxi: fermi per lacxo(j) {9}
lado : maldika metalplato, uzata interalie por fari skatolojn por konservi nutrajxojn {9}
lago : * suficxe granda akvo(-loko), cxirkaux kiu cxiuflanke estas tero {*5}
laiko : homo, kiu ne estas pastro aux monahxo; homo, kiu ne estas specialisto pri la koncerna fako {X}
lako : fortika, brila farbo; laki: farbi per lako {9}
lakso : tre mola aux fluida fekajxo {X}
lakto : * likvo el mamo de homo aux besto (ekzemple: bovino, sxafo), kiun trinkas tre juna ido; simila suko el planto {*4}
laktuko : legomo kun multaj folioj formantaj pli aux malpli densan globon, nekuirite mangxata (en salato) (Lactuca) {X}
lama : ne povanta iri bone; kun malbone aux tute ne funkciantaj muskoloj; lami: iri malbone, malfacile {7}
lamo : Sudamerika remacxanta mamulo, sxargxbesto (Lama) {X}
lameno : mallargxa, tre maldika (metala, plasta,...) plato {8}
lampo : * ilo por lumi (per kandelo, gaso, oleo, elektro,...) {*6}
lano : la molaj haroj de sxafo, uzataj por fari vestojn {7}
lando : * parto de Tero, aparta pro geografio aux historio (ne cxiam =sxtato aux =regno); (eksterlando: aliaj landoj ol la propra) ("sxtato" kaj "regno" estas politikaj terminoj) {*2}
lango : * movebla korpoparto en la busxo {*5}
lanterno : skatolo kun fenestretoj, por sxirmi kandelon aux alian lumilon kontraux vento {9}
lanugo : tre delikataj, molaj, malpezaj plumoj sub la eksteraj plumoj de birdo; molaj haroj sur homa vango,... {X}
lapo : alkrocxigxema "frukto" de fortika herbo (Arctium); fermilo konsistanta el du rubandoj (kudritaj sur vestopartoj), el kiuj unu estas plene kovrita de hoketoj, kiel tiu "frukto" {9}
lardo : porka graso (kun tavoloj da karno aux ne) {9}
largxa : * (kun granda) mezuro alie ol laux longo aux alto; kun suficxe da spaco {*4}
larmo : guto de akvo, kiu fluas el la okuloj, kiam iu ploras {7}
larvo : formo de insekto, tiel, kiel gxi eliras el ovo (rampanta, ne fluganta aux kuranta); simila stadio de alia besto {9}
lasi : * ne sxangxi; ne forpreni; restigi; ne gxeni; ne malhelpi; ne malpermesi; forlasi: foriri kaj restigi {*3}
lasta : * neniu aux nenio estas post tiu; mal-unua {*2}
latitudo : kiom da gradoj norde aux sude (ekz. 52°N, 3°S) {9}
latuno : kombinajxo de kupro kaj zinko, "flava kupro" {9}
laux : * sekvante; konforme al (iri laux vojo; fari ion laux la reguloj); laux li,...: li diris, ke...; li pensas, ke... {*1}
lauxbo : volbo farita el foliaro (de arboj) en gxardeno {9}
lauxdi : diri: "tiu estas la plej bona", "tio estas belega" {7}
lauxso : iu el parazitaj insektetoj [pediko, litocimo, afido,...] {X}
lauxta : forte sonanta; auxdebla malproksime {7}
lavi : * purigi per akvo (kaj sapo) {*4}
leciono : * parto de instruado; pli-malpli horo da instruado {*6}
ledo : prilaborita (senharigita) hauxto de besto {7}
legi : * vidi kaj kompreni vortojn; vocxlegi: legi auxdeble {*2}
legitimi : pruvi ies rajton aux pretendon; atesti, ke io estas laux la legxoj; atesti, ke iu/io estas tiu/tio (legitimilo: dokumento, ofte kun foto, por atesti tion) {X}
legomo : * planto mangxata de homoj (ne frukto, ne spic-herbo) {*6}
legxo : * aro da reguloj, validaj por cxiuj homoj en iu lando {*5}
leki : forpreni (likvon) de io per la lango {8}
lekcio : instrua prelego en alta lernejo; lekcii: instrue prelegi {9}
lenso : vitro kun kurba(j) surfaco(j), por devii lumradiojn {X}
leono : granda Afrika/Azia mambesto parenca al kato, egale flavebruna, viro kun kolharoj (Felis, Panthera leo) {7}
leopardo : Afrika/Azia makulita katego (Panthera pardus) {X}
leporo : ne tre granda mambesto kun longaj oreloj (Lepus) {7}
lepro : infekta malsano (difektas hauxton kaj nervojn) {X}
lerni : * enmeti ion novan en sian kapon; legi kaj ekzerci por ekscii ion novan; apliki spertojn en sia posta vivo {*2}
lerta : * kiu povas facile kaj rapide fari ion {*5}
lesivo : akvo kun sapo aux alia lavilo {9}
letero : * frazoj sur papero por sendi al iu (en koverto) {*3}
leuxtenanto : armea oficiro malsupera al kapitano; plotonestro {9}
levi : * suprenigi; preni de tero kaj teni super tero {*2}
li : * tiu viro; tiu knabo {*1}
liano : iu el plantoj kun ligneca volvigxanta/grimpanta tigo {X}
libelo : longa insekto kun kvar longaj flugiloj (Odonata) {X}
libera : * neligita; memdecida; kiu povas foriri, se li, sxi aux gxi volas foriri; kiu povas fari, kion li aux sxi volas {*2}
libro : * frazoj sur papero: multaj pagxoj kune (binditaj) {*3}
liceo : diverslande diversspeca mezlernejo {9}
licenco : permeso de la sxtato (aux rajtanto) por fari ion, vendi ion,..., kion lauxlegxe nur la sxtato (aux tiu rajtanto) rajtas; escepta permeso; escepta malobeo al gramatika regulo {9}
lifto : aparato por levi homojn aux ajxojn (al alia etagxo) {8}
ligi : * igi kunaj; maldisigi; fiksi per sxnuro {*4}
ligo : * kuneco; kunajxo; tio, kio kunigas {*4}
ligno : * materialo el arbo (el tio: bretoj, traboj, tabuloj,...) {*4}
liki : (pri ujo:) tralasi likvon (gute) aux gason (iom post iom); liko: tru(et)o aux alie difektita loko, tra kiu eliras likvo aux gaso; tralikigxi: (figure, pri sekreto:) konigxi ne oficiale {X}
likva : povanta flui kiel akvo; ne gasa, ne solida (akvo inter 0°C kaj 100°C estas likva); likvo: likva substanco {9}
likvoro : forta (30-40%) alkoholajxo kun aromo (kaj sukero) {X}
lilio : bulbo-herbo kun grandaj, trinombraj floroj kun okulfrapaj stamenoj (Lilium) {9}
limo : * kie unu afero finigxas kaj alia komencigxas; kie unu lando finigxas kaj alia lando komencigxas; limi: esti la limo inter du aferoj; trovigxi tuj apud la limo; limigi: fiksi limon; haltigi plivastigxon {*5}
limako : iu el surteraj (aux, malprecize, maraj) moluskoj, malrapide rampantaj (Gastropoda: Limax,...) {9}
lino : alta moderklimata herbo kun unu vertikala tigo, multaj malgrandaj folioj kaj kvinnombraj floroj (Linum), kultivata por oleo (el gxiaj semoj) aux por fibroj (el gxiaj tigoj), el kiuj oni teksas linajxojn (tukoj, vestoj,...) {9}
lingvo : * cxio, kion homoj diras (malsama en malsamaj lokoj); skribajxoj kaj paroloj, per kiuj homoj komprenas unu la alian; nacilingva: ne en Esperanto {*3}
linio : * seninterrompa ligo inter du punktoj (en "B" estas unu rekta linio kaj du kurbaj linioj; "O" estas unu kurba linio); _____________; unu vortovico en libro; regula servo de auxtobuso, tramo, trajno aux sxipo inter du lokoj {*4}
linko : rabobesto, kato kun orelpintaj hartufoj (Lynx) {X}
lipo : * ekstera parto de busxo; simila parto de floro,... {*6}
lipharoj : haroj inter busxo kaj nazo (lip/har/o/j) {X}
listo : nomoj de personoj aux ajxoj, skribitaj unu sub la alia laux iu ordo; listigi: meti en liston; prezenti kiel liston {8}
lito : * meblo por kusxi (kaj dormi) {*3}
litero : * [a b c cx d ... u ux v z] {*6}
literaturo : bel-artaj skribajxoj; skribajxoj pri unu temo {8}
literumi : nomi unu post la alia la literojn de vorto (liter/um/i) (literumo: kiel oni skribas vorton; ortografio) {X}
litro : 1000 mililitroj [mezuro por enhavo] (unu litro da akvo pezas unu kilogramon) {7}
liveri : havigi acxetitan objekton al la acxetinto; alporti menditajxon, posxtajxon,... {9}
lo! : [voko: auxdu!, vidu!] (ha lo!: voko tra telefono) {X}
lobo : (duon)ronda elstara parto (de orelo, nazo, folio,...) {X}
logi : altiri al si, venigi al si, proponante ion placxan aux deziratan (aux estante mem placxa aux dezirata) {7}
logiko : (scienco pri) la legxoj de la pensado; konsekvenca rezonado aux argumentado {9}
logxi : * dauxre restadi (en domo, urbo, lando) {*2}
lojala : fidela al sia estro, reganto, amiko,... {9}
loko : * tie, kie io/iu estas; spaco por io; urbo aux vilagxo; loki (ion ie): meti en lokon; loka: en/pri/... (unu) certa loko {*2}
lokomotivo : masxino sur radoj por tiri vagonojn (de fervojo) {9}
longa : * (kun granda) mezuro en unu direkto (de antauxo gxis malantauxo, de komenco gxis fino) (ankaux pri tempo) {*2}
longitudo : kiom da gradoj oriente aux okcidente (ekz. 5°E) {9}
loto : objekto, kiun oni jxetas por decidi ion laux gxia pozicio; objekto, kiun oni elektas aux acxetas por ricevi ion (aux ne) laux indiko (numero) sur gxi; tio, kion oni akiras tiel {9}
lotumi : decidi ion, disdoni ion per lotoj (lot/um/i) {X}
lotuso : herbo kun tripartaj folioj, kies fruktoj estas relative longaj gusxoj (Lotus); iu akvo-lilio (Nymphea lotus) bildigita en antikva arto Egipta kaj Barata (Hinda); forgesiga frukto en malnovaj rakontoj Helenaj (Grekaj) {9}
lui : ricevi ion por sia uzo, dum certa tempo, kontraux pago {7}
lubriki : meti glitigan substancon inter masxinpartojn,... {9}
ludi : * fari ion ne pro utilo, sed nur por plezuro aux lertigxo; sonigi muzikilon; prezenti rolon (en teatrajxo) {*4}
luko : horizontala fenestro (por lumo) aux pordo (por eniri kelon, sxipon,...); pordeto en pordo {9}
lukso : havado aux uzado de multekostaj, ne necesaj, sed plezurigaj aferoj {7}
