Bazaj radikoj Esperanto-Esperanto
stato: 2003-12-10 |
 / wpil[a]uea.org [Eo!]
|
 |
> >25.000 vortoj |
|
Cxi tio estas R-Z. La kompletan liston elektu cxi-tie:
|
stato: 2003-12-10 |
/ wpil[a]uea.org [Eo!]
|
|
> >25.000 vortoj |
|
Cxi tio estas R-Z. La kompletan liston elektu cxi-tie:
|
|
Libro-forma versio aperis en decembro 2001: Wouter F. Pilger: Baza Esperanta Radikaro, Rotterdam: UEA, 160 p., 18x11 cm, ISBN 92-9017-076-X. |
rabi : per forto aux minaco forpreni ies posedajxon; rabobirdo, -besto: kiu cxasas kaj kaptas aliajn bestojn por nutri sin {8}
rabato : malpliigo de prezo (pro acxetkvanto, antauxpago, bona klienteco, amikeco, difekto de la varo,...) {9}
rabio : freneziga infekta malsano (pro mordo de hundo,...) {X}
racio : parto de la homa menso, kiu ebligas malkovri kaj formuli la legxojn de la naturo {9}
rado : * ronda objekto turnigxanta cxirkaux akso (por faciligi mov(igx)adon (vetur(ig)adon), en masxino,...) {*6}
radio : * linioforma ajxo komencigxanta en iu centro; ero de lumo aux sono aux alia signalo venanta el iu centro; aparato, kiu auxdigas sonojn, kiuj alvenis al gxi kiel elektromagneta signalo el iu centro (=radio-ricevilo); radii: eligi radiojn (de lumo, varmo,...); klare montri varman senton (gxojon,...) {*5}
radiatoro : (parto de) aparato, kiu varmigas per radiado; parto de aparato, kie akvo malvarmigxas per radiado kaj tiel malhelpas trovarmigxon de motoro,... {9}
radiko : subtera parto de planto, per kiu gxi prenas nutrajxojn kaj akvon el la tero, kaj per kiu gxi estas fiksita al la tero; la fiksa, tena parto de io; fiksa, ne sxangxigxanta parto de vorto (en "laboro" kaj "labori", "labor" estas la radiko); (matematiko: la (dua) radiko de 49 estas 7); radiki: havi siajn radikojn en... {7}
rafano : (diversgranda, diverskolora (sed interne blanka) mangxebla radiko de) krucflora herbo (Raphanus) {9}
rajo : plata fisxo kvadrateca ("flugas" en la maro) {X}
rajdi : sidi sur iranta besto (cxevalo, azeno, kamelo,...); sidi sur biciklo kaj veturi {7}
rajto : * tio, kion neniu povas malpermesi; rajti: havi rajton (pri io, por fari ion); havi (jure validan) permeson; rajtigi: doni rajton; (jure valide) permesi {*3}
raketo : arta fajrajxo, pafata en aeron, kiu tie eksplodas kaj disjxetas fajrerojn; objekto (ofte kun reakcia motoro) "pafata" en la kosmon, aux (kun eksplodajxo) sur malamikan landon {X}
rakonti : * paroli pri okazajxo vera aux imagita {*3}
rampi : movi sin, tusxante la teron per la ventro {8}
rampulo : besto senkrura aux kun mallongaj kruroj (kies ventro do kutime tusxas teron), kun nekonstanta korpotemperaturo, de komenco spiranta per pulmoj, kaj kun korpo kovrita de kornecaj skvamoj aux platoj (=reptilio) (Reptilia) (ramp/ul/o) [testudo, krokodilo, lacerto, serpento,...] {X}
rano : (plenkreske senvosta) amfibio kun longaj malantauxaj kruroj (Rana) (kvakas: "kva-vak") {9}
rando : * parto de unu afero, kiu estas cxe la limo kun alia afero (rando de vojo, rando de kampo, rando de urbo) aux cxe la fino de la afero (rando de cxapelo, rando de tuko) {*6}
rango : pozicio laux graveco (kompare kun pli gravaj kaj malpli gravaj); pozicio laux rajto komandi en armeo; rangi: havi, okupi rangon (li rangas pli alte ol mi) {8}
rapida : * faranta/okazanta en malgranda tempo {*2}
rangifero : "norda cervo", bredata pasxtbesto (Rangifer) {X}
raporti : rakonti (busxe aux skribe) pri tio, kio okazis {8}
raso : (pri kreskigitaj plantoj kaj breditaj bestoj:) grupo da individuoj reproduktitaj tiel, ke iuj variaj ecoj farigxis pli-malpli konstantaj (dum reproduktado en la grupo) (grandflora raso de iu planto; multgrajna raso de iu greno; longhara raso de iu besto;...); (pri homoj:) tre malpreciza divido de la homaro laux kelkaj facile videblaj ecoj (koloro de la hauxto, formo kaj koloro de la haroj,...); rasismo: idearo, laux kiu tiaj diferencoj estus esencaj, aux laux kiu homoj kun certa aspekto aux de certa deveno estus pli valoraj ol aliaj; rasa (hundo, cxevalo,...): kun klare videblaj ecoj de sia raso {X}
rato : rongxulo simila al muso, sed pli granda (Rattus,...) {8}
rauxka : (vocxo:) kun malklara, kvazaux skrapa sono (ekzemple pro malvarmumo) {9}
rauxpo : larvo de papilio kaj de iuj aliaj insektoj kun pli-malpli cilindroforma, ofte hara korpo {9}
ravi : sentigi admiron {8}
razi : forpreni harojn per akra ilo (razilo) {7}
re- : * [denove, ankorauxfoje; inversdirekte] (rekonstrui, reskribi, gxis revido!, redoni, reveturi, tien kaj reen,...) {*0}
reakcio : (hxemio:) efiko de unu substanco al alia; (fiziko, psikologio:) senvola reago (de korpo aux spirito) pro ago; (fiziko:) antauxenmovo pro ellaso de movo malantauxen (en motoro de aviadilo, raketo,...); (politiko:) agado por restarigi nedemokratian politikan sistemon {9}
reala : vere ekzistanta, ne elpensita; ne virtuala {9}
recenzi : skribi (aux rakonti) sian opinion pri iu verko aux okazajxo {9}
recepto : preciza priskribo, kiel prepari ion (mangxajxon, kuracilon,...) {8}
recikligi : re-uzi materialojn el forjxetajxoj (re/cikl/ig/i) {X}
reciproka : de unu al la alia kaj de la alia al tiu unu {8}
redakcio : redaktistaro; redaktejo {X}
redakti : skribe zorge esprimi (siajn pensojn); zorge prilabori la skribajxojn de alia; prizorgi la enhavon de gazeto, revuo,..., elektante la artikolojn kaj korektante tiujn {9}
redaktoro : redaktisto {X}
redukti : proporcie malpligrandigi; malpligravigi; (hxemio:) malpliigi la sxtupon de oksidigxo {9}
reflekti : rejxeti lumon aux varmon {9}
reformi : doni alian, pli bonan (pli gxustan, laux la reformantoj) formon al io (re/form/i) {9}
regi : * igi homojn (aux ajxon) fari tion, kion oni volas; estri cxiujn aliajn; regilo: ilo por regi aparaton {*3}
regali : doni bonan mangxajxon aux trinkajxon (aux ion alian bonan kaj plezurigan) {8}
regimento : parto de armeo konsistanta el kelkaj batalionoj {9}
regiono : * parto de lando kun certaj (naturaj aux sociaj) ecoj {*5}
registaro : tuto de la personoj, kiuj regas sxtaton (prezidento aux regxo, ministroj, vicministroj,...) (reg/ist/ar/o) {X}
registro : (libro aux folio(j) aux sliparo kun) lauxordaj notoj, enskribitaj (registritaj) por posta uzo kiel atestajxo; registri: noti en registro; "skribi" signalojn sur magneta bendo aux al komputila memoro,... {7}
regno : * sendependa lando (aux landaro) {*6}
regulo : * fiksita indiko aux instruo pri kiel oni faru ion (cxiufoje same); regula: laux la reguloj; kvazaux laux regulo (cxiufoje same, je sama horo, post sama periodo;...) {*6}
regxo : * estro de lando aux popolo, kiu estas estro, cxar li estas la filo (aux alia parenco) de la antauxa estro {*5}
regximo : sistemo de regado (en iu sxtato) aux administrado (en asocio aux entrepreno) {9}
regxisoro : persono, kiu prizorgas la artan produktadon de teatrajxo aux filmo; persono, kiu indikas al la plenumantoj, kiel plenumi certan spektaklon {X}
reklami : lauxde anonci al la publiko la bonecon de iu/io, la acxetindecon de io {8}
rekomendi : * konsili, ke oni uzu aux faru ion {*6}
rekompenco : io bona, donita aux farita al iu, por montri kontentecon pro io donita aux farita de tiu; rekompenci: doni rekompencon {8}
rekordo : ankoraux neniam atingita rezulto; plej granda gxis nun; plej ofta gxis nun; plej rapida gxis nun;... {8}
rekta : * sen kurboj, sen flankenigxoj; tiel ke du punktoj estas ligitaj per plej mallonga linio; tiel, ke la vojo estas plej mallonga; (pri angulo:) orta (90°); rekto: rekta linio {*5}
rektangulo : figuro el rektaj linioj kun kvar rektaj (=ortaj) anguloj (rekt/angul/o) {9}
relo : metala stango, sur kiu ruligxas radoj de vagonaro aux tramo; metala stango por gvidi aux apogi {7}
relativa : vidata kompare al aliaj similaj; ne absoluta {9}
reliefo : reliefo : io kun partoj pli altaj kaj malpli altaj, ne ebena {X}
religio : * scio aux kono pri supernaturaj estuloj aux estajxoj kaj pri la vivo post morto (kun rilataj agoj kaj normoj) {*5}
remi : movi boaton en akvo per stangoj kun plata finajxo (remiloj) {8}
reno : organo en la korpo, kiu filtras la sangon kaj produktas la urinon {9}
rendevuo : interkonsento pri renkontigxo je certa horo en certa loko; rendevui: interkonsenti pri renkontigxo {9}
renkonti : * vidi alian homon kaj iri al li aux sxi; vidi aux sperti (ion) survoje, dum legado,...; renkontigxi: renkonti unu la alian; kunveni {*3}
rento : perioda enspezo pro posedajxo {9}
rentumo : kompenso, kalkulita en procentoj, pro pruntita mono (rent/um/o) {X}
renversi : faligi ion starantan; meti supron malsupren {7}
reprezenti : laux peto aux ordono anstatauxi iun; laux peto fari ion en la nomo de; (ankaux: re-prezenti: montri denove) {7}
reprodukti : estigi novajn individuojn per jam ekzistantaj individuoj (pri bestoj, plantoj,...); produkti novajn ekzemplerojn samajn kiel (aux similajn al) ekzistanta ekzemplero (pri tekstoj, pentrajxoj,...) (re/produkt/i) {X}
reptilio : rampulo {X}
respekti : * senti estimon; ne agi kontraux (legxo, kutimo,...) {*6}
respondi : * diri (aux fari) ion post demando (pri tio, pri kio oni demandis); sendi leteron post ricevo de letero; akordigxi kun io (esti kvazaux la respondo al gxi) {*2}
respondeca : kiu devas respondi demandojn pri iu agado (ankaux, se tiu mem ne faris); kritikebla, kiam io (agado, farado, okazajxo) ne iras bone (ankaux, se tiu mem ne kulpas) (respond/ec/a) {X}
respondkupono : papereto acxetebla en posxtoficejo, kiun oni, en posxtoficejo de alia lando, povas intersxangxi kontraux posxtmarko por letero al eksterlando (uzata ankaux por pagi malgrandajn sumojn al iu en alia lando) (respond/kupon/o) {X}