lukti : batali sen armiloj (ankaux kiel sporto); pene provi venki malfacilajxojn {9}
luli : movi infaneton tien kaj reen por dormigi gxin {9}
lumi : * esti tre hela, brila; (suno lumas, kaj lumigas Teron; luno lumas, kaj lumigas Teron; lampo lumas kaj lumigas) {*3}
luno : * natura satelito de planedo; Luno: la natura satelito de Tero (gxi lumigas (ne cxiam) la teron dum la nokto) {*5}
lundo : * tago de la semajno inter dimancxo kaj mardo {*5}
lupo : rabobesto tre simila al granda hundo (kaj gxia antauxulo) (Canis lupus) (cxasas ankaux grandajn bestojn (grupe)) {8}
luti : fiksi metalon al metalo per fandmetalo kaj varmego {X}
lutro : molfela fisxomangxa mamulo cxe/en akvo (Lutra) {X}
macxi : dispremi en la busxo per la dentoj {8}
magazeno : provizejo; ejo, kie oni tenas provizon de komercajxoj; granda vendejo kun multaj diversaj komercajxoj {7}
magio : agoj kaj ceremonioj, kiuj celas influi la superhoman mondon; (kvazauxa) sorcxado {X}
magistro : kiu finis universitatan studon, sed ne doktorigxis {X}
magneto : metalajxo, kiu altiras aliajn metalajxojn {X}
maizo : alta herbo kun frukto, sur kiu sidas multaj semoj (Zea mays); ties semoj, uzataj kiel greno {9}
majo : * monato de la jaro inter aprilo kaj junio (05) {*5}
majesta : kun aspekto aux konduto impona, admiriga, kvazaux de regxo {9}
majstro : alte sxatata instruisto; bonega fakulo; majstri: bonege regi iun arton {7}
maksimumo : pli granda ne eblas; pli multe ne eblas; plej granda aux alta dum iu periodo {9}
makulo : alikolora punkto aux loko (pro difekto aux malpuro, aux por ornamo); difekta punkto; malbona parto; makuli: fari makulo(j)n sur io; malpurigi {7}
makzelo : (supra kaj malsupra) ostoj de la busxo {X}
mal- : * [tute ne; inverse; kontrauxe] (mallonga, malamiko, mallumo, malakcepti, mallauxdi, malsupre, malpli,...) {*0}
malario : parazita malsano (febro cxiun trian/kvaran tagon) {X}
maleolo : la artiko inter piedo kaj kruro {9}
malgraux : ecx se tio aux tiu malhelpus (malgraux la forta pluvo, ni (tamen) iris eksteren (= kvankam forte pluvis,...)) {7}
malica : malbonintenca; nehonesta; konscie malbonfarema {9}
malvo : iu el diversaspektaj florplantoj kun kvinnombraj floroj (ofte kun koloro inter roza kaj viola) (Malva) {9}
malvarmumo : malsaneto (kun tusado kaj (naz)kataro) "pro malvarmo" (mal/varm/um/o); malvarmumi: ekmalsani je malvarmumo {8}
mamo : parto de la korpo de homo aux besto (mambesto), en kiu estas glandoj produktantaj lakton por nutri idon {8}
mamulo : kvarpieda besto, ofte kun hara hauxto, kies inoj nutras siajn, vive naskitajn, junajn idojn per lakto el siaj mamoj (=mambesto) (mam/ul/o) [leono, bovo, hundo,...] {X}
mano : * korpoparto (je fino de la brako, kun fingroj), per kiu oni povas ion preni; manilo: malfermilo sur pordo {*2}
mandato : rajtigo reprezenti personon aux organizajxon; dokumento pri tia rajtigo; ordono pri (el)pago de mono (posxtmandato) {8}
mango : flava aux orangxkolora, ovoforma frukto kun fibreca kerno, al kiu algluigxas la karno, de arbo (Mangifer) {X}
mangrovo : tropika marborda arbaro (kreskanta en akvo) {X}
mangxi : * enbusxigi por vivi {*3}
maniero : * tiel, kiel iu faras ion; tiel, kiel okazas io {*5}
maniko : parto de vesto, kiu kovras la brakon {7}
manioko : varmlanda planto kun amelricxaj radikoj (Manihot) {X}
manipuli : funkciigi per mano; ne honeste, ne lojale trakti aux interpreti {9}
manki : * ne esti (kie tio/tiu devus esti); (mankas io al gxi: gxi ne estas kompleta; gxi ne bone funkcias); (gxi mankas al mi: mi ne havas gxin, kaj tion mi bedauxras (cxar mi bezonas gxin, aux cxar mi sxatas gxin)) {*3}
manovri : per pluraj sxangxoj de direkto meti auxton, sxipon, armeon,... en la necesan pozicion {9}
manradiko : man-artiko, la (plurobla) artiko inter mano kaj brako (man/radik/o) {X}
manto : raboinsekto (atendas kaptajxon "pregxante") (Mantis) {X}
mantelo : longa vesto kun aux sen manikoj, kovranta la aliajn vestojn (banmantelo: kovras la nudan korpon (post bano)) {7}
mapo : folio kun desegno de la mondo aux de (parto de) lando (kun vojoj, urboj,...); maparo: mapo-kolekto (en libro) {8}
maro : * tre granda (sala) akvo {*3}
marcxo : tero tre malseka; lago plena de koto kaj plantoj {8}
mardo : * tago de la semajno inter lundo kaj merkredo {*5}
marko : * rekonilo; komerca nomo; papereto aux stampo kun ia valoro; nomo de mono en iuj landoj; posxtmarko: surmetajxo por pagi sendadon de letero; marki: meti markon (signon) {*4}
marmelado : densa (kuirita) kacxo el fruktoj kaj sukero {9}
marsxi : * (piede) iri, regule kaj ne tro malrapide {*5}
marto : * monato de la jaro inter februaro kaj aprilo (03) {*5}
martelo : iu frapilo aux batilo: peza ferpeco kun ligna tenilo; marteli: frapi per martelo {7}
maso : nedifinita materia tutajxo da io; (science:) la kiomo de materio, mezurata laux (kilo)gramoj (la sama maso sur Tero estas pli peza ol sur Luno) {9}
masko : artefarita vizagxo (por festo, protekto,...) {X}
masoni : konstrui el sxtonoj aux brikoj, kunigante per mortero {7}
masto : fosto sur sxipo aux boato, al kiu estas fiksita(j) la velo(j); fosto aux stango, al kiu flago estas fiksita {8}
mastro : * estro de labor(ej)o, domo, bieno, trinkejo,...; mastri: estri (kiel mastro) {*5}
mastrumi : fari cxion, por ke cxio okazu bone en domo aux entrepreno (mastr/um/i); mastrumo: ekonomia unuo {8}
masxo : cxiu el la (spacoj inter) nodoj de reto aux trikajxo; speciala nodo kun elstara rondo lauxvole pli- kaj malpligrandigebla (por kapti bestojn,...) {X}
masxino : * aparato por produkti ion aux fari iun laboron, (gxenerale) funkciigata per elektro, petrolo, vaporo,... {*6}
mato : (kutime ne delikata) kovrajxo por planko; (en sxakludo:) sen-elira, nesavebla pozicio de la Regxo {9}
matematiko : scienco pri nombroj kaj figuroj, kaj ties proprajxoj {9}
mateno : * komenco de tago post nokto; lumigxo {*3}
materio : cxio, el kio konsistas konkretaj aferoj (ne la objektoj aux vivajxoj mem) (ne energio; ne spirito) {9}
materialo : tio, el kio oni faras ion {7}
matraco : granda plata kuseno, sur kiu oni dormas {7}
matura : * finkreskinta, plene evoluinta {*6}
meblo : * [tablo, segxo, lito, sxranko,...]; mebli: provizi per mebloj; meblaro: la mebloj de unu cxambro aux domo {*6}
medio : la (materia) cxirkauxajxo, en kiu io/iu trovigxas; la socia aux natura cxirkauxajxo de iu {X}
medicino : scienco pri sano kaj malsano {9}
medikamento : substanco uzata por sanigi; kuraca substanco enmetata en la korpon (per la busxo aux alimaniere) {8}
mediti : profunde pensadi (ne por praktika celo) {8}
Mediteraneo : (regiono de) la maro inter Euxropo kaj Afriko {9}
meduzo : nagxanta stadio (travidebla, gelateneca) de polipo {X}
mefito : mamulo (sxprucigas odoracxan likvon) (Mephitis) {X}
mehxaniko : parto de la scienco fiziko, pri ekvilibro, movoj kaj fortoj; studo pri masxinoj, aparatoj kaj iloj {8}
mehxanismo : tiuj pecoj en masxino aux aparato, kiuj kune atingas certan rezulton; la strukturo de kune arangxitaj elementoj (de aparato, lingvo,...) kaj ilia maniero de funkciado {8}
mejlo : iulanda mezuro por distancoj (inter 1,4 kaj 10 km); angla mejlo: 1609 m; marmejlo: 1852 m {X}
melki : elpreni lakton el mamo (de bovino, sxafino,...) {8}
melodio : sinsekvaj tonoj en muziko; muzika "frazo" {X}
melono : granda globforma frukto kun sukplena karno (Cucumis melo,...); akvomelono (Citrullus lanatus) {9}
mem : * [akcentas: tiu menciita, ne alia] (mi auxdis tion de li mem: mi auxdis tion de li, ne de iu alia; mi mem faris tion: mi ne petis, ke iu alia faru tion, sed mi faris; la vorton mem mi ne konas, sed mi komprenas, kion gxi signifas); [sen helpo] (faru tion mem!; memlernanto); [per si] (memcxesa movigxo) {*1}
membro : ano, aligxinto de klubo, asocio, societo,...; elstara parto de korpo [brako, kruro] {7}
memori : * teni en kapo; ankoraux scii poste {*3}
memstara : sen apogo, asisto, helpo de aliaj; memfara; sendependa (mem/star/a) {X}
mencii : mallonge priparoli; nur diri, ne plie priparoli {9}
mendi : * peti, ke oni vendu aux faru ion post iom da tempo {*6}
menso : la pensanta parto de la spirito (ne la sentemo); intelekto {9}
mensogi : * diri malveron {*6}
mento : forte aroma herbo (Mentha); (-infuzajxo, -bombono) {X}
mentono : parto de la vizagxo sub la busxo {7}
menuo : (listo kun) sinsekvo de pladoj dum ampleksa mangxo; listo de elekteblaj mangxajxoj en restoracio {9}
meriti : * (li meritas tion: pro liaj agoj, faroj, kvalitoj, estas bone, ke oni faras tiel al li, aux ke li ricevas tion) {*6}
merkredo : * tago de la semajno inter mardo kaj jxauxdo {*5}
mesagxo : sciigo; informo sendata de unu persono al alia(j) {X}
meti : * [starigi, kusxigi, pendigi] {*2}
metalo : * [fero, kupro, argxento, oro,...] {*6}
metalurgio : metal-industrio {9}