respubliko : sxtato, kies estro ne estas difinita pro heredo {8}
resti : * ne iri al alia loko; esti ne forigita; ne aliigxi; esti nefarita, nedirita, nemenciita, nemangxita, neprenita...; esti ankoraux videbla aux trovebla poste; resto: tio, kio restas/restis/restos; tio, kio ne estas jam menciita (=la cetero) {*2}
restoracio : ejo, kie oni povas mangxi kontraux pago {7}
resumo : mallonga redono (skriba aux busxa) de la cxefa enhavo (de artikolo, libro, prelego,...); resumi: fari, doni resumon {9}
reto : * plektajxo el sxnuroj aux fadenoj, en kiu cxiu fadeno estas ligita al multaj aliaj fadenoj, kun suficxe largxaj interspacoj (masxoj) (simila al "#") (i.a. por fisxkapti); interligita aro da homoj, aparatoj,... (telefonreto, komputila reto) {*6}
reuxmatismo : iu el doloraj malsanoj de i.a. la artikoj {X}
revi : imagi tion, kion oni forte deziras {8}
revizii : esplorkontroli (por korekti erarojn, por malkovri kaj ripari difektojn); denove jugxi en alia kortumo {9}
revolucii : fari subitan sxangxon (de la politika regximo de sxtato,...) {9}
revuo : gazeto (ofte pli bele presita), aperanta unu fojon en kelkaj semajnoj, unu fojon en monato, unu fojon en tri monatoj...); priparolo aux priskribo de la cxefaj okazajxoj lastatempaj; revui: priparoli lastatempajn okazajxojn {8}
rezervo : parto de bezonataj aferoj, metita flanken por posta uzo; (parto de) afero aux temo, metita flanken por posta decido aux priparolo; rezervi: meti flanken, teni libera por posta uzo aux decido {8}
rezigni : decidi ne fari ion, ne uzi ion {8}
rezisti : ne subigxi; elteni, kontrauxstari de-eksteran forton {8}
rezoni : (en pensoj aux per vortoj) kunmeti argumentojn kaj faktojn por fari konkludon {9}
rezulti : * esti la sekvo; esti la fina stato {*6}
ribo : malgranda mangxebla nigra aux rugxa (foje blanka) bero de arbusto (Ribes nigrum, rubrum,...) {9}
ribeli : rifuzi obei auxtoritaton; rifuzi obei sxtatan auxtoritaton, penante per forto forigi gxin {8}
ricevi : * ekhavi de iu alia (unu donas aux sendas, alia ricevas) {*2}
ricxa : * kun multe da mono, havajxoj; kun multe da valora enhavo (ekzemple: libro ricxa je bildoj) {*2}
ridi : * per busxo kaj sono (ne vortoj) montri gxojon,...; rideti: per busxo sen sono montri gxojon, kontentecon,... {*2}
rifugxi : sercxi (en alia loko aux lando) protekton kontraux dangxero, persekuto,... {8}
rifuzi : * diri "ne"; ne voli havi, ricevi, fari {*6}
rigardi : * provi vidi; uzi la okulojn {*3}
rigida : ne aux malfacile fleksebla; ne fleksigxema {9}
rikolti : * preni la fruktojn aux plantojn, kiujn oni kreskigis, por uzi ilin aux vendi ilin {*6}
rilati : * esti en iuspeca ligo; havi kontakton en certa maniero {*6}
rimo : kiam la finaj sonoj de unu verso de versajxo aux poemo estas samaj kiel la finaj sonoj de alia verso; kiam la finaj sonoj de du vortoj estas samaj ek de la antauxlasta vokalo, ili rimigxas (homo - domo; festo - besto); rimi: fari rimo(j)n {9}
rimarki : * ekkonscii (ke io okazas, ke io estas ia,...) {*3}
rimedo : * ilo por fari ion; io bezonata por fari ion {*3}
rimeno : bendo el ledo {9}
ringo : ronda objekto kun truo en la mezo (kiel "O") {7}
rinocero : dikhauxta besto kun korno sur nazo (Rhinoceros) {X}
ripo : unu el la ostoj, kiuj fortikigas la bruston {8}
ripari : * rebonigi; reuzebligi; forigi difekton {*6}
ripeti : * fari aux diri denove, duan (trian,...) fojon {*5}
ripozi : * ne labori; ne fari ion, por mallacigxi (ne dormante) {*4}
riprocxi : * akuze, kulpige kritiki; mallauxdi; diri: "Vi estus devinta ne fari tion!", "Pro vi iris malbone!" {*6}
riski : fari ion, sciante, ke povas okazi malbono {8}
risorto : elasta lameno aux fadeno, kiu reprenas sian antauxan formon, post kiam gxi estis fleksita, strecxita aux premita {X}
ritmo : regula alterno de fortaj kaj malfortaj elementoj (en muziko, verso,...) {8}
riveli : malkovri, konigi (sekreton); hxemie aperigi foto-bildon {9}
rivero : * granda natura akvo-fluo {*4}
riverenci : iom klini sin (pro respekto, kiel saluto) {9}
rivoluo : unu kompleta rondiro (360°) (cxirkaux sia propra akso aux cxirkaux alia objekto) {9}
rizo : greno el varmlanda marcxa herbo (Oryza) {7}
rk. : respondkupono {X}
robo : longa (unupeca) vesto kun aux sen manikoj, kovranta la korpon de la kolo gxis la piedoj aux gxis la genuoj {8}
roko : tre malmola tero; sxtonego {7}
rolo : tio, kion devas diri kaj fari aktoro en teatrajxo; la persono en la teatrajxa rakonto, kiun devas ludi la aktoro; la funkcio, agado, posteno,..., kiun iu devas plenumi (ies rolo en la socio; ies rolo en asocio; la rolo de la patro en la familio); roli: plenumi, ludi rolon {9}
romano : longa literatura rakonto (prozo, iam poemo) {9}
rompi : * dispecigi; per (iom da) forto igi ion esti ne tuta aux ne ligita {*4}
rondo : * io simila al la litero "O" (kun aux sen truo en la mezo); kiam cxiuj homoj (aux ajxoj) estas simile malproksimaj de iu centro (meza punkto); grupo, en kiu neniu estas la unua (plej grava) aux la lasta (plej malgrava); ronda: kun formo de (parto de) rondo, cirklo, disko, globo, sfero, cilindro {*4}
rongxi : demordi, deskrapi per la dentoj; rongxuloj: mamuloj kun po du trancxdentoj supre kaj malsupre (Rodentia) {X}
ronki : (tre) auxdeble spiri dum dormo {8}
roso : vaporo gute likvigxinta nokte sur plantoj,... {9}
rosti : prepari mangxon per varmego, aldonante nek akvon nek grason (sur krado, sur trapikilo,...); prepari ion per varmego, preskaux bruligante gxin (panon, kafograjnojn,...) {8}
rotacii : turnigxi cxirkaux sia propra akso {X}
rozo : * floro kvinparta, ofte rugxa laux koloro (koloro "roza": hele rugxa, pale rugxa), de ofte dorna arbusto (Rosa) {*4}
rubo : restajxoj de ruinigita konstruajxo; rompitajxoj de sxtono, briko,...; senvaloraj forjxetindajxoj {X}
rubando : bendo el sxtofo, uzata interalie por ornamo aux kiel insigno; mallargxa, longa peco (bendo) el alia maldika materialo {9}
rubriko : parto de revuo, gazeto,..., dedicxita al certa temo {X}
rugxa : * kun koloro de sango {*2}
ruino : (parte) disfalinta aux detruita konstruajxo {9}
ruli : * movi ion turnadante gxin (ekzemple: ruli pilkon); meti (volvi) ion cxirkaux iun (konkretan aux imagitan) akson (ekzemple: ruli paperon) {*5}
rulo : * pli-malpli longa objekto cilindroforma, kiun oni povas ruli (rulo por premi paston; rulo de skribmasxino; rulo da papero) {*5}
rusto : fera oksido, brunrugxa tavolo sur fero pro malseka aero; rusti: kovrigxi de rusto {9}
ruza : kapabla elpensi lertajn rimedojn por atingi ion {7}
s-ino : sinjorino {X}
s-ro : sinjoro {X}
sabato : * tago de la semajno inter vendredo kaj dimancxo {*5}
sablo : speco de tero (en pura sablo ne kreskas plantoj) {7}
sago : stango kun pinto, kiun oni pafas per arko; signo por montri al io, pli-malpli simila al (pinto de) sago (->) {9}
sagaca : povanta rapide kaj bone malkovri aferojn kaj lerte eltrovi manierojn por solvi malfacilajxojn {8}
saguo : nutra faruno el saguo-palmo (Metroxylon) {X}
sagxa : * kiu konas respondon al multaj demandoj pri la vivo, kaj la diferencon inter bono kaj malbono {*5}
sako : * ujo el sxtofo, ledo, papero,...; dormosako: el izola materialo, por dormi en gxi (ekstere) dum kampado {*5}
sakri : diri kolera(j)n vorto(j)n (pro la situacio, ne al iu) {X}
salo : * natria klorido (NaCl), uzata por doni guston al mangxajxo aux por konservi mangxajxojn; sali: meti salon en/sur (sali mangxajxon) {*6}
salajro : (cxiusemajna, cxiumonata) pago al homo pro farita laboro {7}
salamandro : iom longa amfibio kun vosto kaj kvar mallongaj kruroj (Salamandra,...) {X}
salato : mangxajxo el (miksajxo de) legomoj (kuiritaj aux ne), kun oleo, salo, spicoj,...; (figure:) senorda miksajxo {9}
saldo : diferenco inter debeto kaj kredito (pri bankkonto, por la kliento: pozitiva saldo estas "mono en banko", negativa saldo estas "manko en konto") {X}
saliko : iu el multaj diversformaj arboj aux arbustoj kun floretaroj (amentoj) aperantaj pli frue ol la folioj, gxenerale kreskantaj en malsekaj teroj aux cxe akvo (Salix) (el la flekseblaj brancxoj de iuj oni plektas korbojn,...) {9}
salikoko : (mangxebla) kankreto (Paeneus, Crangon,...) {X}
salivo : likvajxo produktata en la busxo {X}
salmo : iu el fisxoj kun kroma grasa dorsa nagxilo (Salmo,...) {X}
salono : granda cxambro (en logxejo aux por kunvenoj) {8}
salti : * (homo aux besto:) (ek)movi sin tiel, ke neniu piedo tusxas ion (surloke aux de unu loko al alia); (ajxo:) movigxi de unu loko al alia loko, ne tusxante la lokojn inter tiuj {*4}
saluti : * diri aux signi "bonan tagon!" aux "gxis revido!" {*4}
sama : * ne alia; ne alispeca; identa {*2}
sana : * kun bone funkcianta korpo {*4}
sandvicxo : du pantrancxoj kun io inter ili {9}
sango : * rugxa likvo en la korpo de homoj kaj bestoj; sangi: tiel, ke sango eliras (sanganta vundo) {*4}
sankta : * respektinda pro religio; netusxebla {*6}
sapo : * ordinara lavilo (pli-malpli mola) {*6}
sario : tutkorpa (virina) vesto el unu tuko cxirkauxvolvita {X}
sarki : forpreni nedeziratajn plantojn de inter dezirataj {9}
sata : * suficxe mangxinta; plene kontentigita {*4}
satelito : objekto kiu cxirkauxiras astron (aux Teron) {X}
satiro : skribajxo aux parolajxo, en kiu la auxtoro ridindigas la agadon de iuj homoj {9}
sauxco : likva preparajxo por gustigi mangxajxon {8}
savi : * eldangxerigi {*6}
savano : tropika ebenajxo (gramineoj, dise starantaj arboj) {X}
sceno : aparta parto de teatrajxo; eksterordinara okazajxo; scenejo: la parto de teatro, kie oni prezentas; la loko, kie io okazas {7}
scii : * havi informon, ideon en kapo; sciigi: informi {*2}
scienco : * tuto de scioj (kaj kontroleblaj esploroj) pri la naturlegxoj aux pri certa temaro {*6}
sciuro : rongxulo en arboj (la dikan, haran voston gxi sidante tenas vertikale) (Sciurus,...); tersciuro: simila, sur tero {9}
scivola : kiu volas scii; (scivolema: kiu cxiam cxion volas scii) (sci/vol/a, sci/vol/em/a) {7}
se : * [kondicxo] (se mi havus monon, mi vojagxus tien) {*1}
sed : * [kontrasto] (ne tiu, sed tiu; ne tiel, sed tiel; ne auxto, sed cxaro; ne rugxa, sed blua; mi mangxis, sed ne satigxis) {*1}
segi : dispartigi per ilo kun akraj dentoj (segilo) {8}
segxo : * meblo por sidi (por unu homo) (en formo de la litero "h"); (ankaux: segxo en parlamento); braksegxo: fotelo {*4}
seka : * senakva, senlikva; sen agrabliga aldonajxo (vino,...) {*5}
sekalo : greno de iom malvarma modera klimato, uzata por baki panon kaj por fari brandon (viskion) (Secale) {9}
sekci : (kirurgio, matematiko:) (tra)trancxi {9}
sekcio : iel aparta dividajxo de organizo, libro (laux temo, laux lingvo,...), (fer)vojo,... {9}
sekreto : * io, pri kio neniu sciu; io, kion oni rakontu al neniu; (ankaux:) ne gxenerale konata bona metodo {*6}
sekretario : dungito (oficisto) aux estrarano por korespondado, protokolado,... {8}
sekso : cxu viro aux ino; la diferenco inter viro kaj ino; korpa kunigxo de la seksoj; seksa: rilata al la proprajxoj de unu sekso aux al la diferenco inter la seksoj; rilata al sekskunigxo {8}
sekundo : 60-ono de minuto [mezuro por tempo] {7}
sekura : sendangxera {9}
sekvi : * iri post iu/io; veni post iu/io alia; iri laux {*2}
selo : sidilo sur la dorso de cxevalo aux alia rajdbesto {X}
semo : * parteto de planto, el kiu kreskas nova planto; semi: meti semon; disjxeti semojn {*6}
semajno : * 7 tagoj {*3}
sen : * ne havante; ne uzante; ne kun (li iris sen sxuoj; mi ne bone vidas sen okulvitroj; kafo sen lakto) {*1}
senato : iulande, supera cxambro de parlamento; alia regantaro {9}
senco : * tio, kion oni komprenu el vorto aux frazo; enhavo, signifo; (ankaux: aux tien, aux reen; aux supren aux malsupren; aux dekstren aux maldekstren; aux plus aux minus;...) {*5}
sendi : * irigi ien (homon, ajxon, mesagxon, signalon); alposxtigi {*2}
sendependa : memstara, ne dependa de aliaj (homoj); (lando:) ne dependa de alia lando (nek parto de iu sxtato, nek iel regata de alia sxtato) (sen/de/pend/a) {X}
senso : unu el la kapabloj por ekscii pri sia cxirkauxajxo: tusxado, vidado, auxdado, flarado, gustumado {8}
senti : * ekhavi per la fingroj, per la hauxto aux interne en la korpo impreson doloran aux plezuran; ekhavi impreson agrablan aux malagrablan; ekhavi impreson ne racie klarigeblan; sin senti ...: laux propra konscio esti ... {*3}
sep : * 7; sepdek: 70; dek sep: 17 {*1}
sepio : dek-braka mar-molusko ("inkmolusko") (Sepia,...) {X}
septembro : * monato de la jaro inter auxgusto kaj oktobro (09) {*5}
sercxi : * iri kaj rigardi (cxie) por trovi {*3}
serena : tute kvieta, trankvila, senzorga; sennuba; senventa;... {8}
sergxento : armea estro sub leuxtenanto (suboficiro) {X}
serio : * vico da samaj aux similaj {*6}
serioza : * sen rido aux sxerco; ne por ridi aux sxerci (cxar temas pri io grava) {*5}
serpento : * senpieda besto (rampulo) kun longa, cilindroforma korpo (Ophidia) {*6}
seruro : aparato por sxlosi (bone, sekure fermi) ion {7}
servi : * labori por plenumi la dezirojn de iu alia (servi al mastro (dunginto); servi al klientoj; servi al la publiko) {*4}
ses : * 6; sesdek: 60; dek ses: 16 {*1}
severa : nepardonema, obeiganta, forte punanta (homo); malmilda, preskaux neeltenebla (vetero) {7}
sezono : * [printempo, somero, auxtuno, vintro] aux [pluva sezono, seka sezono] {*6}
sfero : surfaco de globo; tridimensia surfaco, kies cxiuj punktoj estas je sama distanco de unu punkto {X}
si : * la aganto mem (se ne temas pri la parolanto aux la alparolato(j)): (li vidas lin (=alian viron) - li vidas sin (=la propran korpon, en spegulo); sxi portas sxian valizon (=de alia virino) - sxi portas sian valizon (=la propran) - sed: mi portas mian valizon; vi portas vian valizon) {*1}
siatempe : en la tempo, kiam tio okazis; en la tempo, kiam tio povos okazi oportune (si/a/temp/e) {X}
sidi : * esti en iu loko sur io, sed ne stari, kusxi aux pendi {*2}
signo : * eta skribajxo, simpla desegnajxo, movo de mano,... donanta informon; ekkonilo; rekonilo; avertilo; ankaux: io, kio antauxanoncas ion; signi: doni signo(j)n; meti signon (skribajxeton) cxe parto de teksto,... {*6}
signalo : interkonsentita signo por komuniki (de malproksime) averton, ordonon, informon,...; signali: doni signalon {8}
signifi : havi kiel precizan sencon; estu interpretata kiel {7}
silabo : unu aux kelkaj parolsonoj kune prononcataj, kiel parto de vorto (ekzemple: pa-rol-so-noj) (en Esperanto, en cxiu silabo estas unu vokalo) {X}
silenti : * ne paroli, ne brui, ne fari sonojn {*4}
silko : tre delikata sxtofo el fadenoj produktitaj de silk-rauxpo (Bombyx) {8}
simbolo : io, kio elvokas aux prezentas ion alian (leono estas simbolo de forto; koro estas simbolo de amo kaj sentoj, flago estas simbolo de lando); (interkonsentita) signo (Fe estas la simbolo de fero; % estas la simbolo de procento; kvinpinta verda stelo estas la simbolo de Esperanto) {X}
simio : mamulo simila al homo (kun aux sen vosto) (Simiae) {8}
simila : * ne tute sama, sed sama laux iu(j) eco(j) {*5}
simpatio : favora inklino al alia persono, pro simileco de sentoj, gustoj,...; simpatii: senti simpation {8}
simpla : * sen komplikajxoj; facile solvebla; unu-parta {*3}
sino : la spaco inter brusto, brakoj kaj femuroj (kiel sxirmejo); iam: (faldita) parto de vesto kovranta la bruston, servanta kiel posxo {9}
sincera : sen mensogo aux sxajnigo, nenion kasxanta {7}
sindikato : asocio de personoj aux societoj, por defendi komunajn ekonomiajn interesojn (de laboristoj, de fabrikistoj,..) {9}
sindona : preta cxiam servi al iu aux io (si/n/don/a) {9}
singarda : atenta eviti dangxeron (si/n/gard/a) {9}
singularo : (gramatiko:) ununombro {9}
sinjoro : * (alparola vorto por) viro {*2}
sinsekve : unu post la alia (si/n/sekv/e) {X}
sinteno : kondut-maniero en certa situacio; (firmaj) opinioj pri iu afero; (si/n/ten/o) {9}
siropo : suker-solvajxo, ofte kun aldono de aromajxo, frukta suko, medikamento,... {X}
sistemo : tutajxo da interdependaj ideoj (aux aparatoj) kunordigitaj {8}
sitelo : pli-malpli profunda, pli-malpli cilindra ujo kun duoncirkla tenilo je la nekovrita supro {8}
situo : en kiuj aux kiaj cxirkauxajxoj io trovigxas; situi: trovigxi (en iu cxirkauxajxo) {9}
situacio : la tuto de la cirkonstancoj kaj kondicxoj {9}
skalo : serio da divid(strek)oj (skalo de mezurilo, termometro,...); rilato inter desegno kaj objekto (skalo de mapo); (kompara) amplekso, ofteco de iu okazajxo {7}
skarabo : insekto kun firmaj antauxaj flugiloj (Coleoptera) {X}
skatolo : * ujo (ofte rektangula) el kartono aux simile fortika materialo; ladskatolo: el lado, por konservi nutrajxojn {*6}
skeleto : cxiuj ostoj de homo aux besto kune; la firmaj partoj de iuj bestoj (aux objektoj) {X}
skemo : simpligita figuro por prezenti (sen detaloj) la arangxon de io, aux la rilatojn inter diversaj homoj aux aferoj {X}
skio : longa breto por iri aux gliti sur negxo; skii: iri, gliti sur skioj {9}
skizo : unua (prova, sendetala) desegnajxo, poste pliprecizigota; unua (prova, sendetala) versio de skribajxo; skizi: fari, prezenti skizon {X}
skizofrenio : psika malsano (i.a. misfunkcio de la intelekto) {X}
sklavo : homo posedata de alia homo kiel (kvazaux) objekto {8}
skorpio : okkrura besto (artikulo) kun vosto finigxanta per venena pikilo (Scorpio) {9}
skrapi : * per akra ilo forpreni iom de la surfaco de io {*6}
skribi : * meti vortojn kaj frazojn sur (ekzemple) paperon; skribo: la literoj kaj la aspekto (latina, araba, kursiva skribo; bela manskribo;...); skribajxo: teksto {*2}
skroto : hauxto-saketo en kiu estas la testikoj {X}
skui : abrupte, subite, rapide movi tien kaj reen (maldekstren kaj dekstren; antauxen kaj malantauxen; supren kaj malsupren); forte tremigi {8}
skulpti : formi figuron el solida materialo (sxtono, ligno, argilo,...), hakante, skrapante aux knedante {7}
skvamo : lameneto, kiu (en aroj, tegole) kovras parton de la hauxto de iuj bestoj (i.a. fisxoj); forfalanta peceto de hauxto {X}
sledo : veturilo kun glitiloj anstataux radoj (tirata aux pusxata); sledi: veturi per sledo {9}
slipo : unu el la kartoj aux folioj de registro (sliparo) {X}
sobra : ne tro trinkanta kaj mangxanta; ne (tre) montranta siajn emociojn; ne deziranta lukson {8}
socio : homoj kunvivantaj, kun komunaj normoj kaj divido de funkcioj; (bestoj:) kunvivanta aro kun funkcio-divido {7}
sociala : rilata al la bonfarto de la sxtatanoj; rilata al la komunaj ekonomiaj interesoj de la socio (kontraste al la politikaj interesoj) {9}
societo : dauxra kunigxo de pluraj personoj, kun komuna regularo, por komuna celo (plezura, komerca,...); grupo da homoj, kunvenintaj por agrable interparoli,... {7}
sofo : komforta sidilo kun kusenoj por tri personoj (sur kiu unu persono povas kusxi) {9}
soifi : * bezoni trinki {*6}
sojo : (akra aux dolcxa) sauxco el sojfaboj (Glycine) {X}