metio : manlabora profesio (cxarpentado, bucxado, frizado,...) {7}
metodo : pripensita aro da manieroj por atingi iun celon {8}
metro : 100 centimetroj [mezuro por longo, largxo, alto] {7}
mevo : iu el lauxte kriantaj blanke-nigraj/grizaj mar-birdoj (cxefe cxe la marbordo, iuj land-interne) (Laridae) {X}
mezo : * en "abcde" c estas en la mezo; en "O", la mezo estas malplena; (meza: en la mezo; ne ekstrema) {*4}
mezuri : * kompari nekonatan grandon kun konata grando; rigardi, kiom da centimetroj io estas longa, largxa aux alta; kiom da litroj estas; kiom da minutoj estas...; mezuro: grando laux kiu oni mezuras; grando difinita per mezurado; (muziko:) unu el egalaj dividajxoj {*4}
mi : * [la parolanto] {*1}
mielo : dolcxa likvo kiu venas de tio, kion abeloj kolektas en floroj {9}
mieno : * vizagxo montranta pensojn, emociojn; vizagxesprimo {*6}
migri : iri de unu logxloko al alia (malproksima) loko, por eklogxi tie; iri de loko al loko (al loko,...), ne havante fiksan logxlokon; (elmigri: (kutime:) migri al alia lando) {8}
miksi : * kunigi (unu tra la alia) per movoj (per skuado, per kirlado,...); (inter)miksi: (figure:) konfuzi {*6}
mil : * 1000; dumil: 2000; mil du: 1002; dumil okcent: 2800 {*1}
milda : ne akra por la sensoj; malsevera; varmeta (vetero) {7}
miliardo : mil milionoj {8}
milimetro : 0,001 metro; 0,1 centimetro [mezuro por longo] {8}
miliono : * mil miloj; 1 000 000 {*6}
militi : * per multaj homoj kaj armiloj batali kontraux malamika lando (aux kontraux enlandaj malamikoj) {*2}
mino : kavajxo en tero, sub tero, en roko,..., el kiu oni fosas substancojn (karbo, oro, salo,...); kavajx(et)o en tero, muro, roko,..., en kiun oni metis eksplodan substancon, por fari truon aux por detrui ion per eksplodigo; kest(et)o kun eksploda substanco, eksplodonta pro tusxo,...; mini: elfosi (karbon,...) el tero; enmeti eksplodajxon; minejo: loko, entrepreno kie oni elfosas substancojn {8}
minaci : * promesi fari ion malbonan aux malutilan {*6}
mineralo : hxemia ne-organika elemento aux natura kombinajxo de ne-organikaj elementoj {9}
minimumo : pli malgranda ne eblas; pli malmulte ne eblas; plej malgranda aux malalta dum iu periodo {9}
ministerio : ministrejo: oficejo de ministro kun cxiuj ties funkciuloj kaj oficistoj; taskaro de ministro {9}
ministro : ano de sxtata registaro, estranta unu el la fakoj de sxtata regado {9}
minus : "forprenu la sekvantan"; minuso: la signo "-" en kalkulado (8-3=5 ok minus tri estas kvin); malavantagxo {8}
minuto : * 60 sekundoj; 60-ono de horo [mezuro por tempo] {*4}
miri : * esti surprizita (cxar io okazis, pri kio oni pensis, ke gxi ne okazos aux ne povas okazi) {*3}
miraklo : io, kio estas (aux sxajnas esti) kontrauxa al la legxoj de la naturo, sed kio tamen okazas; io, kio sxajnis ne ebla, sed kio tamen okazis {X}
mirinda : tia, ke oni vere povas miri pri gxi (mir/ind/a) {9}
mirtelo : arbusto (en arbaro) kun beroj, kiuj estas nigraj ekstere kaj rugxaj interne (Vaccinium myrtillus) {9}
mis- : * [ne gxuste; erare] (misprononci, misauxdi, miskalkuli, miskompreni, mistraduki, mispasxi, misgluti,...) {*0}
mistero : afero kasxita aux neklarigebla {8}
mistifiki : trompi iun, uzante ties (tro)kredemon {9}
mito : tradicia rakonto pri la agoj de la dio(j) aux de la prauloj "en la komenco de la tempoj" (ofte instrua aux klariga) {X}
mitulo : enmara, mangxebla, molusko kun blua konko (Mytilus) {X}
mizero : malfelicxego; malricxego {7}
modo : nedauxra gxenerala kutimo (pri vestoj,...) {7}
modelo : objekto, farita por esti imitata aux kopiata; io/iu imitinda; iu pentrata; iu surhavanta vestojn por prijugxo {8}
modemo : aparato por sxangxi komputilajn signalojn al sonoj sendeblaj per telefono (kaj inverse) {X}
modera : ne ekstrema; ne (mal)troa; ne tro postulanta {8}
moderna : laux la opinioj, normoj, postuloj de la nuna tempo {8}
modesta : ne havanta altan opinion pri siaj faroj aux scioj; ne akcentanta sian gravecon; (io) ne tro grava aux valora {8}
modifi : iom sxangxi (laux bezono) {9}
moki : * diri ridigajn vortojn pri iu; (malsxate) ridi pri iu {*5}
mola : * se la formo estas facile sxangxebla per premado (fresxe bakita pano, lano kaj lanugo estas molaj, sed malnova pano, vitro kaj sxtono estas malmolaj) {*5}
molekulo : plej malgranda ero de hxemiajxo havanta la ecojn de la tuto, konsistanta el atomoj, kiuj ne havas tiujn ecojn {X}
molusko : besto kun mola korpo, ofte kovrita de kalka konko (Mollusca) [limako, mitulo, ostro, polpo,...] {X}
momento : * tempo-punkto; malpli ol sekundo {*4}
mono : * per kio oni pagas [dolaroj, euxroj, frankoj, rupioj, enoj,...]; monbileto: papera mono; monero: metala mono {*3}
monahxo : religiulo, kiu submetis sin al specialaj reguloj (ofte grupe vivanta en monahxejo) {X}
monato : * 30, 31, 28 aux 29 tagoj; 12-ono de jaro; unu lunciklo {*4}
mondo : * Tero kun cxio kaj cxiuj sur gxi {*2}
monstro : estajxo aux estulo kun nenormala (timiga) formo {9}
monto : * tera altajxo (centojn aux milojn da metroj alta) {*3}
montri : * indiki; vidigi; diri, kie io estas; elmontri: vidigi {*2}
monumento : konstruajxo aux skulptajxo por memorigi personon aux okazajxon aux la iaman kulturon; verko, kiu memorigas gxian auxtoron (pro gxia graveco,...) {9}
moro : kutimo en iu grupo, popolo,... {7}
moralo : instruo aux reguloj por distingi inter bono kaj malbono; morala: (ankaux:) laux moralo, sed ne laux juro {9}
morbilo : infekta malsano (kataro, rugxaj makuloj sur hauxto) {X}
mordi : premi per la (antauxaj, trancxaj) dentoj {7}
morgaux : * en/dum la tago post la nuna tago {*1}
morti : * senvivigxi {*2}
mortero : substanco por kunligi sxtonojn aux brikojn {X}
moskito : pikanta insekto, ekzemple kulo, kies piko gxenas aux malsanigas {8}
mosxto : [gxenerala titolo] (lia/sxia/via regxa/princina/... mosxto) {X}
motivo : io, kio igas iun agi aux konduti tiel aux tiel; malgranda parto de muzikajxo, kiel bazo de pli grandaj partoj aux kun aparta signifo; (ripetata) desegnajxo (sur muro, en sxtofo,...); motivi: prezenti motivo(j)n por agado aux konduto {X}
motoro : aparato por transigi ian energion en movon; (figure:) objekto aux persono, kiu instigas al progreso {8}
movi : * meti al alia loko; agigi {*2}
movado : ripetata aux dauxra movo; komuna agado de homgrupo (organizita en asocio aux ne) por atingi iun celon (mov/ad/o) {X}
mueli : diserigi, pulvorigi (grenon) per aparato (muelilo) aux inter du sxtonoj (el greno oni tiel faras farunon) {7}
mugxi : auxdigi neklaran, fortan, longedauxran tonon; bleki kiel bovo {9}
multa : * en granda kvanto; multaj: pli ol 4 aux 5; pli ol kutime; multnombro: granda nombro; pluralo {*2}
multipliki : (matematiko:) kalkuli oblon (3x4=12 tri oble kvar estas dek du) (=obligi) {9}
munti : gxuste kunmeti la partojn de aparato, por ke gxi bone funkciu; gxuste kunmeti partojn de filmo,... {8}
muro : * fortika limajxo inter spacoj (inter cxambroj aux inter domo kaj ekstero); masonita vertikala surfaco {*3}
murdo : intenca mortigo; murdi: intence mortigi {X}
mureno : dika, longa, senskvama rabofisxo (Muraena) {X}
murmuri : neklare paroli; fari sonon de rivereto {7}
muso : malgranda rongxulo kun longa vosto (Mus,...); (figure: aparato por i.a. movi la montrilon sur komputila ekrano) {8}
musbirdo : iu el Afrikaj birdoj (griza, longa vosto, tufo sur kapo, fingroj turneblaj, saltetas) (Coliidae) (mus/bird/o) {X}
musko : etaj plantoj kun foliecaj tigoj kaj dense sidantaj folioj (kovrantaj pli-malpli grandajn surfacojn) (Musci) {9}
muskolo : parto de la korpo de homo aux besto, el fibroj, kiu ebligas movojn en la korpo kaj de la korpo {8}
mustelo : longa mallongkrura molfela rabobesto (Mustela,...) {X}
musxo : * (ofte nigra) insekto rapide fluganta kaj zumanta, ofta en logxejoj kaj cxe bestoj (Musca, Homalomyia,...) {*6}
muta : ne povanta paroli; sensona {7}
muzeo : domo, kie oni elmontras (ekspozicias) kolekto(j)n (artajn, sciencajn) {9}
muzelo : elstara parto de la kapo de iuj bestoj, kun nazo kaj busxo {9}
muziko : * placxa kombino de sonoj (sinsekvaj kaj samtempaj) de sama aux diversa alteco (farata per vocxo(j) aux per instrumento(j)); muziki: fari aux ludi muzikon {*5}
-n : * [-o -as --> -(e)n / -(e)n <-- -as -o] [al; direkto] (la kato saltas (de la planko) sur la tablon; sxi iras (de la vojo) en la domon; meti (ion) en posxon, sur hokon,...; Restu hejme! - Iru hejmen! (de cxi tie); Restu tie! - Ne iru tien!; Iru antauxen!; pasxi tien kaj reen; veturi Parizon (=al Parizo)) {*0}
-n : * [-o -as --> -(o)n / -(o)n <-- -as -o] [komplemento sen prepozicio: i.a. objekto, dauxro, mezuro] (tiu viro legas libron; li vidas tiujn altajn arbojn; mi vidis sxin, sed lin mi ne vidis; tion ni pripensu; li farbis la bluan pordon rugxa; mi konas lin kiel cxefo (mi=cxefo); mi konas lin kiel cxefon (lin=cxefon); li dormis du horojn (=dum du horoj); tio dauxras unu horon; sxi pagis unu euxron; tio kostas du dolarojn; tri horojn longa filmo; du metrojn alta viro; (mi deziras) bonan nokton!) {*0}