sojlo : trabo, tabulo aux sxtono, formanta la malsupron de la malfermajxo en kiu estas pordo {8}
sola : * sen aliaj; sen akompano; ununura {*3}
soldato : * armeano; organizita batalisto {*6}
solena : farata serioze, laux specialaj reguloj (cxar temas pri io grava, atentinda) {9}
solido : io tre firma; ne likvo, ne gaso {7}
solidara : sentanta, akceptanta respondecon pri aliaj personoj; traktanta la interesojn de aliaj kiel siajn {9}
solvi : trovi la respondon al problemo aux enigmo; likvigi, miksante kun likvo (ekzemple: solvi sukeron en akvo) {7}
somero : * parto de jaro inter printempo kaj auxtuno, kiam estas varme {*4}
soni : * fari tiel, ke oni povas rimarki per oreloj {*3}
songxi : vidi kaj auxdi kaj travivi aferojn dum dormo {7}
sonoro : sono postsonanta (ne rapide cxesanta); sonori: estigi sonoran sonon; sonorigi: frapi/funkciigi sonorilon {7}
sopiri : senti fortan deziron rehavi ion ne plu havatan aux retrovi ion aux iun perditan {8}
sorbi : entiri likvajxon en sin (kiel spongo) {9}
sorcxi : fari supernaturajn aferojn; ravegi; tre allogi {8}
sorgo : varmlanda grenplanto kun fortika tigo ne kava kaj longaj mallargxaj folioj (Andropogon sorghum = Sorghum vulgare); sorgo-sukero, -siropo, -brando (el la tigoj) {9}
sorto : * neevitebla okazajxo (felicxa aux malfelicxa); cxio, kio okazas al iu dum la vivo {*6}
sovagxa : en natura stato; ne hejmigita, bredita aux kreskigita; ne civilizita {8}
spaco : tio, kio cxirkauxas cxion; tio, en kio estas la steloj, planedoj,...; disponebla loko; malplena loko cxirkaux io aux en io; loko inter du aux pluraj aferoj (inter la vortoj de skribita frazo estas "spaceto") {7}
speco : * aro kun certaj ecoj, aliaj ol la ecoj de similaj aferoj {*4}
speciala : * ne ordinara; ne kutima; kun nekomunaj ecoj; ne gxenerala; farita por aparta celo; specialisto: iu, kiu tre multe scias pri aparta temo aux fako {*6}
specimeno : malgranda kvanto (aux unu ekzemplero) de varo, por prijugxi gxian kvaliton, tauxgecon,...; ekzemplero(j) por (scienca) pristudo {9}
spegulo : * glata brila surfaco, resendanta lumon; glata objekto, en kiu oni povas vidi sin; speguli: resendi bildon; turni bildon dekstre-maldekstren {*6}
spektaklo : atentokapta okazajxo aux prezentajxo (teatra, sporta,...) {9}
spermo : (likvajxo kun) "semoj" (spermatozooj) de viro {X}
sperta : * kiu havas sciojn, akiritajn per praktikado kaj ekzercado aux akiritajn pro travivajxoj; sperti: ekhavi sciojn per praktikado aux pro travivajxoj {*6}
spezi : * doni (=elspezi) kaj ricevi (=enspezi) pagojn (monon); (spezo: transiro de mono de unu kaso aux konto al alia) {*6}
spico : * substanco por doni (foje akran) guston al mangxajxo; spici: aldoni spicon al mangxajxo aux trinkajxo {*6}
spiko : iom longa flor(et)aro kun flor(et)oj (poste semoj) sidantaj sur komuna akso (kiel de tritiko, sekalo) {9}
spinaco : legomo kun malgrandaj triangulecaj aux ovoformaj folioj (Spinacia); Nov-Zelanda spinaco: simila (Tetragonia) {9}
spiri : * enigi kaj eligi aeron tra nazo aux busxo {*5}
spiralo : kurbo cxirkaux punkto, pli kaj pli malproksimigxanta {X}
spirito : * la ne-materia, ne-fizika parto de homo; gxenerala maniero de rigardo al la mondo kaj traktado de homoj kaj okazajxoj; ne-materia estulo {*5}
spiti : intence kontrauxstari la volon de iu alia; plezure fari ion kontraux ties volo {9}
splito : maldika peco de fendita ligno; peceto de rompita vitro,...; spliti: disigi (lignon) en maldikajn pecojn {9}
spongo : malsupera plurcxela animalo, vivanta en aroj kun komuna skeleto (Porifera: Spongia,...); ties skeleto uzata de homoj por sorbi akvon; sorbilo el alia materialo {9}
sporo : "semo" de filikoj kaj fungoj; "dormanta" bakterio {X}
sporto : korpaj ekzercoj kaj ludoj, ne nur por plezuro, sed ankaux por disvolvo (kaj montro) de lerteco kaj forto; sporti: praktiki sporton {8}
sprita : kun vigla spirito, povanta rapide trovi kaj originale esprimi neatenditajn rilatojn inter objektoj aux vortoj {8}
spuro : postsigno, piedsigno; spuri: sercxi, sekvi spurojn {9}
stacio : * loko, kie publikaj veturiloj (tramo, trajno, auxtobuso) alvenas kaj forveturas; ejo, kie signaloj (de radio, televido,...) estas ricevataj, elsendataj aux transsendataj {*4}
stadio : (pri evoluanta afero:) (tempoparto,) kiam la afero estas klare malsama ol gxi estis antauxe aux estos poste {9}
stadiono : ejo por sportaj konkuroj {9}
stalo : aparta domo por pli grandaj bestoj (cxevaloj, bovinoj,...) (en bieno aux farmejo) {7}
stameno : vira genera parto de floro {9}
stampo : reliefa aux inka marko (de difinita formo) sur io, farita per speciala ilo (stampilo); stampi: surmeti stampon (stampita posxtmarko) {8}
stano : argxente blanka/griza, facile fandebla metalo (Sn) {9}
standardo : flago kiel simbolo (de grupo aux individuo) {7}
stango : longa, maldika, rekta objekto, ofte el metalo {8}
stari : * esti en vertikala pozicio; ne iri; ne sidi, ne kusxi {*2}
starpunkto : ies (firma) opinio en diskuto (star/punkt/o) {X}
starti : komenci sportan konkuron; ekiri, ekkuri; (motoro:) ekfunkcii; startigi: doni la start-signalon; ekfunkciigi {9}
stato : * tiel, kiel estas; tia, kia io estas (nun); stati: esti en iu stato (kiel statas la afero?) {*4}
statuo : skulptajxo prezentanta homon aux beston en pli-malpli natura grandeco {9}
staturo : la impreso, kiun faras la alteco (kaj korpo-formo) de iu homo (altstatura, belstatura vir(in)o) {9}
stelo : * luma objekto en nokta cxielo, malproksima suno; figuro kun elstaraj pintoj (kvinpinta, sespinta,... stelo); iama mon-unuo en la Esperanto-movado {*5}
stepo : senarba ebenajxo, vintre sub negxo, somere varmega {X}
sterila : ne povanta naski/generi; (ankaux: sterilizita) {X}
sterilizi : forigi aux mortigi cxiujn bakteriojn,... (sur/en io) {X}
sterko : bestaj ekskrementoj (miksitaj kun pajlo), uzataj por plibonigi kulturatan teron; aliaj substancoj uzataj por tiu celo; sterki (teron): meti sterkon {9}
sterni : dismeti ion sur iun suprajxon tiel, ke gxi kovru la tuton aux kiel eble plej grandan spacon {7}
stilo : persona maniero esprimi siajn pensojn (en parolado, skribado, pentrado,...); la karakterizajxoj de tiu maniero, retroveblaj en artverko {8}
stimuli : plivigligi; instigi al (pli energia) agado {X}
stiri : direkti veturilon (auxton, boaton,...) (per stirilo) {X}
stomako : tiu kava interna parto de la korpo, kien iras mangxajxoj por esti digestataj (per acido) {7}
stranga : * miriga; ne laux atendoj; neniam vidita {*6}
strato : * (parto de) vojo, kie veturas veturiloj {*4}
strecxi : * plilongigi aux plilargxigi per tirado; tre uzi sian korpan aux spiritan forton; trostrecxita: ne plu elasta {6}
streko : linio farita per unu movo (per krajono, plumo,...); ne tute mallonga linio / \ __ (streketo: -; substreko: _); streki: meti strekon; trastreki: meti streko(j)n tra io; forstreki: nuligi; substreki: meti strekon sub io; akcenti {7}
strio : longa, mallargxa parto, kun paralelaj randoj, de iu surfaco (aux sxtofo), aspektanta alimaniere ol la cetero {8}
strigo : (ofte nokta) rabobirdo kun antauxen direktitaj okuloj, cxirkaux kiuj estas rondo el plumoj (Strix,...) {9}
striki : cxesigi laboron kiel protesto aux por atingi celon {8}
strikta : tre precize algxustigita; (vesto:) sen spaco inter la vesto kaj la korpo; (regulo:) tre precize observenda, obeenda {X}
strukturo : maniero, laux kiu diversaj partoj estas kunarangxitaj por fari tuton {8}
struto : granda birdo en Afriko, ne flugpova, kun longaj kolo kaj kruroj (Struthio) {9}
studi : * lerni ion dum pli longa tempo; legi kaj auxskulti prelegojn por lerni {*5}
studento : studanto en alta lernejo, en universitato {8}
stulta : ne inteligenta; faranta aferojn malutilajn al si mem {7}
stumpo : restajxo post forpreno de parto (per sxirado, trancxado, tondado, hakado,...) {8}
sub : * malpli alte ol (tusxante aux ne); malpli alte ol la surfaco de (sub akvo, sub tero); dependa de; regata de {*1}
subacxeti : korupti (sub/acxet/i) {X}
subita : * tuja, sen paso de tempo; neatendita {*6}
subjekto : (gramatiko:) tiu parto de la propozicio, kiu indikas tiun/tion, kiu/kio agas aux estas en iu stato; aganto; (ankaux:) homo havanta iun malsanon (esplorata de kuracisto); homo farinta iun krimon (esplorata de policisto) {9}
subskribi : skribi sian nomon sub iu teksto, kiel sendinto, kiel atestanto aux por montri sian konsenton (sub/skrib/i); subskribo: (lauxlegxe valida) cxiam sama maniero por skribi sian nomon (sub leteroj, dokumentoj,...) {X}
substanco : speco de materio, rigardata laux gxiaj ecoj (peza, kolora, knedebla, brulema,... substanco) {9}
substantivo : o-vorto; vorto, en Esperanto gxenerale kun finajxo "-o", kiu estas la lingva nomo de io ekzistanta (objekto, planto, besto, homo, ideo,...) (ankaux la nomoj de agoj, statoj, ecoj,...) {9}
subteni : firme teni la suban flankon de io; apogi kaj helpi (per vortoj, agoj, mono,...) (sub/ten/i) {X}
subtila : tre delikata; malfacile komprenebla pro delikataj nuancoj; povanta fari aux distingi tiajn delikatajn nuancojn {9}
subtrahi : depreni nombron: 8-2=6 (ok minus du estas ses) {9}
sucxi : entiri likvajxon en la busxon (per vakuo); entiri ion en aparaton per vakuo (ekz.: polvosucxilo); sucxinfano: bebo {9}
sudo : * [Kanado kaj Siberio estas en la nordo, Auxstralio kaj Fuegio (Fajrolando) estas en la sudo] (S) {*6}
suferi : * senti (tre) malbone pro io, kio okazas, aux pro io, kion faras iu alia; esti tiu, al kiu okazas io malbona {*4}
suficxa : * tiom, kiom necesas; tiom, ke ne necesas pli; ne tro kaj ne maltro; (suficxe ...a: ne malmulte ...a; ne mal...a) {*4}
sufikso : vortparto, metata post radiko por sxangxi la signifon de la vorto (ekzemple: arbo - arbaro) {X}
sufoki : tiel premi, ke iu ne plu povas spiri {8}
sugesti : venigi en ies penson iun ideon {X}
suko : likvo, trinkajxo el frukto(j) (aux el alia parto de planto),... {7}
sukcesi : * ekhavi bonan, celitan rezulton {*5}
sukero : * dolcx(ig)a ajxo (ofte kiel sukereroj) (el suker-kano, -beto, -palmo,...); sukeri: dolcxigi per sukero {*4}
sulko : longa rekta foso en tero (farita per plugilo); pli-malpli longa pli-malpli profunda similajxo en la hauxto {9}
sultano : regnestro en iuj Islamaj landoj {X}
sumo : * [8 estas la sumo de 3 kaj 5, aux de 1, 3 kaj 4]; kvanto da mono (ekzemple: la sumo pagenda); sume: cxio kune; sumigi: adicii la tuton {*5}
suno : * nia stelo, cxirkaux kiu rondiras Tero {*3}
supo : * plejparte likva mangxajxo {*6}
super : * pli alte ol (ne tusxante); supersigno: signo super litero (ekzemple: "^"); supera: pli alta, pli bona {*1}
superflua : ne necesa; ne bezonata; ne utiligebla; troa (super/flu/a) {X}
suplemento : aldonajxo; kompletigajxo {9}
supozi : ne scii, sed pensi, ke io estas tia aux tia {7}
supro : * tiu parto de io, kiu estas plej alta, plej malproksima al tero aux planko; supre: en pli alta parto {*4}
sur : * tusxante (supron aux flankon) (sur segxo; sur muro) {*1}
surda : * ne povanta auxdi; (figure: ne volanta auxskulti) {*6}
surfaco : suprajxo; supra aux ekstera flanko de {8}
surprizi : veni aux fari ion neatendite; mirigi per io neatendita; mirigi, cxar neatendita {7}
surtuto : longa (labor)vesto super la aliaj vestoj {9}
suspekti : sen pruvo pensi, ke io malbona okazis aux ke iu faris ion malbonan {8}
susuri : eligi malfortan sonon, kiel de interfrotigxanta silko aux cxifata papero {9}
svati : (duon)profesie sercxi kaj proponi kandidatojn por edz(in)igxo {9}
sveni : (dum mallonga tempo) perdi la konscion kaj la kapablon movi sin {8}
svingi : rapide, ripete mov(et)i ion tien kaj reen en aero; movi malantauxen kaj jxeti antauxen {8}
sxafo : * mambesto, bredata pro gxia lano, lakto aux viando (Ovis) {*5}
sxajni : * eble vere, eble ne vere esti (sxajnas al mi, ke... = mi pensas, ke estas...) (kio nur sxajnas esti, do ne estas) {*2}
sxako : situacio de la regxo aux regxino en sxak-ludo, kiam ili povas esti trafataj de alia lud-peco (sxakoj = sxakludo: ludo kun 32 diversspecaj figuretoj sur tabulo kun 64 alterne nigraj kaj blankaj fakoj) {X}
sxakalo : rabobesto simila al maldika hundo (Canis aureus,...) (en Afriko kaj suda Azio, sed ankaux en orienta Euxropo) {9}
sxalmo : pli-malpli tuboforma rekta tigo de iuj herboj, kanoj,...; blovinstrumento; sucxtubeto (trinktubeto) {X}
sxalti : ekfunkciigi aparaton aux eklumigi lampon, fermante elektran cirkviton (per aparateto (sxaltilo)); malsxalti, elsxalti: cxesigi, rompante la cirkviton (per la sxaltilo) {X}
sxamano : homo, kiu povas rilati al supernaturaj fortoj {X}
sxanco : * ebleco de sukceso; ebleco, ke okazos {*6}
sxanceli : tiel pusxi ion tien kaj reen, ke tio ne plu firme staras; malekvilibrigi; sxanceligxi: (ankaux:) dubi; heziti {9}
sxangxi : * aliigi; malsamigi; preni aux doni alian anstatauxe {*3}
sxargi : meti eksplodajxon kaj pafajxon en pafilon; meti elektron en pilon; meti necesan parton en aparaton por ke gxi povu funkcii (ekzemple: meti filmon en fotilon) {8}
sxargxo : * tio (peza), kion iu/io portas; sxargxi: meti pezajn portotajn aferojn sur iun/ion aux en ion {*6}
sxarko : iu el fisxoj kun dentoj kaj branko-fendoj (Selachii) {X}
sxati : * havi plezurajn sentojn pro havado aux farado de io; havi favoran opinion pri; vidi kiel valoran; preferi {*5}
sxauxmo : likvajxo kun multege da veziketoj (kiam la likvajxo bolas, estas kirlata,...); sxauxmi: eligi, formi sxauxmon (sxauxmanta biero, sxauxmvino); sxauxmigi: fari, ke io sxauxmas {9}
sxejko : Araba tribestro, familiestro, vilagxestro; mosxto {X}
sxelo : pli-malpli malmola ekstera tavolo de frukto, ovo,...; sensxeligi: forpreni la sxelon (de terpomo, nukso,...) {8}
sxerci : * diri, rakonti ion lude, ridige {*6}
sxi : * tiu virino; tiu knabino {*1}
sximo : gxenerala nomo por etaj fungoj (kreskantaj i.a. sur malfresxa pano,...); sximi: kovrigxi per sximo; (figure: resti longe neuzata); sximfromagxo: kun speciala (blua, blanka) sximo {X}
sxinko : salita aux fumajxita femuro de porko, kiel viando {9}
sxipo : * (granda) akvo-veturilo; sxipi: veturi per sxipo {*4}
sxiri : * distiri (paperon, sxtofon); desxiri: per (forta) tirado apartigi parton {*6}
sxirmi : protekti aux defendi ion aux iun kontraux io malbona aux malutila, metante sin (aux ion: sxirmilon) inter la kauxzo kaj tio aux tiu {7}
sxlimo : koto aux simila substanco, kiu surfundigxas en malmulte movigxanta akvo {X}
sxlosi : * firme fermi per ilo (turnante sxlosilon en seruro) {*5}
sxmiri : meti tavolon de iu substanco sur ion per frotado; faciligi glitadon aux turnigxadon (de masxino), metante grasan substancon aux oleon {8}
sxnuro : * kuntorditaj fadenoj, uzataj por ligi, tiri, fari pakojn,...; sxnuri: ligi per sxnuro {*6}
sxoforo : kondukisto de auxtomobilo, auxtobuso,...; veturigisto; sxofori: veturigi (auxton) {8}
sxoki : (subite) cxagrenegi iun, cxar kontrauxa al (ties sentoj pri) deco kaj konveneco, aux cxar tute ne atendita; sxoko: (ankaux:) animskuo; (medicine:) subita nerva misfunkcio {X}
sxovi : pusxi objekton glitigante gxin; enmeti ion (sxovante gxin) {8}
sxoveli : * forpusxi per platajxo (kun stango) {*6}
sxpari : ne uzi cxion, por povi poste uzi la reston; meti monon en bankon por posta uzo {7}
sxpini : kuntordi fibrojn por fari fadenon {9}
sxpruci : (pri likvo:) rapide eligxi kiel gutoj {9}
sxranko : * meblo (plejofte kun bretoj), fermebla per pordo(j) por konservi aferojn (meblo kun bretoj sen pordo: bretaro) {*6}
sxrauxbo : metala (aux ligna) fiksilo en formo de cilindro kun helica entrancxajxo; sxrauxbi: fiksi per sxrauxbo; turni sxrauxbon; malsxrauxbi: inverse turni sxrauxbon por malfiksi {8}
sxrumpi : kuntirigxi, malpligrandigxi (pro sekeco, maljunigxo,...) {8}
sxtalo : tre malmola metalo el fero (Fe) kun iom da karbono (C) {8}
sxtato : * lando kiel regado-sistemo ("lando" estas gxenerale uzata vorto, "sxtato" kaj "regno" estas politikaj terminoj) {*5}
sxteli : * forpreni ion ne sian (sen pago aux permeso) {*5}
sxtipo : mallonga, dika, peza peco da ligno {9}
sxtofo : teksajxo aux trikajxo por fari vestojn k.t.p. [tolo, drapo, trikoto, silko, veluro, felto,...] {8}
sxtono : * malmola natura ajxo; malgranda peco de roko {*4}
sxtopi : fermi truon, plenigante gxin; sxtopilo: [korko,...]; (ankaux:) elektra kontaktilo, metata en sxtopilingon {7}
sxtormo : tre forta vento, ofte kun pluvo, negxo aux sablo {X}
sxtrumpo : * (gxenerale sxtofa) vesto por piedo kaj (parto de) kruro; sxtrumpeto: nur por piedo kaj maleolo {*6}
sxtupo : * horizontala breto, sxtono aux rando (anstataux deklivo) por plifaciligi supreniradon; unu breto,... de sxtuparo; (figure: unu plia grado de io gradigita) {*5}
sxuo : * (ofte leda) vesto por piedo {*6}
sxuldi : ankoraux devi pagi al iu; ankoraux devi fari por iu {7}
sxultro : parto de korpo inter la kolo kaj la supra artiko de brako; tiu artiko {7}
sxuti : elglitigi mult-eran nelikvan substancon (sablon, sxtonetojn, grenon,...); grandkvante send(ig)i datenojn {8}
sxveli : pligrandigxi; plidikigxi {7}
sxvito : likvo el hauxto (pro timo, varmego aux forta laboro); sxviti: eligi sxviton; (figure: laboregi) {7}
t.e. : tio estas [klarigo; precizigo; alinome] {X}
tabako : materialo por fumado, el sekigitaj folioj de tabak-planto (Nicotiana tabacum,...) {7}
tabelo : arangxo de informoj (ekzemple nombroj) laux vicoj horizontalaj (linioj) kaj vertikalaj (kolumnoj); arangxo de listo tiel, ke oni facile povas trovi ion (ekzemple: enhav-tabelo) {7}
tablo : * meblo por mangxi, skribi aux labori, kun horizontala supra surfaco {*3}
tablojdo : medikamento/dolcxajxo en formo de plata rondeto {X}
tabulo : * peco da ligno (segita), plata, ne tre dika; simila plata peco el alia materialo; tio sama, fiksita vertikale, ofte kun teksto sur gxi (anonc-, reklam-tabulo,..., nigra, verda, blanka tabulo en lernejo) {*6}
tago : * kiam estas lumo de la suno; 24 horoj (=tagnokto) {*2}
tajdo : la perioda (kutime dufoje tage) alterna movo de mara akvo: alta tajdo, malalta tajdo {X}
tajli : doni formon al materialo, eltrancxante pecetojn; tondi el sxtofo la pecojn por fari veston {8}
tajloro : metiisto, kiu tajlas kaj kunkudras vestojn {8}
tajpi : skribi per (skrib)masxino (frapi la klavojn de klavaro) {9}
taksi : fari al si opinion pri la sxatindeco de iu/io; fari al si opinion pri la valoro de io {7}
taksio : veturilo kun sxoforo, per kiu unu aux kelkaj homoj, kontraux pago laux kilometroj, povas veturi al dezirata loko {X}
takto : (muziko:) la nombro kaj ritmo de la "frapoj" en la mezuroj; (figure:) kapablo gxentile agi kaj paroli, ne incitante la cxeestantojn {9}
talio : la mezo de la homa korpo, inter brusto kaj ventro {9}
talpo : insektomangxa mamulo vivanta tute sub tero (Talpa) {X}
tamarindo : (ricxe nutra karno de la gusxoj de) granda varmlanda arbo (Tamarindus), sxatata ankaux pro gxia ombro {X}
tamburo : muzika instrumento (aux signalilo) konsistanta el malplena cilindro fermita je unu aux du flankoj per strecxita folio (ofte el ledo); simila cilindro en tehxniko {X}