n-ro : numero {X}
nacio : * (iel oficiale organizita) popolo; homoj kiuj sentas sin samaj, ofte kun la sama lingvo kaj kulturo, ofte en la sama lando; (foje:) sxtato (ekzemple en: Unuigxintaj Nacioj) {*2}
nadlo : pinglo-forma parto de aparato {8}
nagxi : * movi sin en akvo {*6}
naiva : sensperte (tro)kredema {8}
najbaro : * homo, kiu logxas apude; homo, kiu sidas apude {*6}
najlo : pinta metala stangeto por fiksi objekton enpremante aux enfrapante gxin; najli: fiksi per najlo {7}
najtingalo : birdo lauxdire plej bele kantanta (Luscinia) {9}
naski : * ekhavi idon; eligi idon el sia korpo {*3}
naturo : * cxio, kio kreskas mem (ne kreskigata de homoj); cxio, kio estas ne farita de homoj aux masxinoj; la naturaj ecoj de iu/io {*4}
naux : * 9; nauxdek: 90; dek naux: 19 {*1}
nauxzi : kauxzi vomemon, abomenon {8}
nazo : * parto de la korpo, per kiu oni flaras (rimarkas odoron) {*4}
ne : * [malkonfirmo] (Cxu vi venos? Ne, mi ne venos.) {*1}
nebulo : densa akva vaporo (malalta nubo) malklariganta la vidon {7}
necesa : * ne malhavebla por fari ion; bezonata {*3}
necesejo : cxambreto en aux ekster domo, kie oni plenumas necesajn korpajn funkciojn, kiel fekado kaj pisado (neces/ej/o) {X}
negativa : nea, rifuza, malakcepta, malpermesa, malfaciliga, malavantagxa, minusa; inverskolora (negativo de foto) {X}
neglekti : malatenti; malzorgi {9}
negxo : * flokoj (plataj pecetoj) el frostigxinta akvo kiuj falas el cxielo; negxas: falas negxo (el cxielo) {*4}
nek : * [ne tiu, kaj la alia ankaux ne] (nek hundo, nek kato estas sovagxa besto; mi mangxis nek panon, nek kacxon) {*1}
nenia : * de neniu kvalito; neniuspeca {*1}
nenial : pro neniu kauxzo aux motivo {9}
neniam : * en neniu tempo {*1}
nenie : * en neniu loko {*1}
neniel : neniumaniere; tute ne {9}
nenies : de neniu; apartenanta al neniu {8}
nenio : * neniu afero {*1}
neniom : neniu kvanto; ecx ne la plej malgranda kvanto {8}
neniu : * ecx ne unu el; ecx ne unu homo, individuo, ekzemplero,... {*1}
nepo : * filo de fil(in)o {*6}
nepra : * necesega; nemalhavebla; neevitebla {*6}
nervo : fadenforma elektra konektilo en la korpo de homo aux besto {8}
nervoza : kiu facile ekscitigxas, impresigxas; malkvieta {9}
nesto : tio, kion konstruas birdoj por enmeti siajn ovojn; logxejo de birdo; nesti: fari neston; logxi en nesto {7}
neto : skribajxo en definitiva formo, sen korektoj, makuloj,... {8}
neuxtrala : kiu ne partoprenas (kaj ne volas partopreni) en diskuto aux batalo; kiu ne avantagxigas unu el la partioj en diskuto,... {X}
nevo : * filo de frat(in)o {*6}
ni : * mi kaj li; mi kaj sxi; mi kaj ili; mi kaj vi; mi kaj li kaj vi; mi kaj sxi kaj vi; mi kaj ili kaj vi {*1}
nigra : * senkolora, tute malhela; kun koloro de loko senluma {*3}
nilono : arta hxemia kombinajxo, el kiu oni interalie faras fadenojn {9}
nivelo : alteco de horizontala surfaco, kompare al alia horizontala surfaco; grado de instruiteco, klereco,... {8}
-nj- : [kara virino aux knabino] (post kelkaj literoj de la vorto: panjo = pa(trino) + -njo; filinjo = fili(no) + -njo; Manjo = Ma(ria) + -njo; Elinjo = Eli(zabeto) + -njo) {9}
nobla : kun alta morala kvalito; bonfara, estiminda {8}
nocio : difinebla ideo; tio, kion oni volas esprimi per vorto {X}
nodo : interplektita ligo de du sxnuroj, fadenoj,...; punkto, kie renkontigxas pluraj (fer)vojoj,...; centra punkto de problemo; nodi: fari nodon (en sxnuro); ligi (sxnurojn) per nodo {8}
nokto : * kiam ne estas lumo de la suno; inter vespero kaj mateno {*4}
nomo : * vorto per kiu oni povas voki iun; vorto per kiu oni indikas objekton aux estajxon; interkonsentita aux kutime uzata vorto por io ("ni nomu tion ...", "oni nomas tion ..."); (nome: jen mi nomos, indikos tion, kion mi celas) {*2}
nombro : * [2 17 391 1000 2,75 1/7 ...]; nombri: mezuri kvanton, montrante cxiun ajxon aparte kaj dirante: "1, 2, 3,..."; vicnombro: la nombro laux loko en vico,...: 1a=unua, 2a=dua,... {*4}
nordo : * [Kanado kaj Siberio estas en la nordo, Auxstralio kaj Fuegio (Fajrolando) estas en la sudo] (N) {*6}
normo : regul(ar)o, kiun cxiuj devas (devus) observi (ankaux se gxi ne estas legxo) {X}
normala : antauxvidebla laux la naturo, la kutimoj, la kutimaj kondicxoj,... (ne stranga; ne speciala, ne miriga) {8}
noto : * malgranda skribajxo pri io (por ke oni memoru pri tio); io, kion oni fiksas en sian memoron; skribsigno por muzika tono; noti: fari noton (sur papero aux en memoro) {*6}
nova : * ne jam ekzistanta; ne antauxe ekzistinta; ne jam okazanta; ne antauxe okazinta; ne antauxe vidita, auxdita,... {*2}
novajxo : io nova; priskribo, raporto pri io antaux ne longe okazinta; io ankoraux ne auxdita aux legita (nov/ajx/o) {X}
novelo : literatura rakonto (malpli ampleksa ol romano) {X}
novembro : * monato de la jaro inter oktobro kaj decembro (11) {*5}
nu : * [pauxzo por pens(ig)i]; (nu nu!: trankvilu!) {*1}
nuanco : delikata, tre malgranda diferenco; nuanci: meti nuancojn en...; iomete adapti (sian opinion,...) {X}
nubo : * amaso da densa vaporo en aero, kasxanta (parte) la cxielon; tio el kio falas pluvo {*4}
nuda : senvesta; sen haroj; sen plumoj {7}
nuko : la malantauxo de la kolo {9}
nukso : frukto kun ligneca sxelo; ternukso: subtera gusxo de varmlanda herbo (Arachis), kun oleo-ricxaj semoj {9}
nul : * 0; nuligi: senvalidigi; malanonci {*4}
numero : * nombro kiel rekonilo; vicnombro; signo de nombro (n-ro 12); unu eldono de revuo, gazeto; numeri: signi per numero (kvin numeritaj ekzempleroj) {*5}
nun : * en cxi tiu tempo {*1}
nupto : geedzigxo, edz(in)igxo (ceremonio, festo aux fakto) {X}
nur : * ne pli ol (nur tiom); nenio/neniu alia ol (nur sxi; nur tiu; nur tio); ne alimaniere ol (nur tiel); ne en alia tempo ol (nur tiam); ne sen plenumo de kondicxo (nur se) {*1}
nutri : doni mangxon (tauxgan por kreskado kaj vivado) {7}
-o : * [io ekzistanta] [substantivo] (viro; vojo; arbo; muso; akvo; problemo; skribo; skribado; skribajxo; belo; beleco; li estas avo; li farigxis avo; mi nomas lin avo) (skribi: bela skribo; fini: mi restis gxis la fino; helpi: mi dankas pro via helpo; adicii: gxusta adicio; vera: tio estas la vero; blua: la bluo de la cxielo; adiaux: malgxojiga adiauxo; unu: metro estas mezur-unuo; tri: tiu trio (aux triopo) bele kantis) {*0}
obei : * fari tion, kion iu ordonas aux instrukcias {*6}
objekto : * ajxo konkreta; (gramatiko:) tio/tiu, al kio/kiu la ago estas direktita (t.e. unu funkcio de komplemento) {*5}
-obla : * [kvanto; fojoj: triobla=3x] (duobla papero, duoble diri ion, la duoblo, duobligi,...); (mult)obligi: igi multoble tiel multaj; (matematiko:) kalkuli oblon (3x4=12 tri oble kvar estas dek du) (=multipliki) {*0}
obligacio : valorpapero, atesto pri prunto donita al entrepreno, donanta fiksan rentumon, kaj repagebla laux fiksaj kondicxoj {X}
oblikva : nek vertikala, nek horizontala; klinigxanta; klinita; je ne-orta angulo de la kutima aux atendata pozicio aux linio de movigxo {9}
observi : rigardi kun dauxra atento; fari ion laux la reguloj {8}
obstaklo : baro, (granda) malhelpo (dum en- aux trairado) {9}
obstina : firme restanta je sia propra volo aux opinio, malgraux la kritikoj de aliaj; nekonvinkebla {9}
oceano : grandega maro (inter kontinentoj) {9}
odori : esti rimarkebla per la nazo (odoron oni flaras) {7}
ofendi : malrespekti ies honoron, valoron, sentojn; forte cxagreni {9}
oferi : donaci al dio; doni ion valoran por ricevi ion pli valoran {8}
oferti : proponi ion por vendo (je certa prezo) {7}
ofico : * ies difinita laboro (ne manlaboro); ofici: plenumi oficon; oficejo: loko por administra aux serva laboro {*5}
oficiala : deklarita de la tiurilata auxtoritato; farita laux la oficialaj reguloj {8}
oficiro : estro en armeo (leuxtenanto aux pli alta rango) {9}
ofta : * okazanta multfoje; en multaj tempoj; cxiam denove {*2}
ok : * 8; okdek: 80; dek ok: 18 {*1}
okazi : * farigxi aux esti farata; okazajxo: tio, kio okazas; okazo: apartaj cirkonstancoj aux momento, kiam io povas okazi (en tiu okazo ni prefere ne faru tion) {*2}
okcidento : * kie la suno mallevigxas (geografie: °U=ueste) {*6}
oksido : hxemia kombinajxo kun oksigeno (O) {X}
oksigeno : elemento (O) (en spirata aero) necesa por vivo {X}
oktobro : * monato de la jaro inter septembro kaj novembro (10) {*5}
okulo : * parto de la korpo, per kiu oni vidas (en kapo) {*3}
okupi : * eniri aux eksidi kaj ne foriri; preni por sia uzo; plenigi kapon kaj ne foriri el la kapo; plene altiri ies atenton; (okupigxi pri io: dedicxi sian atenton al io; esti faranta ion; esti pensanta pri io); okupo: kio okupas iun {*3}
ol : * [komparo: malsama] (pli ol; malpli ol; alia ol) {*1}
oleo : * grasa likvo {*6}
olivo : mangxebla oleeca frukt(et)o de Mediteranea arbo kun ledecaj folioj (Olea europaea) {8}
ombro : * malpli hela loko, ne aux malpli prilumata; ombri: jxeti ombron sur; malpliheligi {*5}
ombrelo : portebla sxirmilo kontraux pluvo aux suno {8}
omleto : batitaj ovoj frititaj en pato (kun lakto, legomoj,...) {X}
-ona : * [parto: duona=1/2] (duona pomo, duonlitro da vino, duone kompreni, la duono, duonigi,...) {*0}
ondo : * ripetigxanta plialtigxo de la akvo-surfaco; motivo kiel "~"; amasa antauxeniro (kun interrompoj); antauxeniro de radio-signalo,...; ondi: levigxi kaj mallevigxi kiel ondoj {*6}
oni : * homoj kutime, gxenerale {*1}
onidiro : cirkulanta dirajxo sen konata fonto (oni/dir/o) {X}
onklo : * frato de patr(in)o; edzo de fratino de patr(in)o {*4}
-ont- : * [ne komencinta, antaux la ago] (mangxonta homo: kun mangxajxo en poto aux sur telero; falonta pluvo: vaporo en nuboj); (mangxonte (=antaux la mangxado), li lavis siajn manojn); (gxenerale, -onto = -onta homo) {*0}
-op- : en grupo(j) de... (:::: :::: :::: = okope, po du); ... kune (tiu triopo: tiuj tri homoj kune) {9}
opero : muzika teatrajxo (la aktoroj (roluloj) kantas) {9}
operacii : (provi) kuraci per trancxado; fari komplikan agadon; (matematiko:) fari kalkulon {8}
opio : dormiga substanco el la laktosuko de papavo {X}
opinii : * pensi ion pri io aux iu; pensi pri io, kia gxi estas {*4}
oponi : kontrauxi ies opiniojn aux intencojn kaj provi malhelpi ilian plenumigxon; kontraux-agi {9}
oportuna : faciliganta ag(ad)on aux labor(ad)on; bona laux la cirkonstancoj; oportunismo: agado ne laux principo {7}
opozicii : politike kontrauxi al la registaro; kontrauxi al la estraro (de asocio,...) {9}
oro : * flaveca valora metalo (Au); ori: tegi per oro {*6}
orangutano : granda hom-simila simio (Indonezio) (Pongo) {X}
orangxo : preskaux globforma dolcxa frukto de orangxo-arbo (Citrus sinensis) kun rugxflava (=orangxkolora) sxelo {7}
oratoro : kiu kapablas bele kaj bone paroli al publiko {9}
ordo : * kiam io estas arangxita en regula, ne hazarda maniero; ---::---::---::--- estas ordo, -:---::-:--:::-- ne estas ordo; ordigi: fari ordon; arangxi laux iu ordo {*4}
ordinara : * ne speciala; tia, kiaj ekzistas multaj; cxiutaga {*5}
ordoni : * forte diri al iu, ke li/sxi faru ion; diri "faru!!" {*4}
orelo : * parto de la korpo, per kiu oni auxdas (rimarkas sonojn); orelkonko: la ekstera parto de la orelo {*4}
orfo : homo (infano), kies patro kaj patrino mortis {8}
organo : parto de homo, besto aux planto (aux organizo) kun speciala funkcio; komunikilo (revuo,...) de organizo {7}
organika : hxemie kombinita kun karbono (C) {X}
organizi : * gvidi kaj laborigi homojn, venigante ankaux la necesajn rimedojn, por ke ili kune faru komplikan laboron {*6}
orgeno : granda muzikinstrumento konsistanta el multaj flutoj, funkciigata per klavaro kaj per pedaloj {X}
orienti : konstrui ion (pregxejon,...) tiel, ke la antauxo estas oriente; doni gvidon; orienti sin: eltrovi, kie oni estas kaj al kiu direkto oni iru; orientigxi: konscii pri la situacio, en kiu oni trovigxas {9}
oriento : * kie la suno levigxas (geografie: °E=eoste) {*6}
origino : komenco, deveno; origini: veni de...; havi sian komencon en...; origina: kia (gxi) estis en la komenco {7}
originalo : la origina formo (aux ekzemplero) de io (ne kopio; ne imitajxo; ne traduko;...); io kopiota, tradukota {8}
orko : granda nigra-blanka rabo-delfeno (Orcinus orca) {X}
orkestro : muzikistaro {9}
ornami : plibeligi {7}
orto : "rekta angulo"; angulo de 90° {8}
ortografio : oficiala skribmaniero de iu lingvo; literumo {9}
-os : * [ago/stato: post nun] [verbo] (mi tuj iros al la urbo; morgaux mi acxetos biciklon; post dek jaroj mi ne plu laboros;...) {*0}
oscedi : largxe malfermi la busxon (kun enspiro kaj elspiro) pro enuo, tedigxo, dormemo,... {8}
osto : * firma (sed rompebla), malmola, kalkeca parto en la korpo de homo aux besto; ostaro: skeleto {*6}
ostro : enmara, mangxebla, molusko (kun unuflanke plata, aliflanke volba konko, en kiu foje formigxas perloj) (Ostrea) {X}
-ot- : * [ne komencita, antaux la ago] (trinkota akvo: akvo en botelo aux glaso; lavota vesto: malpura); (fotografote (=antaux la fotografado), li kombis siajn harojn); (gxenerale, -oto = -ota homo) {*0}
ovo : * pli-malpli globforma ajxo, en kiu kreskas idoj de birdoj, reptilioj, insektoj,... ekster la korpo de la patrino, gxis ili povas vivi ekster gxi {*5}
ovalo : pli-malpli ronda figuro, simila al ovo aux elipso {9}
ovario : organo en ino, en kiu produktigxas ov(et)oj {X}
paco : * sen milito; sen bataloj; sen kvereloj {*3}
pacienca : * trankvile atendanta (okazajxon, rezulton) {*6}
paciento : homo kuracata {X}
Pacifiko : la oceano inter Azio, Auxstralio kaj Ameriko {9}
pacxjo : kara vorto por patro (pa(tro) + -cxjo) {8}
pado : vojeto (ne por veturiloj) (en arbaro, gxardeno,...) {X}
pafi : * jxeti ion per ilo, kun la celo vundi aux mortigi; jxeti ion (kuglon) per ilo (pafilo), per eksplodo {*6}
pagi : * doni monon (por ricevi ion (objekton, servon,...) aux pro devo); enpagi (al konto/kaso); elpagi (de konto/kaso) {*3}
pagxo : * unu flanko de unu folio de libro aux gazeto {*5}
pajlo : sekigxintaj aux sekigitaj firmaj herboj (sekaj sxalmoj) {7}
pako : * kune cxirkauxvolvitaj ajxoj (por pli facila portado, aux por ke ili ne disfalu); paki: fari pako(j)n; enpaki (ajxojn en valizo) {*5}
pala : senkolora; kun malforta koloro {7}
palaco : granda luksa domo de regxo, ricxulo,... {8}
palato : la supro de la busxa kavajxo {9}
paliso : fosto kun pinta supro; fosto sub domo {9}
palmo : varmlanda planto kun senbrancxa trunko, el kies supro kreskas grandegaj folioj {9}
palpi : provi senti per la fingroj {9}
palpebro : peco de hauxto, per kiu oni povas fermi okulon {9}
palto : vesto super vestoj, ofte malpli longa ol mantelo {9}
pano : * mangxajxo bakita el knedita fermentinta pasto {*4}
pando : granda nigra-blanka urso (Cxinio) (Ailuropoda); rugxa aux malgranda pando: fruktomangxa Azia mamulo (Ailurus) {X}
paneo : akcidenta nefunkciado de aparato, auxto,...; panei: halti, misfunkcii pro paneo {9}
paniko : subita kolektiva teruro, ofte sen suficxa kauxzo {X}
panjo : kara vorto por patrino (pa(trino) + -njo) {8}
pantalono : * vesto kovranta la du krurojn aparte {*6}
pantero : Azia leopardo (ankaux nigra) (Panthera pardus) {X}
pantoflo : (ofte mola) sxuo por uzo en la domo {9}
papo : cxefa estro de la Rom-katolika eklezio; (figure:) iu, kies cxiujn vortojn iuj kredas {9}
papago : birdo kun brilaj plumoj kaj hoka beko (Psittaci) (iuj povas senkomprene ripeti vortojn); (figure:) homo, kiu senkomprene ripetas ies dirajxojn; (papagi: senkomprene ripeti) {9}
papajo : meloneca, multsema frukto de arbo (Carica papaya) {X}
papavo : iu el herboj kun semoj en "bareleto" (Papaver) {X}
papero : * materialo, sur kiu oni skribas leterojn kaj presas librojn aux gazetojn {*4}
papilio : iu el insektoj kun kvar relative grandaj, ofte koloraj flugiloj (Lepidoptera) (la larvo estas rauxpo) {9}
paro : * duo de samspecaj aferoj (paro da sxuoj, paro da gantoj, paro da okulvitroj,...); du interligitaj homoj (geedza, gefiancxa paro,...); para: (pri nombroj:) senreste dividebla per 2 [2, 4, 6, 8,...]; nepara: [1, 3, 5, 7,...] {*6}
paradizo : loko, kie cxio estas bona (en rakontoj kaj en religio) {9}
paralelo : linio, cxie je sama distanco de alia linio {9}
parasxuto : kunmetajxo el tuko kaj sxnuroj, kiu bremsas faladon (post salto el flugmasxino) {9}
parazito : estajxo vivanta en aux sur alia estajxo, kaj nutranta sin per la sukoj aux cxeloj de tiu alia ("la gastiganto") {X}
pardoni : * diri: "ne estis bone, ke vi faris tion, sed nun estas bone inter ni"; ne puni ion punindan {*4}
parenco : * familiano [frat(in)o, patr(in)o, av(in)o, onkl(in)o, fil(in)o, nep(in)o, kuz(in)o, nev(in)o,...] {*6}
parfumo : bon-odora substanco solvita en alkoholo aux oleo {8}
parko : (ofte barita) terpeco kun herbejoj, arbustoj, arboj, floroj (kutime plantitaj) por plezuro; loko por provizore restigi auxtomobilojn; parki (auxton): provizore restigi {8}
parkere : havante ion en sia memoro, tiel, ke oni povas diri aux fari gxin sen helpo, tute gxuste; parkerigi: enmemorigi {X}
parlamento : elektita deputitaro, reprezentantaro de la popolo en demokratia sxtato {9}
paroli : * diri vortojn kaj frazojn {*2}
parotito : infekta inflamo de (i.a.) salivoglando cxe orelo {X}
parto : * ne la tuto, sed ligita (nun aux iam) al la tuto {*3}
partio : grupo da homoj kun samaj politikaj kaj sociaj opinioj; unu el du flankoj en diskuto aux batalo {7}
participo : (gramatiko:) adjektivo aux adverbo, kiu montras agon aux staton en rilato al la priparolata tempo aux situacio (en Esperanto kun unu el la sufiksoj: -ant- -at- -int- -it- -ont- -ot-) {X}