tamen : * tio estas vera, sed... (Pluvas - tamen ni iru!) {*1}
tapeto : murpapero k.s.; tapeti: glui paperon,... sur muron {9}
tapisxo : pli-malpli luksa, ofte ornamita, teksajxo aux nodajxo sur planko (aux sur muro: murtapisxo) {7}
taro : amelricxa tubero de varmlanda planto (Colocasia) {X}
tarifo : tabelo de la dogan-pagoj laux la varo-kategorioj; tabelo de fiksitaj prezoj por difinitaj servoj {9}
taso : * trinkujo suficxe malalta, kun largxa malfermajxo, ofte kun anso (tenilo); subtaso: telereto sub taso {*6}
tasko : certa kvanto da laboro por certa persono; farotajxo {7}
tauxga : * tute bona por iu celo {*6}
tavolo : (malgranda) kvanto de iu materialo sur la tuta surfaco de alia materialo (tavolo da tero sur roko; tavolo da farbo;...); (povas esti pluraj tavoloj unu sur la alia) {X}
teo : * infuzajxo de folioj de te-arbusto (Camellia, Thea) {*6}
teamo : grupo da ludantoj de unu flanko (en ludoj kaj sportoj) {X}
teatro : domo, kie oni prezentas spektaklojn (aktorado, kantado, dancado,...); teatrajxo: porteatra verkajxo; spektaklo {8}
tedi : kauxzi malagrablan senton, pro tro longa dauxro, pro troa ripetado, pro ne suficxa intereseco,... {8}
tegi : tute kovri per tuko aux per tavolo da alia materialo (tegilo, tegajxo), ofte ne (aux ne facile) forprenebla {8}
tegmento : * suprajxo, kovrajxo de domo {*6}
tegolo : diversforma (plata, kurba,...) objekto el bakita argilo, per kiuj oni kovras tegmenton (unu tegolo parte kovras alian); tegoli: kovri tegmenton per tegoloj {9}
tehxniko : tuto de metodoj por produkti ion; maniero de farado en industrio aux metio (aux belarto) {9}
tekniko : = tehxniko {X}
teksi : dense interkrucigi fadenojn por fari sxtofon {7}
teksto : aro da vortoj kaj frazoj; skribajxo {9}
telefono : * elektra aparato por transporti sonojn je granda distanco; telefoni: paroli al iu per telefono {*6}
telegrafo : aparato por transsendi informojn je granda distanco, per interkonsentitaj signoj; telegrafi: sendi mesagxon per telegrafo; (telegrafa stilo: tre konciza) {7}
telegramo : sciigo sendita per telegrafo {8}
telekomuniki : komuniki je granda distanco (per telegrafo, telefono, faksilo, retposxto, radio, televido,...) {X}
telero : * plata, nur iom kava, mangxujo; (ankaux: tia anteno) {*5}
televidi : vidi spektaklojn, filmojn, bildraportojn je granda distanco per elektromagnetaj ondoj; televidilo: la aparato kun ekrano por vidi tion {9}
temo : tio, pri kio oni parolas, pensas, skribas {7}
tempo : * tio, kion oni mezuras per horoj, tagoj, jaroj {*2}
temperaturo : varmo-kvanto; tio, kion oni mezuras per gradoj Celsi(us)aj (°C) aux Farenhejtaj (°F), aux per kelvinoj (K) {8}
tempesto : sxtormego {8}
teni : * havi (en mano aux proksime); ne fordoni; fari tiel, ke io/iu ne povas (de)fali, foriri, forflugi,...; restigi; (teni sian vorton: fari tion, kion oni promesis) {*2}
tenajlo : prenilo/pincxilo el du kruce ligitaj metalaj pecoj {X}
tendo : sxirmilo el tolo, feloj aux alia tukeca materialo, starigita per stangoj, por sxirmi kontraux vento, suno, pluvo,... (servanta kiel portebla logxejo aux kunvenejo) {8}
tendeno : tio, kio ligas muskolon al osto; sxnuro de pafarko {X}
tendenco : dauxra inklino al io, al iu celo, aux en iu direkto; propaganda enhavo (de libro,...) {9}
tenera : dolcxe kaj delikate kondutanta {9}
tenio : iu el rubandformaj, multpartaj parazitoj (ekz.: unu stadio en porko, alia stadio en homo) (Cestodes: Tenia,...) {X}
teniso : sporto (jxeti pilkon per batilo (rakedo) trans reton) {X}
tenti : instigi iun al malpermesita ago {7}
teorio : pripensado de reguloj, laux kiuj oni faru ion, tion ne farante; teoria: (ankaux:) en la praktiko ne farebla/farata {8}
tero : * tio, sur kio estas homoj, bestoj, domoj...; tio, en kio kreskas plantoj; Tero: la nomo de nia planedo {*2}
teraso : plialtigita, ebena loko (apud domo, ekster kafejo, en parko,...) (por pli komforte sidi aux promeni por gxui la belan vidajxon); sxtup(ar)e arangxita kampo {9}
tereno : terspaco, rigardata laux gxia uzeblo por homa agado - aux kiel ejo, kie io okazas {8}
teritorio : la tero, kiu apartenas al iu sxtato, urbo,...; la regiono, super kiu iu regas aux havas jugxpovon {9}
termino : bone difinita vorto de iu fako aux scienco {X}
termito : lignomangxa insekto vivanta en grandaj popoloj, en arboj/traboj, tero aux memfaritaj konstruajxoj (Isoptera) {X}
termometro : mezurilo por temperaturo {9}
terni : subite brue elspiri per la nazo (kaj la busxo), pro ekscitigxo de la nazaj nervoj {9}
teroro : regado (aux provo ekregi) per (ne-antauxdirebla) krueleco, terurante la popolon; teroristo: iu, kiu provas atingi iun celon per ne-atendita(j) kruela(j) atako(j) al senkulpaj homoj {X}
terpomo : amelricxa subtera tubero de moderklimata planto (Solanum tuberosum) (kuirita, fritita, -kacxo) (ter/pom/o) {7}
teruro : * grandega timo; teruri: fortege timigi iun; terurigxi: eksenti teruron {*5}
testiko : ovoforma vira organo, en kiu produktigxas spermo {X}
testudo : rampulo, kies korpo estas kovrita de korneca sxelo (Testudines: Testudo,...) {9}
tia : * de tiu kvalito; tiuspeca {*1}
tial : * pro tiu kauxzo, motivo {*1}
tiam : * en tiu tempo {*1}
tie : * en tiu loko {*1}
tiel : * en tiu maniero, tiumaniere; en tiu grado, tiugrade {*1}
ties : de tiu(j); apartenanta al tiu(j) {9}
tifo : infekta malsano (alta febro (delira), (sanga) lakso,...) {X}
tigo : brancxeto; pli firma parto de herbo, portanta folion aux floron aux formanta la centran akson de la herbo {9}
tigro : Azia rabobesto, granda kato kun flava, malhele striita hauxto (Felis, Panthera tigris) {9}
tikli : kauxzi per delikataj tusx(et)oj senton, pro kiu oni ekridas {9}
timi : * pensi, ke malbono povos okazi; malkuragxi {*3}
tinkturo : likva farbo por kolorigi sxtofon, harojn... per sorbado; solvajxo (de kurac-herbo) en alkoholo {9}
tinti : fari la sonon, kiun faras du glasoj, kiam tiuj interfrapigxas {9}
tinuso : tre granda (ofte rugxkarna) marfisxo (Thunnus) {X}
tio : * tiu afero {*1}
tiom : * en tiu kvanto; en tiu/tia (granda) amplekso {*1}
tipo : ekzemplero havanta cxiujn/multajn ecojn de iu speco; tuto de ecoj de iu speco; tipa: kun klaraj ecoj de sia speco; (literoj:) tipo: litero kun certa aspekto; tiparo: kompleto el literoj+ciferoj+signoj kun alia aspekto ol aliaj tiparoj {8}
tiri : * uzante forton, movi al si (aux kun si); fari, ke io sekvas: cxevalo tiras cxaron; retirigxi: cedi, reiri {*3}
titolo : surskribo (nomo) de libro, artikolo, poemo, teatrajxo, filmo,...; respekta (aldona) nomo por persono (ekz.: princo, doktoro); titoli: doni titolon; nomi iun per titolo {7}
tiu : * [montras] (homon, individuon, ekzempleron,...) {*1}
tolo : * teksajxo el (kutime plantaj) fadenoj {*6}
toleri : elteni; ne kontrauxstari aux kontrauxagi, kvankam oni povus kontrauxstari aux kontrauxagi {7}
tomato : rugxa aux flava frukto de herbo (Lycopersicon esculentum = Solanum lycopersicum), (foje traktata kiel legomo (en salatoj,...)) {9}
tombo : kavo farita en tero aux roko por en gxin meti mortinton {7}
tono : muzika sono kun difinita alto; nuanco de vocxo; nuanco de koloro {8}
tondi : * disigi per du ligitaj trancxiloj (tondilo) {*5}
tondro : (cxiela) bruego, kiu akompanas fulmon (fulmotondro); tondras: auxdigxas tondro (en cxielo) {7}
tordi : turni unu ekstremon de tordebla objekto en unu direkto kaj la alian ekstremon en kontrauxa direkto; intence misreprezenti (ies parolon,...) {8}
torento : rapidege fluanta monta rivero {9}
torto : kuko kun tavolo(j) da fruktoj, frukta kacxo kaj/aux (batita) kremo {9}
torturi : turmenti iun, por ke tiu kontrauxvole diru ion {X}
tra : * de unu flanko (ekster io) al la alia flanko, ne cxirkauxirante ("+" havas unu strekon tra alia streko) (li rigardas tra la fenestro; ni promenis tra la arbaro al la vilagxo) {*1}
trabo : longa, dika (segita) peco de arbo {X}
tradicio : la (busxa) transdonado de opinioj, kutimoj, ideoj,... de unu generacio al alia; la sagxo de la antauxuloj {9}
traduki : alilingvigi {7}
trafi : * sukcesi atingi lokon celitan; kiam jxetita sxtono aux pilko aux pafita kuglo atingas la punkton, kiun oni volas, ke gxi atingu; suferigi; sukcesi renkonti; hazarde renkonti {*5}
trafiko : transportado de personoj, varoj aux informoj; ties cirkulado; (kvanto de) la veturantoj kaj irantoj en iu loko {9}
tragedio : teatra verko laux klasikaj preskriboj; teatrajxo kun malfelicxa fino; malfelicxega okazajxo {9}
tragika : tragedia; kun (ne-evitebla) malfelicxa fino {9}
trajno : fervoja vagonaro: vagonoj ligitaj kun lokomotivo aux sen aparta lokomotivo, irantaj laux difinita horaro {8}
trajto : linio de la vizagxo; eco de karaktero {8}
trakti : diskuti pri iu afero por veni al iu rezulto; esplori temon; prilabori ion; (laux iu maniero) agi al iu persono {8}
traktato : skriba interkonsento inter sxtatoj {9}
traktoro : veturilo kun motoro por trenado de sxargxveturiloj aux kampokulturaj masxinoj {8}
tramo : (enurba) surrela veturilo {9}
trancxi : * per akra ilo (trancxilo) disigi {*4}
trankvila : * sen timo; sen grandaj movoj; ne rapidanta {*3}
trans : * je/al la alia flanko de (li logxas trans la rivero; flugi trans la maron) {*1}
trans- : * de unu (flanko, loko, persono, stato) al alia (ne apuda, tute alia) (transiri, transmeti, transporti, transsendi, transdoni, transformi, transskribi, transkonstrui,...) {*1}