partopreni : cxeesti kaj kunfari (ekskurson, kongreson, diskuton,...); fari ion kune kun aliaj homoj (part/o/pren/i) {X}
pasi : * ne resti; ne halti; preteriri sen halto; trairi sen halto; iom post iom malaperi aux ne plu okazi (la semajno pasis sen gravaj okazajxoj; la pluvo pasis); pasigi: irigi de loko al loko sen halto; igi (tempon) pasi, farante ion (kie vi pasigis vian libertempon?) {*3}
pasagxero : iu, kiu veturas per veturilo, ne veturigante gxin {9}
pasero : birdeto kun mallonga, fortika beko, kiu vivas preskaux cxie, kie vivas homoj (Passer) {9}
pasio : fortega vola emocio; ardega amo; kompleta sindedicxo {8}
pasifloro : tropika grimpplanto kun okulfrapaj rondaj floroj kun harcirklo kaj tipaj stamenoj kaj pistiloj (Passiflora) {X}
pasiva : ne mem aganta; iu/io agas al aux pri tiu (iu/io (=la aktiva)...-as/-is/-os min/lin/sxin/gxin/... (=la pasivan); mi/li/sxi/gxi/... (=la pasiva) estas/estis/estos ...-ata/-ita/-ota de iu/io (=la aktiva)) {X}
pasporto : legitimilo, dokumento por vojagxi al eksterlando {7}
pasto : * pli-malpli densa miksajxo el faruno kaj akvo aux lakto, por fari mangxajxon (panon, kukon,...); simila knedebla substanco; pastajxo: mangxajxo el kuirita (ne bakita) pasto {*6}
pastro : funkciulo en religio, kiu faras aux gvidas di-servojn {7}
pasxi : * piede iri; meti unu piedon antaux la alian; pasxo: unu tia pied-meto; distanco de unu pasxo {*4}
pasxti : konduki brutojn (bovojn, kaprojn, sxafojn,...) sur kampo, por ke ili mangxu (herbon,...) {8}
pato : malprofunda senkovrila (metala) poto (ofte kun longa tenilo), uzata por friti mangxajxon en gxi {8}
patro : * naskiginto (en rilato al la naskigita infano) (patrino: naskintino (en rilato al la naskita infano)) {*2}
patrono : gravulo aux sanktulo kiel protektanto {8}
pauxzi : nelonge interrompi agadon; provizore cxesi {8}
pavo : birdo, kies virbirdo povas ventumil-forme montri la plumojn de sia vosto (Pavo) {9}
peco : * parto el tuto, ne (plu) ligita al la tuto; rompajxo; ero; unu el multaj samaj aux similaj {*3}
pedalo : parto de aparato, kiun oni movas per piedo {X}
pediko : parazito alkrocxigxanta inter haroj,... (Pediculus) {X}
pego : birdo kiu pikadas arbosxelon pro insektoj (Picinae) {X}
pejzagxo : terpeco kiel (plezuriga) rigardajxo por homaj okuloj {8}
peki : malobservi religian aux moralan normon {7}
pekli : meti en salon (sal-akvon) (por konservi,...) {9}
peli : * irigi, kurigi antaux si; forkurigi {*6}
pelikano : granda marbirdo kun beko-posxo (Pelecanus) {X}
pelto : preparita besta felo por fari veston {8}
pelvo : (malprofunda) ujo por likvoj (lavpelvo, neceseja pelvo,...); ambaux koksoj kun la ostoj inter tiuj {X}
peni : * multe provi, forte labori por fari ion {*4}
pendi : * esti fiksita supre, sed krome ne; esti fiksita vertikale; pendigi: fiksi tiel; pendumi: ekzekuti kondamniton, pendigante lin per sxnuro cxirkaux la kolo {*5}
pendolo : (longa) pezajxo, pendanta je fiksa punkto kaj balancigxanta (svingigxanta) tien kaj reen laux egalaj temperoj; pendoli: svingigxi kiel pendolo {9}
penetri : (profunde) eniri, trairi ion malgraux obstakloj (en korpon tra la hauxto; en densan arbaron; tra filtrilo,...) {8}
peniko : bastoneto kun aro da haroj je unu ekstremo, uzata por sxmiri ion (por glui, farbi, pentri,...) {8}
peniso : sxvelema ekstera vira seksorgano, kun urintubo {X}
pensi : * havi ideojn en la kapo; labori per kapo {*3}
pensio : regula (cxiumonata,...) pago pro iama laboro ne plu farata (al pensiulo: iu, kiu pro agxo aux invalidigxo ne plu laboras, sed ja ricevas pagon pro tiu antauxa laboro); pensii: aljugxi, pagi pension al... {9}
penti : senti malgxojon pro malbona faro, kiun oni faris, kun intenco ne plu fari tion aux tiel {8}
pentri : * fari (desegni) bildon per farboj {*6}
per : * [ilo, rimedo]; uzante; utiligante (mi trancxas per trancxilo; sxi veturis per auxto; li skribis per grandaj literoj) {*1}
peri : transdoni; havigi ion al iu per siaj klopodoj; fari ion (acxeti, vendi, kontrakti) ne por si mem, sed por iu alia (je ties respondeco, risko kaj kostoj) (per/i) {X}
perdi : * ekmalhavi; ekhavi malprofiton, malavantagxon {*3}
perei : morti pro akcidento; neatendite (akcidente) detruigxi, perdigxi, neniigxi {9}
perfekta : tute tia, kia gxi devas esti; senmanka {8}
perfidi : mallojale endangxerigi; trompe fari ion kontraux la atendoj aux la intereso de iu {8}
periodo : (iom longa) peco de tempo; tempo inter du el multaj samaj okazajxoj, kiuj okazadas kun regulaj intertempoj {9}
perko : iu el fisxoj kun dorna unua dorsa nagxilo (Perca,...) {X}
perlo : brile blanka aux argxentkolora globeto (el perlamoto), estigxanta en konkoj de iuj moluskoj (i.a. ostro) {9}
permesi : * diri, ke estas bone, ke iu faros ion; diri: "mi ne kontrauxas, ke vi faru tion" {*3}
perono : kelksxtupa sxtuparo, kun pli largxa plata supro, antaux domo; simila afero por faciligi eniron en tramon aux buson {9}
persekuti : dauxre postsekvi (por fari ion malbonan al iu) {7}
persiko : tre sukoplena frukto (hauxto ofte lanugeca, kerno tre sulka) de arbo (Prunus persica, Amygdalus persica) {9}
persisti : dauxrigi, plu fari malgraux malhelpoj {9}
persono : * homo, konebla laux nomo aux funkcio; homo kun siaj propraj ecoj; (gramatiko:) parolanto ("unua persono"), alparolato ("dua persono") aux priparolato ("tria persono"); personeco: la propraj (ne-korpaj) ecoj (karaktero, konduto,...) de iu homo, kiel tuto {*3}
pesi : mezuri, kiom peza io estas (per pesilo) {7}
peti : * diri, ke oni deziras ekhavi ajxon aux servon; diri, ke oni deziras, ke iu faru ion; diri "bonvolu ...i" {*2}
petoli : fari ne bezonatajn, ne seriozajn, viglajn, amuzajn agojn (ofte nepripensitajn) {7}
petrolo : cxiu el diversaj likvoj el ter-oleo (lampa oleo, benzino,...) {8}
peza : * (science:) (forte) altirata de Tero aux de la planedo, kie oni trovigxas (mezurate per nutonoj); (praktike, sur Tero:) (kun granda) mezuro laux gramoj aux kilogramoj ("pezo" = "maso mezurata per pesado") {*5}
pia : ame respekta al dio kaj religiajxoj {9}
piano : muzikinstrumento kun kordoj frapataj per klavara mehxanismo {9}
piceo : pingloarbo kun disaj pingloj (Picea) {9}
piedo : * la parto de la korpo, je fino de la kruro, sur kiu homo aux besto iras; simila parto, sur kiu staras objekto {*3}
piedingo : ringo pendanta de la selo (sidilo) de cxevalo, en kiun rajdonto metas sian piedon (pied/ing/o) {X}
pigo : birdo el la korvo-familio, nigra-blanka kun longaj vostoplumoj (Pica) {9}
piki : * pusxi (per pinta ajxo, aux per beko) en unu punkto; vundi per akra pinta ilo; (figure:) inciti {*6}
pilo : fonto de elektra energio el hxemia energio (kelkaj kune: baterio) {8}
pilgrimi : pro religia kialo iri aux vojagxi al sankta loko {X}
pilko : * globforma ludilo; piedpilkado: futbalo; retpilkado: (mane jxeti pilkon trans reton); korbopilkado: (en korbon); bazpilkado: (post pilkofrapo, kuranto provas atingi bazon) {*6}
pilolo : medikamento/dolcxajxo en formo de malmola globeto {X}
piloto : veturigisto de aviadilo; gvidisto por sxipoj, por eniri havenon aux por sxipi sur (por la sxipestro ne konata) rivero; piloti: direkti, gvidi kiel piloto {9}
pino : pinglo-arbo kun pingloj en tufoj (Pinus) {7}
pincxi : kunpremi per du fingroj (aux simile per aparato) {8}
pinglo : * metala stangeto kun pinto je unu fino, uzata por fiksi ion, trapikante per gxi; juvelo aux insigno provizita per pinglo; folio pingloforma; pingli: fiksi per pinglo(j) {*6}
pingveno : subakve nagxanta, ne flugipova mar-birdo (en Sudo) (sur tero gxi staras "kvazaux homo") (Spheniscus,...) {X}
pinto : * akra, pika fino de io {*6}
piocxo : hak-fosilo (en formo de litero T) el ligna tenilo kaj metala peco kun du ekstremoj: unu pinta kaj unu plata {8}
pioniro : iu, kiu preparas neniam kulturitan teron; soldato, kiu preparas la vojon por armeo: konstruas pontojn,...; iu, kiu laboras por nova ideo {9}
pipo : tubo finigxanta per ujeto, en kiun oni metas tabakon, kiun oni bruligas por fumado {7}
pipro : (akra spico el la sekigita) frukto de pipro-arbusto (Piper nigrum) aux (Capsicum annuum, frutescens...) {9}
piro : sukplena, karneca frukto de pir-arbo, pli dika malsupre ol supre (Pyrus communis); simila frukto de alia planto {8}
pisi : eligi urinon {X}
pisti : pulvorigi, pecetigi ion, batetante gxin per pistilo en pistujo; pistilo: (ankaux:) ina genera organo en floro {X}
pizo : globforma semo kun faruneca enhavo, mangxata kiel legomo (Pisum,...) {7}
placo : malferma spaco sen konstruajxoj en urbo, ofte cxe krucigxo de stratoj (kvadrata, ronda) {7}
placxi : * doni agrablan senton al iu, pro aspekto aux agado {*5}
plado : malprofunda granda telero; aparta parto de mangxo {7}
plafono : * supra ebeno de cxambro {*5}