transitiva : (gramatiko, pri verboj:) povanta havi objekton, finigxantan per -n ("rektan" objekton) (oni povas "fari ion", sed ne "stari ion"; "ruli ion", sed ne "ruligxi ion"; "dormigi iun", sed ne "dormi iun": fari, ruli kaj dormigi estas transitivaj verboj, stari, ruligxi kaj dormi estas netransitivaj) {X}
tre : * en granda grado; forte; multe {*1}
trejni : instrui kaj ekzerci por atingi certan kapablon {9}
tremi : * skuigxi; skuetigxi (pro timo, malvarmo) {*6}
trempi : malsekigi, lasante ion iom pli longe en likvo {8}
treni : tiri post si (kun malfacilo) pezan objekton; (treni sin: malfacile iri); trensxipo: sxipo por treni aliajn sxipojn {8}
trezoro : alte sxatata, bone gardata havajxo; tuto de la multekostaj objektoj kaj (aux) mono apartenanta al iu/io {8}
tri : * 3; tridek: 30; dek tri: 13 {*1}
triangulo : fermita figuro el tri rektoj (rektaj linioj), kun tri anguloj (tri/angul/o); muzikilo tiuforma {8}
tribo : (organizita aux kune vivanta) homgrupo kun komuna(j) prapatro(j), foje subdividajxo de popolo {X}
tribunalo : jugxistaro; jugxejo kun pluraj jugxistoj {8}
triki : produkti sxtofon, farante masxojn per fadeno kaj du aux kvar stangoj (trikiloj) (aux per masxino) {9}
trikoto : trikita sxtofo {8}
trinki : * enbusxigi likvon (akvon, lakton, kafon,...) {*3}
tritiko : greno (en Euxropo kaj norda Ameriko la plej grava) (Triticum), por baki panon kaj kuiri pastajxojn {7}
tro : * pli ol kiom estas bone aux bezonate {*1}
trompi : * intence erarigi; kredigi, ke io estas alia, ol tio estas {*6}
tropiko : latitudo 23°27´ norde kaj sude; (inter)tropika: inter tiuj (varmaj landoj, kie Suno povas esti rekte supre) {X}
trotuaro : parto de vojo destinita por piedirantoj, apud la vojo destinita por veturiloj {8}
trovi : * ekvidi, ekrimarki (post sercxado); (ankaux:) opinii {*6}
trovigxi : esti (trovebla) en iu loko (trov/igx/i) {X}
truo : * malfermajxo; en io: tiu loko, kie estas nenio (intencita: truo en muro por pordo aux fenestro; truo en vesto por trameti butonon; ne intencita: truo pro difektigxo aux foruzigxo); trui: fari truo(j)n {*5}
trudi : devigi iun fari ion kontrauxvole; devige akceptigi ion {9}
trumpeto : metala blovmuzikilo aux avertilo {9}
trunko : la cxefa (vertikala, supertera) ligna parto de arbo; homa aux besta korpo sen kapo kaj sen membroj {8}
trupo : cxiuj artistoj de teatro kune; soldataro (nedifinita parto de armeo) {9}
tualeto : * la arangxado por igi sin aspekti pura kaj bela {*6}
tubo : (longa) cilindroforma trairejo por gasoj aux likvoj {7}
tubero : bul-forma sxvelajxo sur aux en korpo; sxvelinta super- aux subtera (ekzemple: terpomo) parto de tigo de planto. {9}
tuberkulozo : infekta malsano (formigxas buletoj en organoj) {X}
tufo : densa ar(et)o da maldikaj ajxoj kune kreskantaj (haroj, plumoj, herboj,...) {9}
tuj : * senprokraste; senatende; post tre malgranda tempo {*1}
tuko : * peco de teksajxo (aux alia materialo), ofte kvadrata aux rektangula (tablotuko, littuko, busxtuko, naztuko, kaptuko, sxultrotuko, volvotuko, koksotuko, visxtuko, sekigtuko,...) {*6}
tukano : Amerika birdo (grandega beko) (Rhamphastidae) {X}
tumulto : kiam multaj homoj senorde kuras kaj bruas {9}
tuno : 1000 aux 1016 kilogramoj {9}
tunelo : vojo subtera aux subakva {9}
turo : (tre) alta (parto de) konstruajxo {7}
turbano : kapvesto el tuko volvita cxirkaux la kapo {X}
turismo : (organizado de) vojagxado por plezuro, por ekkoni fremdajn lokojn kaj landojn,... {9}
turisto : iu, kiu vojagxas por plezuro (ne por labori), por ekkoni fremdajn lokojn kaj landojn,... {9}
turmenti : kauxzi al iu grandajn (korpajn) suferojn {8}
turni : * meti antauxon malantauxen aux supron malsupren (tiel, turnita "b" estas "d" aux "p"); movi cxirkaux (imagita) akso (tiel, turnita "^" povas esti ">"); sxangxi la direkton {*3}
tusi : * subite elspiri, kun sono (pro malsano aux cxar io estas en la gorgxo) {*6}
tusxi : * (homoj:) meti fingro(j)n (aux alian korpoparton) sur ion; (ajxoj:) tiel, ke en iu loko ne estas spaco inter du ajxoj; netusxebla: kion oni ne povas aux ne rajtas tusxi (aux sxangxi) {*4}
tuta : * cxiuj partoj; ne rompita; plen-ampleksa {*2}
-u : * [ago/stato: peto, deziro, konsilo, ordono] [verbo] (bonvolu eniri!; fermu la pordon!; pli bone ne mangxu tion; mi petas, donu al mi tiun libron; li volas, ke mi venu al li; cxu mi venu al vi?; sxi legu tiun libron; ni nun mangxu;...) {*0}
-ujo : * [io, en kio]; io por teni... (sukerujo, monujo, abelujo,...); (ankaux: planto laux frukto (pomujo = pomarbo); lando laux popolo (Francujo, Japanujo)); ujo: [vazo, poto, skatolo, kesto, sako,...] {*0}
-ulo : * [homo tia] (ricxulo, blindulo, mensogulo, rapidulo,...); besto laux ia kategorio (mamulo, rampulo,...); (foje:) sxipo aux alia objekto laux ia kategorio (trimastulo,...) {*0}
-um- : * [io kun ia rilato al] (kolumo, malvarmumo, akvumi teron, plenumi taskon, foliumi libron,...) {*0}
umbiliko : kaveto en la ventro (cikatro de umbilika sxnuro) {X}
ungo : * malmola kovrajxo de la pinto de fingro {*6}
uniformo : rekoniga serva kostumo {9}
unika : ekzistanta en nur unu ekzemplero; okazanta nur unu fojon {9}
universala : rilata al, aplikebla al cxiuj membroj (homoj, objektoj) de iu grupo aux al cxiuj homoj sur Tero {9}
universitato : alta lernejo, kie oni povas studi plurajn brancxojn de scienco (kaj kiu povas aljugxi doktorecon) {9}
unu : * 1; dek unu: 11; unuo: kvanto aux mezuro uzata por nombri (kg, m); unueco: cxiuj kune en konsento, en akordo {*1}
urbo : * loko kun multaj (pli ol kelkmil) domoj kaj multaj homoj; urbego: kun milionoj da logxantoj {*3}
urgxi : rapidigi, vigligi; esti neprokrastebla {7}
urino : pli-malpli flava likvo, produktata de la renoj kaj periode eligata el la korpo; (alivorte: piso); urini: eligi urinon (=pisi) {X}
urso : granda mamulo iranta sur plandoj (Ursus,...) {8}
urtiko : herbo, kiu cxe tusxo kauxzas brulsenton (Urtica) {X}
-us : * [ago/stato: kondicxa] [verbo] [(ne jam plenumita) kondicxo; nereala supozo; neebla deziro; tre gxentila peto] (se mi havus monon, mi veturus tien; estus bone, se vi skribus al li; se cxiuj homoj estus sagxaj, ne okazus milito; mi ne acxetus tion (se mi estus en tiuj cirkonstancoj); se mi povus flugi!; cxu vi povus diri al mi, kie estas...?) {*0}
Usono : la Unuigxintaj Sxtatoj de (Nord-)Ameriko {X}
utero : organo en ino, en kiu kreskas naskota ido {X}
utila : * bona por esti uzata; bona por atingi rezulton; utili: alporti utilon; utiligi: uzi ion tiel, ke gxi estas utila {*4}
uzi : * fari ion per; preni kiel ilon aux rimedon {*3}
vadi : iri tra malprofunda akvo {9}
vagi : iri de loko al loko sen difinita celo {9}
vagino : la (nasko)kanalo inter vulvo kaj utero {X}
vagono : * veturilo por multaj homoj aux por multe da sxargxo, ofte parto de trajno (=vagonaro) aux tramo {*4}
vakcino : substanco enmetebla en korpon aux trinkebla, donanta imunecon kontraux (bakteria, virusa aux parazita) malsano; vakcini: enmeti vakcinon en la korpon {8}
vakso : knedebla substanco, el kiu abeloj konstruas cxelojn; simila substanco farita de aliaj insektoj, aux artefarita de homoj; vaksi: sxmiri per vakso {9}
vakuo : spaco, en kiu estas (preskaux) neniom da materio, ecx ne aero {X}
valo : * malalta parto inter altajxoj, inter montoj {*6}
valida : (dokumento, decido:) plenumanta cxiujn kondicxojn postulatajn de la legxo, tiel ke gxi havas la lauxlegxajn efikojn {9}
valizo : per unu mano portebla kesto aux skatolo (duparta), en kiu oni transportas bezonatajxojn dum vojagxo {7}
valoro : * graveco; dezirindeco; grandeco de kosto; sxatateco; utileco; valori: havi (grandan, iun) valoron; havi meriton {*3}
vana : senutila; senrezulta; ne produktanta (-onta) la deziratan rezulton {7}
vando : vertikala interna surfaco de cxambro; interna surfaco de tubo, tunelo,...; ne tre dika, ne tre fortika aux provizora limajxo inter spacoj; (pli-malpli) vertikala parto de tendo, budo,... {X}
vango : * parto de la vizagxo, inter busxo kaj orelo {*6}
vanta : ne atentinda, cxar tute malgrava; sxatanta okupigxi pri malgravajxoj {9}
vaporo : * gasforma akvo (pli ol 100°C); vapori: eligi vaporon; vaporigxi: farigxi vaporo (figure: malaperi) {*5}
varo : objekto farita por vendo; komercajxo {8}
varano : Afrika/Azia rampulo (granda lacerto) (Varanus) {X}
varbi : instigi iun, farigxi soldato; instigi iun, farigxi membro aux ano de grupo, partio,... {X}
varii : ne esti cxiam sama; ne esti cxiam same {8}
variolo : iama infekta malsano (febro, pusaj hauxto-vezikoj) {X}
varma : * kun relative alta temperaturo; (fajro: varmega) {*3}
varti : gardi kaj prizorgi iun, kiu bezonas tion pro malforteco aux juneco {9}
vasta : * (kun granda) mezuro en pluraj direktoj {*5}
vato : kunpremita mola kotono {7}
vazo : iu ujo; relative alta ujo kun pli-malpli largxa malfermajxo (el vitro, fajenco, metalo,...) (por teni likvon) {7}
ve! : [voko pro malfelicxo]; [voko, anoncanta malfelicxon] {7}
vegetalo : plurcxela vivajxo ne animala [planto, fungo, algo] {9}
vegetara : (pri nutrado:) tia, ke oni ne mangxas produktojn de (mortigitaj) bestoj; vegetarano: kiu mangxas vegetare {9}
vejno : tubeto en la korpo, tra kiu sango fluas de organoj al la koro; streko da mineralo en alia mineralo aux en roko {9}
veki : * igi maldorma; fini ies dormon {*4}
velo : granda tolpeco fiksita al masto(j) de akvo-veturilo (velsxipo, velboato), por kapti venton; veli: veturi per helpo de velo(j) {8}
velki : perdi vivosukojn; sekigxi sxrumpante {8}
veluro : dense teksita sxtofo kun mola, hara suprajxo {9}
veni : * movi sin/movigxi al la loko de la parolanto aux al la loko de la alparolato aux al interkonsentita loko aux al priparolata okazajxo; (ankaux:) (veni al:) atingi; havi rezulton; (veni de:) origini en; esti rezulto de {*2}
vendi : * doni kontraux mono; proponi kontraux mono {*4}
vendredo : * tago de la semajno inter jxauxdo kaj sabato {*5}
veneno : substanco, kiu difektas aux mortigas vivantajn cxelojn (aux tutan individuon); veneni: mortigi per veneno {8}
vengxi : kiam A faras malbonon al B (aux parenco aux amiko de B), cxar B faris malbonon al A (aux parenco aux amiko de A) {9}
venki : * esti la plej bona, plej lerta, plej forta (en batalo, konkuro) {*6}
vento : * movigxo de aero {*3}
ventro : parto de la korpo, en kiu estas la stomako kaj la intestoj; antauxa ekstero de gxi; vasta parto de botelo,... {7}
ventumi : movi aeron al iu aux io (por malplivarmigi) (per mano aux per ventumilo); purigi grenon, saltigante gxin (por ke la vento forblovu pajlon kaj sxelojn) (vent/um/i) {X}
vera : * tiel, kiel estas; tia, kia estas; malfalsa; ne mensogita {*3}
verbo : vorto, en Esperanto kun unu el la finajxoj "-i -as -is -os -us -u", prezentanta agon aux staton interalie laux gxia loko en tempo (la nomo de la ago aux stato estas substantivo) {8}
verda : * kun koloro de fresxaj herboj (la simbolo de Esperanto estas kvinpinta verda stelo) {*4}
vergo : pli-malpli longa, maldika, fleksebla bastono (aux fasketo da tiaj); vergi: frapi, bati per vergo {8}
verko : * arta skribajxo (libro, rakonto, poemo), pentrajxo, skulptajxo, muzikajxo,...; verki: fari ion tian {*5}
vermo : mola, senpieda besteto (Vermes) {7}
verso : unu linio de kanto, poemo aux versajxo (versoj ofte rimigxas); versajxo: rimajxo, poeziajxo {7}
versio : priskribo aux prezento de iu okazajxo, el la vidpunkto de unu persono; unu el pluraj (sinsekve faritaj aux adaptitaj) formoj de iu verko {X}
versxi : fluigi likvon el ujo {7}
versxajna : kio sxajnas esti vera kaj probable estas vera (ver/sxajn/a) {X}
verto : supro de homa kapo, kie kirligxas haroj {8}
vertebro : unu osto de la vertebraro (=la dorsa kolumno) {X}
vertico : la sekcopunkto de du rektoj de matematika figuro {9}
vertikalo : linio je orta angulo (90°) al la surfaco de senmova akvo; linio rekte (mal)supren {9}
veruko : elstara neregulajxo de la hauxto {9}
vespo : insekto kun nigre-flave striita korpo, logxanta en ne grandaj popoloj, kun venena pikilo (Vespa) {9}
vespero : * komenco de nokto post tago; mallumigxo {*3}
vesperto : iu el flugantaj mamuloj (Chiroptera) {X}
vesto : * io por meti sur la korpon por (parte) kovri gxin; vesti sin: kovri sian korpon per vesto (tauxga por la okazo) {*3}
vesxto : senmanika vesto inter cxemizo kaj jak(et)o {8}
veti : interkonsenti, ke oni ricevos certan monsumon (aux objekton aux servon), se io okazos (kontraux fiksa pago, aux kun, kutime egala, kontrauxa veto) {9}
vetero : * [pluvo, vento, negxo, (mal)varmo, (mal)seko,... - kombino el tiuj] {*4}
veturi : * iri per veturilo (auxto, biciklo, sxipo...) {*2}
veziko : sakeca parto en la korpo (ekzemple: urinveziko); (aer-:) pli-malpli globforma kolektajxo da aero en likvo; (sap-:) aero en maldika tavolo da sapakvo en aero {9}
vi : * [la alparolata(j) homo(j)] {*1}
viadukto : ponto kun vojo aux fervojo super vojo, fervojo, rivero, valo,... {9}
viando : * karno de besto, kiel mangxajxo {*6}
vibri : regule tremi, regule skuetigxi (kiam kordo de muzikinstrumento vibras, oni auxdas tonon) {X}
vic- : [sekvanta en vico; anstatauxa] (vicprezidanto: tiu, kiu funkcias kiel prezidanto, kiam la prezidanto ne cxeestas) {X}
vico : * pluraj homoj aux objektoj, en unu linio metitaj, unu post la alia (unu apud la alia aux unu malantaux la alia); pluraj sinsekvaj okazajxoj {*6}
vidi : * rimarki per la okuloj; (figure: kompreni) {*2}
vidpunkto : tio, kion iu pensas pri io (je bazo de la nun al li/sxi disponeblaj informoj) (vid/punkt/o) {X}
vidvo : viro, kies edzino mortis {8}
vigla : * agema; movigxema; gaja {*6}
viktimo : tiu, al kiu okazis io malbona {9}
vilagxo : * ne tre multaj (kelkdek, kelkcent, kelkmil) domoj kune, ofte kun kampoj inter la domoj {*4}
vino : * malforta (12% aux malpli) alkohola trinkajxo el suko de vinberoj (Vitis) aux el aliaj fruktoj {*5}
vinagro : acidajxo farita el vino {X}
vindi : cxirkauxvolvi sucxinfanon per tuko aux sorbajxo; cxirkauxvolvi korpoparton pro vundo aux rompigxo {9}
vintro : * parto de la jaro inter auxtuno kaj printempo, kiam estas malvarme {*4}
violo : planto (Viola) kun kvinpartaj floroj (sovagxaj ofte rugxece bluaj (=violkoloraj), gxardenaj ofte trikoloraj) {7}
violono : muzikinstrumento kun kvar kordoj, sonigataj per arcxo; violoni: ludi violonon {9}
vipo : batilo konsistanta el tenilo kaj sxnuro aux rimeno; vipi: frapi, bati per vipo {9}
viro : * homo (aux besto) kiu ne povas naski, sed kiu necesas por generi (naskigi) idon {*2}
virga : neniam sekskunigxinta (homo, besto); neniam kulturita (tero) {9}
virto : konstanta emo fari bonon kaj eviti malbonon {8}
virtuala : ne reala, sed videbla kaj utiligebla sub certaj kondicxoj {X}
viruso : eta io kauxzanta malsanon (transprogramante cxelojn por produkti malsanigajn substancojn kaj virus-kopiojn) {X}
visxi : * forpreni malpurajxojn per frotado (ofte per tuko); simile forigi skribajxojn (de muro, tabulo,...) (skribitajn tiel, ke ili estas visxeblaj) {*6}
vito : vinbero-planto (Vitis) {8}
vitro : * malmola, rompebla, travidebla materialo, farita el sablo; okulvitroj: lensoj en muntajxo por pli bone vidi {*4}
vivi : * esti inter naskigxo kaj morto; povi sin movi, sin nutri, sin reprodukti (homoj, bestoj kaj plantoj vivas, sxtono aux metalo ne vivas); travivi (ion): sperti, senti dum sia vivo {*2}
vizo : (en pasporto:) permeso por en-/el-/tra-iri landon {X}
vizagxo : * antauxa parto de kapo, kun busxo, nazo, okuloj {*3}
viziti : * iri al iu homo aux loko por paroli, vidi,... {*5}
vocxo : * la sono de homa parolado aux besta blekado; la (esprimita) opinio de unu persono inter multaj {*5}
vocxdoni : (en por tio organizita vocxdonado) esprimi sian vocxon (opinion) por aux kontraux io (farota) aux iu (en iu funkcio) (vocx/don/i) {X}
vojo : * sur kio oni iras/veturas de unu loko al alia {*2}
vojagxi : * iri aux veturi al malproksima loko, aux de loko al loko (al loko...) (dum pluraj tagoj) {*3}
voki : * venigi iun per (lauxta) diro; tiri ies atenton per (lauxta) diro; telefoni al iu {*4}
vokalo : parolsono, kiu povas formi silabon; litero, kiu indikas tian sonon, en Esperanto: [a e i o u] {X}
voli : * (forte) deziri fari ion aux ke io estu farata {*2}
volbo : arkforma plafono (en la mezo pli alta ol je la flankoj); simile kurba surfaco {X}
volonta : * faranta ion kun (aux por) plezuro (aux por sperto) (ne profesie, ne pro devo) {*6}
volumo : aparte bindita parto de libro (kiu estas tro ampleksa por esti eldonita en unu volumo) {9}
volumeno : parto de spaco okupata de korpo, objekto,... (mezurata per litroj aux kubaj (centi)metroj) {9}
volvi : * (plurfoje) cxirkauxmeti ion cxirkaux io alia {*6}
vomi : eljxeti per la busxo la enhavon de la stomako {9}
vorto : * sinsekvaj sonoj (aux literoj) kun signifo {*2}
vortaro : libro, en kiu estas listo de tre multaj vortoj de iu lingvo, kun klarigoj aux kun tradukoj en alia lingvo; (ankaux:) cxiuj vortoj, kiujn iu konas (vort/ar/o) {X}
vosto : * la malantauxa elstara parto de birdo aux alia besto {*6}
vualo : delikata (travidebla) tuko antaux vizagxo; vuali: kovri (la vizagxon) per vualo; malhelpi la rigardon; kasxi (nuboj vualis la lunon) {8}
vulkano : monto formigxinta el eljxetigxintaj likvaj partoj de Tero; monto, tra kiu eljxetigxas aux eljxetigxis likvaj partoj de Tero {9}
vulpo : rabobesto simila al hundo, kun pinta muzelo kaj pluma vosto (Canis vulpes,...) (kaptas cxefe malgrandajn bestojn) {8}
vulturo : granda rabobirdo kun rekta hoka beko kaj pli-malpli nuda kapo (Vultur, Aegypius,...) {9}
vulvo : ekstero de ina seksorgano (kun -lipoj, -lipetoj) {X}
vundo : * difekto de la korpo, el kiu fluas sango, aux kie mankas karno aux hauxto; vundi (iun): fari vundon {*6}
zebro : mambesto simila al cxevalo, sed kun brune-blanke aux brune-flave striita hauxto (Equus zebra) {X}
zinko : blue griza metalo (Zn) {9}
zipo : fermilo konsistanta el du rubandoj kun vico da dentoj; zipi: fermi per zipo {X}
zono : strio el sxtofo aux ledo por meti cxirkaux la talion; io, kio cxirkauxas ion alian; spaco pli-malpli difinita por certa celo {7}
zoologio : scienco pri animaloj {9}
zorgi : * fari cxion, por ke iu sentu sin bone, aux por ke io okazu bone; pensi pri tio, kion oni devas fari, por ke...; pensi pri tio, kio povus okazi, se... {*4}
zumi : auxdigi dauxran, malakran bruon, kiel faras musxo ("zzzzz" aux "mmmmm") {9}
Supersignitaj literoj  kaj ASCII/ANSIch gh hh jh sh u Fundamento (1887) cx gx hx jx sx ux IKEST (1962) ^c ^g ^h ^j ^s ~u CCITT ''Internacia Alfabeto n-ro 5'' c^ g^ h^ j^ s^ u~ CCITT ''Internacia Alfabeto n-ro 5'' æ ø ¶ ¼ þ ý ISO-8859-3 ''Latin-3'' aux ''Sud-Eur'' ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ UTF-8 ''UNIKODO'' |
diverslingvaj informoj pri Esperanto
www.esperanto.net
Universala Esperanto-Metodo de Doktoro Benson (1932)
W.F. Pilger
(tie vi trovos ankaux listojn de nomoj de bestoj kaj plantoj)
Esperanto-Esperanto baza radikaro vortaro vocabulaire de base dictionnaire basic vocabulary wordlist dictionary vocabulario woerterliste woerterbuch woordenlijst woordenboek ordliste ordbog ordbok slownik slovnik slovar