plago : granda, longedauxra katastrofo {9}
plano : antauxe pripensita arangxo de io farota; desegno de tio; desegno de urbo, kun indiko de domoj kaj stratoj kaj interesaj aux gravaj konstruajxoj (=urbomapo); plani: fari planon por fari ion aux por io konstruota {7}
plando : la flanko de la piedo, kiu tusxas la teron dum irado {9}
plandumo : la malsupra, plata parto de sxuo (pland/um/o) {9}
planedo : satelito de stelo [Tero, Marso, Venuso,...] {9}
planko : * malsupra ebeno de cxambro; tio, sur kio oni iras en domo {*4}
planti : * meti plant(id)on en teron, por ke gxi kresku {*6}
planto : * [arboj, arbustoj, herboj]; (vastsignife:) vivajxo ne kapabla movi sin de loko al loko (ne besto) (=vegetalo) {*6}
plasto : artefarita materialo aux substanco, ofte (komence) facile formebla per varmo, ofte malpeza kaj fortika {9}
plastiko : arto reliefe (re)produkti formojn {9}
plata : * iom longa kaj largxa (ofte ebena), sed ne dika {*6}
platano : granda arbo, kies sxelo (parte) defalas cxiujare (Platanus) {9}
plej : * (la plej granda libro: ne estas iu pli granda libro); (plej forte: ne eblas pli forte) {*1}
plekti : interkrucige kunigi, gxenerale sen nodoj {8}
plena : * sen plia spaco neokupita; oni ne povas aldoni pli {*2}
plenagxa : atinginta la agxon, kiu jure havigas plenajn civitanajn rajtojn (plen/agx/a) {9}
plendi : * montri nekontentecon; diri: "tio ne estas bona", "tiel oni ne faru", "mi ne ricevis tion, kion mi volis",... {*4}
plenumi : plene fari tion, kion oni promesis fari aux kion oni devas fari (plen/um/i) {8}
pleto : plato el ligno aux alia materialo, kiu servas por alporti (permane) telerojn, tasojn,... {8}
plezuro : * agrabla, gxoja, gaja sento; plezuri: senti, havi plezuron; plezurigi: havigi plezuron {*4}
pli : * > (7 estas pli ol 6; 8 kaj 9 estas ankoraux pli; 3 estas malpli ol 6) {*1}
pliigi : plifortigi (iun econ de io); plimultigi (pli/ig/i) {9}
plongxi : jxeti sin en akvon (por nagxi) {9}
plori : * malgxoji (aux gxoji) tiel, ke larmoj (akvo) fluas el la okuloj {*4}
plotono : (armeo:) triono aux kvarono de kompanio {X}
plu : * sencxese; ne cxesante; (ne plu: jam ne) {*1}
plugi : * per ilo (plugilo) turni la supran parton de tero {*6}
plumo : * tio, kio kovras la hauxton de birdo (birdoj havas ne harojn, sed plumojn); skribilo (por skribi per inko); pluma: (ankaux:) kvazaux aro (tufo) da plumoj {*4}
plumbo : griza, mola, peza metalo (Pb) {8}
pluraj : * pli ol unu (aux du); ne nur unu {*6}
pluralo : (gramatiko:) multnombro, en Esperanto indikita per -j (tiu (unu) rugxa pomo - tiuj (du, cent) rugxaj pomoj) {9}
plus : "aldonu la sekvantan"; pluso: la signo "+" en kalkulado (2+3=5 du plus tri estas kvin); avantagxo {8}
pluvo : * akvo falanta el nubo; pluvas: falas pluvo (el cxielo) {*4}
pneuxmatiko : parto de fiziko, pri gasoj; aertubo cxirkaux la rado de auxto aux biciklo (mallonge: pneuxo, pneuxmo) {X}
po : [distribuo: sama kvanto por cxiu aparte] (la kvar infanoj ricevis kune ok pomojn - po du); [prezo] (po du euxroj por metro); [en samaj porcioj] (la kvardek viroj marsxis po kvin - do en ok sinsekvaj vicoj) (:::: :::: :::: = okope po du) {9}
poemo : arta versajxo; poezia verkajxo {8}
poento : nombro aljugxata por indiki rezulton cxe ludo aux de lernado {X}
poeto : homo, kiu faras poemojn {7}
poezio : poem-verkado; poemeco; arto komuniki emociojn per vort-muziko (ankaux en prozo) {8}
polico : * sxtataj aux urbaj funkciuloj por teni ordon kaj sekurecon; policano, policisto: unu tia funkciulo {*6}
polipo : tubereto (kreskajxo en la korpo); fiksigxinta stadio de meduzo (iu el sakformaj marbestoj (Coelenterata)) {X}
politiko : arto de regado de sxtato; praktikado de tiu arto {7}
polpo : ok-braka mar-molusko ("inkmolusko") (Octopus,...) {X}
poluro : * surfaca brilo pro frotado; poluri: brilige froti {*6}
poluso : la punkto, kie la akso de la tero trafas la surfacon (plej norda punkto, plej suda punkto); la punkto, cxirkaux kiu la steloj sxajnas turnigxi en la cxielo; unu el la ekstremoj (finajxoj) de magneto, pilo, baterio,... {X}
polvo : * tre malgrandaj sekaj eroj (restajxo, malpurajxo) {*6}
pomo : * pli-malpli globforma frukto mangxebla kun tre firma karno, de pom-arbo (Pyrus malus = Malus); simila frukto {*6}
ponto : * konstruajxo por iri de unu flanko de rivero aux kanalo al la alia super la akvo (aux super valo, strato,...) {*6}
popolo : * nacio; homoj kiuj sentas sin samaj, ofte kun la sama lingvo, ne cxiam logxantaj en la sama lando; tiuj homoj de iu lando, kiuj ne estas regantoj, sed regatoj; (insektoj:) kunvivanta aro kun unu ovo-meta individuo (la "regxino") {*3}
populara : sxatata de multaj homoj multloke; facile komprenebla por ne-fakuloj {9}
por : * [celo, intenco, destino, uzo, ricevanto, estonta dauxro]; (esti por propono: ne kontraux); (por ke: [celo de ago]) {*1}
porcelano : delikata speco de fajenco {9}
porcio : parto de io destinita por iu (mangxo, mono,...); pli-malpli egala dividajxo; porciumi: distribui laux porcioj {9}
pordo : * malfermajxo, per kiu oni eniras kaj eliras domon aux cxambron (fermebla); tio, kio fermas la eniran (kaj eliran) malfermajxon de domo aux cxambro {*3}
porko : * dikhauxta mambesto, bredata por viando (Sus) {*5}
porti : * subteni pezan objekton (por ke gxi ne mallevigxu); teni kaj movi al alia loko; havi kun si aux sur si {*2}
portreto : pentrajxo aux desegno prezentanta la vizagxon de persono {9}
posedi : * havi kiel sian proprajxon; havi plene por sia dispono {*6}
post : * malantaux; pli malfrue ol; pli malantauxe en vico; (mi faros tion poste: ne jam nun, ne tuj); postajxo: pugo {*1}
posteno : loko, kie soldato estas starigita; ofico donita al iu; laborfunkcio {8}
posteulo : poste vivanta parenco; iu poste ekhavinta la saman funkcion (post/e/ul/o) {X}
postuli : * firme diri: "mi volas havi tion!" aux "faru tion!"; fari aux kauxzi, ke io estas nemalhavebla; necesigi {*3}
posxo : * saketo en vesto; io simila en aux sur io alia; posxuloj, posxbestoj: mamuloj, kies idoj kreskas en hauxto-posxo de la ino, en kiu estas la cicoj (=marsupiuloj) [kanguruo,...] {*5}
posxto : * servo por transporti leterojn {*5}
poto : * iom alta ujo por diversaj uzoj: kuir-poto, flor-poto, akvo-poto,...; mikspoto: mangxajxo miksita (en unu poto) {*6}
potenco : kapablo (forte) influi; kapablo obeigi; (matematiko: la kvara potenco de 3 estas 3x3x3x3 = 81) {7}
povi : * esti kapabla fari; havi eblecon fari {*2}
pozicio : loko, kie (aux tiel, kiel) io aux iu staras, sidas aux kusxas; loko de iu en la socio, asocio, entrepreno,... {8}
pozitiva : jesa, akcepta, permesa, konsenta, faciliga, avantagxa, plusa {X}
pra- : (pri parencoj:) je distanco de unu plia nasko (praavo: patro de avo; pranepo: filo de nepo); (pri tempo:) (jam de) antaux tre, tre longa tempo (prahistorio, praarbaro) {9}
praktiko : * la farado, ne la teorio; praktiki: fari ion praktike {*6}
pramo : boato aux sxipo por transporti homojn, veturilojn,... de unu flanko de rivero,... al la alia - kaj reen {X}
prava : * diranta tion, kio estas vera, gxusta {*4}
precipa : * cxefa; plej grava; unuavice pripensinda {*4}
preciza : * neniom pli, neniom malpli; tiel, kiel devas, kaj ne iomete alimaniere {*6}
predikato : (gramatiko:) la vorto(j) en propozicio, kiu(j) esprimas agon aux staton de la subjekto {X}
preferi : * sxati aux voli ion pli forte, ol ion alian {*5}
prefikso : vortparto, metata antaux radiko por sxangxi la signifon de la vorto (ekzemple: doni - disdoni) {X}
pregxi : * paroli al dio; pregxejo: domo por di-servoj {*6}
prelegi : fari paroladon pri iu temo al iu grupo (klubanoj, studentoj,...) aux publike {9}
premi : * meti manon (aux ion alian) sur ion kaj uzi forton (pusxi); uzi forton por malgrandigi ion {*3}
premio : * objekto aux mono por tiu, kiu gajnis en konkurso aux venkis en konkuro; mono, kiun oni pagas por asekuro; aldona pago por aldona aux tre bona laboro; premii (ion/iun): doni, aljugxi premion {*6}
preni : * ekteni; ekhavi por si; difini por si; preni kun si: kunporti; preni kiel...: (ankaux:) pensi ke estas... {*2}
prepari : * fari tion, kio estas necesa por povi komenci fari ion; fari ion tauxga por iu celo (ekz. legomojn por mangxo) {*5}
prepozicio : [en, sur, tra, al, antaux, kun, per, por,...] {X}
presi : * per aparato kaj inko meti tekston aux bildon sur paperon aux sur alian materialon {*6}
preskaux : * ne tute, ne plene; iomete malpli ol (59 minutoj estas preskaux unu horo); ne mankas multe {*1}
preskribi : auxtoritate ordoni; skribe ordoni (medikamenton) {9}
preta : * [laboro finita]; finfarita (gxi estas preta); (do:) tuj uzebla/disponebla; finfarinta (li/sxi estas preta); (do:) povanta tuj komenci fari ion (alian) (Cxu preta(j)? Ek!) {*4}
preteksto : sxajna kialo aux motivo, eldirita por kasxi la veran kialon aux motivon; preteksti: prezenti (ion) kiel pretekston {8}
pretendi : postuli ion, dirante (cxu lauxvere aux pretekste), ke oni havas rajton pri gxi; aserti sian propran gravecon {8}
preter : * pasante apude (li iris preter la domo: li iris ne al la domo, ne en la domon, ne tra la domo) {*1}
preventi : fari tiel, ke io ne povos okazi {X}
prezo : * kiom da mono oni devas pagi por io {*6}
prezenti : * montri, kiu estas iu aux kio estas io; vidigi aux auxdigi (teatrajxon, spektaklon,...) {*3}
prezidi : ordigi, gvidi diskutadon; gvidi la estraron de organizajxo; (iuj gvidantoj de sxtatoj havas la titolon "prezidento" anstataux "prezidanto") {7}
prezidento : estro de respubliko (=sxtatprezidanto) {X}
pri : * koncerne [temo] (libro pri bestoj; atentu pri la truoj en la vojo; kontenta pri...; certa pri...) {*1}
princo : titolo malpli alta ol regxo, ofte donata al regxido {9}
principo : fundamenta verajxo; baza elemento aux regulo de rezonado, scienco, moralo,...; principe: (ankaux:) teorie {9}
printempo : * parto de jaro inter vintro kaj somero, kiam plivarmigxas {*4}
priskribi : klare, detale prezenti per vortoj (skribe aux busxe (!)), tiel ke la leganto aux auxskultanto povas bone imagi la aferon (pri/skrib/i) {X}
privata : ne publika; ne de aux por cxiuj, sed de aux por iu(j) aparta(j) persono(j) {7}
pro : * [kauxzo, kialo, motivo] (ni malsekigxis pro la pluvo; mi tremas pro malvarmo; sxi diris tion pro amikeco) {*1}
probabla : tia, ke ekzistas pli da motivoj por atendi, ke gxi estas vera (aux ke gxi okazos), ol motivoj por atendi, ke gxi ne estas vera (aux ke gxi ne okazos) {8}
problemo : io, kio estas malfacile solvebla aux klarigebla; io, por kio solvo aux klarigo estu trovita (scienca problemo, sxak-problemo,...) {8}
procedi : uzi difinitajn rimedojn por atingi rezulton aux por efektivigi ion; agi laux metodo {8}
procento : profito el cent unuoj en unu jaro; centona proporcio (simbolo: %) {9}
proceso : jugxafero; natura aux logika sinsekvo de fenomenoj; procesi (kontraux iu): jugxe persekuti {8}
prociono : ringovosta mamulo (lavas nutrajxojn) (Procyon) {X}
produkto : * ajxo farita de homo aux masxino; la rezulto de iu laboro; produkti (ion): fari el krudaj materialoj substancon aux objekton utilan; estigi {*5}
profesio : okupo por vivteni sin {8}
profesoro : plenrajta instruisto en universitato aux altlernejo {9}
profeto : kiu kapablas antauxdiri estontajxojn; kiu kapablas klarigi la dian volon; profeti: paroli kiel aux kvazaux profeto {9}
profito : utilo aux mongajno ricevita el aux pro io; kiam la enspezoj estis pli grandaj ol la elspezoj; profiti: ricevi utilon, mongajnon el io {8}
profunda : * (kun granda) mezuro inter la malferma parto kaj la fundo (profunda rivero, puto, fosajxo, groto - ankaux: profundaj pensoj) {*4}
programo : priskribo aux listo de taskoj plenumotaj unu post la alia; priskribo pri prezentota teatrajxo aux spektaklo, pri radio- aux televido-elsendoj,...; priskribo de planoj de registaro, politika partio,...; prezento aux spektaklo (ankaux en radio aux televido), konsistanta el pluraj partoj (programeroj) unu post la alia (Cxu vi havas la programon de la programo?); programi: arangxi la programon de evento aux de radio- aux televido-elsendo; verki programon por agado aux por tasko plenumota de/per komputilo {9}
progresi : * antauxeniri; atingi pli kaj pli {*6}
projekcii : sendi luman bildon sur ekranon {X}
projekto : (pli ampleksa kaj detala) propono, plano pri io farota; projekti: plani projekton {9}
prokrasti : ne fari nun, sed (eble) poste {8}
proksima : * en malgranda distanco; trovigxanta apude {*2}
proksimume : ne precize; pli-malpli (proksim/um/e) {7}
proleto : homo sen kapitalo, kiu povas vendi nur sian laborforton por vivteni sin {9}
proletario : proleto {9}
promeni : * (piede) iri por plezuro {*5}
promesi : * diri firme, ke oni faros ion aux ke oni donos ion {*5}
pronomo : (gramatiko:) vorto, kiu anstatauxas substantivon aux nomon [mi, li, iu, tiu, tio, cxio,...] aux kiu indikas ion (ne-kvalitan) pri io aux iu [iu..., tiu..., mia...,...] {9}
prononci : elparoli; formi vortojn (parolsonojn) per la busxo {9}
propagandi : klopodi disvastigi ideon; reklami ideon {9}
proponi : montri ion por uzo (aux por mangxado, trinkado, acxeto, vendo); diri al iu, ke tiu eble faru ion {9}
proporcio : rilato (laux mezuro) inter partoj de io, inter si, kaj al la tuto; kiam la grandeco de unu afero pliigxas kaj malpliigxas same aux simile kiel la grandeco de alia afero (proporcio inter laboro kaj rezulto, inter kulpo kaj puno) {X}
propozicio : (gramatiko:) parto de frazo, en kiu estas predikato ("Li gxojas cxar sxi venos.": unu frazo, du propozicioj) {9}
propra : * de tiu/tio mem, ne de iu/io alia {*3}
prosperi : esti en bona, sukcesa stato {9}
protekti : defendi, sxirmi, helpi iun kontraux malbono aux dangxero {7}
protesti : diri, ke oni estas kontrauxa al io (kion oni opinias malbona); diri, ke oni ne sxatas, ke iu faras ion {7}
protokolo : preciza skriba raporto pri kunveno aux okazajxo; protokoli: skribi precizan raporton {X}
provi : * fari por vidi, cxu oni povas fari (aux cxu funkcias) {*3}
proverbo : kutima dirajxo kun instrua signifo {9}
provinco : administra aux historia subdividajxo de lando {9}
provizo : kolekto da materialo(j) aux kolekto da objektoj por estonta uzo; provizi: havigi cxion bezonatan al iu/io {8}
provizora : ne dauxra; ne definitiva; dum iom da tempo; por iom da tempo {X}
provoki : inciti al batalo, disputo,... (pli-malpli atakante) {9}
prozo : ne-versa parolo aux skribajxo {8}
pruda : kiu hontas paroli, auxdi, legi,... pri seksaj aferoj {X}
prudenta : kapabla gxuste prijugxi la aferojn; uzanta tiun kapablon {7}
pruno : pli-malpli ovoforma frukto kun firma karno kaj longeca sxtoneca kerno de prun-arbo (Prunus domestica,...) {9}
prunto : * dono por posta redono; prunti: doni (pruntedoni) aux preni (pruntepreni) kiel prunton {*5}
pruvi : montri per faktoj aux rezonado, ke io estas vera {8}
psiko : tuto de la konsciaj kaj nekonsciaj spiritaj fenomenoj de homo {X}
psikologio : scienco pri la homa psiko {9}
pubo : ventro-malsupro inter la femuroj (kun pubharoj) {X}
publiko : * tiuj, al kiuj iu parolas; tiuj, kiuj rigardas teatrajxon, cxeestas sportkonkuron, vizitas muzeon,...; la homoj gxenerale; publika: por cxiuj, kiuj volas auxdi, utiligi, cxeesti,...; publikigi: publike anonci; aperigi en presa formo (en/kiel libro, en gazeto,...) por ke la publiko povu legi gxin {*6}
pudro : pulvoro (kolora, odora) uzata por tualeto; pudri: sursxuti pudron {9}
pugo : korpoparto, sur kiu homo sidas (postajxo, sidvangoj) {X}
pugno : mano kun fleksitaj kaj kunmetitaj fingroj {7}
pulo : saltanta fi-insekteto (sucxas sangon) (Pulex,...) {X}
pulmo : parto en la korpo, per kiu oni spiras {8}
pulovero : trikita vesto por la supra parto de la korpo, kiun oni surmetas, trametante la kapon kaj la brakojn {X}
pulvo : eksplodema pulvoro por pafi {8}
pulvoro : substanco (solida) en tre malgrandaj eroj {8}
pumo : Amerika rugxbruna/griza katego (Felis concolor) {X}
pumpi : eligi, levi aux movi likvon per aparato (pumpilo) {8}
puni : * fari ion malagrablan al iu, cxar tiu faris malbonan agon (ekzemple per: monpuno = punpago, malliberigo,...) {*6}
punkto : * tre malgranda loko (en spaco aux tempo); aparta (malgranda) parto de teksto aux argumentado; la signo "." {*3}
punto : maldensa plektajxo el fadenoj, kies masxoj prezentas motivon aux desegnajxon {9}
pupo : objekto en formo de homo aux besto (kiel ludilo,...) {8}
pupilo : la parto de la okulo, kie lumo povas eniri {9}
pura : * tio kaj nenio alia; senmakula; lavita, balaita {*3}
purpura : kun rugxe-blua koloro, pli rugxa ol viola {X}
puso : densa flaveta likvajxo, konsistanta el detruigxinta karno aux hauxto, produktigxanta en absceso {9}
pusxi : * (provi) movi ion, premante al gxi {*5}
puto : profundajxo farita de homo, el kiu oni prenas akvon {7}
putri : malkomponigxi; malbonigxi, difektigxi pro malkomponigxo (ligno, mortinta besto, frukto, mangxajxo,...) {8}
Supersignitaj literoj  kaj ASCII/ANSIch gh hh jh sh u Fundamento (1887) cx gx hx jx sx ux IKEST (1962) ^c ^g ^h ^j ^s ~u CCITT ''Internacia Alfabeto n-ro 5'' c^ g^ h^ j^ s^ u~ CCITT ''Internacia Alfabeto n-ro 5'' æ ø ¶ ¼ þ ý ISO-8859-3 ''Latin-3'' aux ''Sud-Eur'' ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ UTF-8 ''UNIKODO'' |
diverslingvaj informoj pri Esperanto
www.esperanto.net
Universala Esperanto-Metodo de Doktoro Benson (1932)
W.F. Pilger
(tie vi trovos ankaux listojn de nomoj de bestoj kaj plantoj)
Esperanto-Esperanto baza radikaro vortaro vocabulaire de base dictionnaire basic vocabulary wordlist dictionary vocabulario woerterliste woerterbuch woordenlijst woordenboek ordliste ordbog ordbok slownik slovnik slovar