BRN-aldonoj
toevoegingen
Dum la ellaborado de miaj
"Bazaj Radikoj Esperanto-Esperanto", montri^gis, ke necesas aldoni plurajn radikojn, a~u por povi difini la ja enestantajn, a~u, ^car ili (ne nur la~u mi) estas almena~u tiel gravaj a~u oftaj, kiel radikoj ja enestantaj.
Jen tiuj radikoj, kun Nederlanda traduko.
Tijdens het uitwerken van mijn
"Bazaj Radikoj Esperanto-Esperanto", bleek het nodig te zijn, een aantal woordstammen toe te voegen, hetzij omdat ze nodig waren voor de definitie van woorden in de lijst, hetzij omdat ze (niet alleen volgens mij) minstens zo belangrijk of vaak voorkomend zijn als woordstammen die wel in de lijst zijn opgenomen. Hier dus die woordstammen, met een Nederlandse vertaling.
LATIN-3 -- UNIKODO
absceso : abces
abstrakta : abstract
afikso : voor- of achtervoegsel
akvumi : water geven (aan planten) (akv/um/i)
aldoni : toevoegen (al/don/i)
ali^gi : lid worden van een groep of zich aanmelden als deelnemer (al/i^g/i)
alternativo : alternatief (keuzemogelijkheid)
ambulanco : ziekenauto; veldhospitaal
amfibio : amfibie (groep dieren)
amindumi : liefkozen, vrijen (am/ind/um/i)
anso : oor (van iets), (gebogen) handvat
anta~uulo : voorganger (iemand die eerder die functie had), voorouder (anta~u/ul/o)
antikva : antiek
arbusto : struik
ar^co : strijkstok
aresti : arresteren, (iemand) aanhouden
argilo : klei
argumento : argument; argumenti: argumenteren, argumenten aandragen
aromo : aroma
artifiko : kunstgreep; list; streek
artiklo : artikel (in winkel)
astro : hemellichaam
atenci : een aanslag plegen op; zich vergrijpen aan
baleno : walvis
barilo : hek; erfafscheiding (bar/il/o)
baterio : batterij (elektrische cellen, kanonnen,...)
bonhavo : tegoed (geld); bonhava: goed in zijn geld zittend (bon/hav/o)
branko : kieuw
bro^co : broche
brodi : borduren
bv. : = bonvolu: a.u.b.
cendo : cent
cerbumi : peinzen; piekeren (cerb/um/i)
ceremonio : ceremonie
cico : tepel
cilindro : cilinder
colo : inch, duim (ca. 2,5 cm)
^c. : = ^cirka~u: circa (ongeveer)
^carniro : scharnier
^carpenti : timmeren
^casta : kuis; zedig
^cirka~ua^jo : omgeving (^cirka~u/a^j/o)
d-ro : = doktoro: dr.
damo : dame (titel); koningin (in schaakspel); dam (in damspel); damoj = dam-ludo: damspel
definitiva : definitief
degeneri : degenereren; aftakelen
demokratio : democratie
demokrato : democraat
depreni : (ergens iets van) afnemen (de/pren/i)
derivi : (iets van iets) afleiden
deveno : afkomst; oorsprong (de/ven/o)
digo : dijk
diplomo : diploma
distili : distilleren
distrikto : district
drinki : (te veel of te vaak) alkohol drinken
ekskrementoj : uitwerpselen; ontlasting (=feka^jo)
ekstra : extra
ekz. : = ekzemple: bijv.; = ekzemplero(j): exemplaren
ekzemplero : exemplaar
elipso : ellips
elparolo : = prononco: uitspraak (van woorden) (el/parol/o)
elstari : uitsteken; afsteken (tegen achtergrond) (el/star/i)
elteni : (iets) uithouden; (ergens) tegen kunnen (el/ten/i)
elvoki : naar buiten roepen; (iets) oproepen (el/vok/i)
enhavo : inhoud (en/hav/o)
enmiksi^gi : zich ergens mee bemoeien (en/miks/i^g/i)
Eo : = Esperanto
etikedo : etiket
etiketo : etiquette
etoso : sfeer; stemming
eventuala : eventueel
ezofago : slokdarm
f-ino : = fra~ulino: mej.
fablo : fabel
faksi : faxen
faksimilo : facsimile (precieze reproductie)
fakturo : factuur
fantomo : spook; geest; fantoom
fari^gi : worden (far/i^g/i)
feki : ontlasting hebben; feka^jo: ontlasting
femuro : dij(been)
ferdeko : dek (van schip)
fermenti : gisten (ww)
fervojo : spoorweg(en) (fer/voj/o)
fibro : vezel
filtri : filt(r)eren
fluto : fluit (muziekinstrument)
formala : formeel
forpreni : (iets van iemand) afnemen; (ergens iets) wegnemen (for/pren/i)
foto : foto
fuma^ji : (vlees, vis) roken (d.m.v. rook conserveren) (fum/a^j/i)
futbalo : voetbal; futbali: voetballen (ww)
generi : genereren; verwekken
ges., ges-roj : = gesinjoroj: meneer en mevrouw; dames en heren
gimnastiko : gymnastiek
glando : klier (in lichaam)
gramofono : grammofoon
^girafo : giraf
helico : vijzel; schroef(draad); schroef (van schip); propeller
horaro : dienstregeling; dienstrooster (hor/ar/o)
i.a. : = inter aliaj; interalie: o.a.
indi^geno : inheemse; oorspronkelijke bewoner
inspekti : inspecteren
instrukcio : instructie
interalie : onder andere (inter/ali/e)
internacia : internationaal (inter/naci/a)
interrompi : onderbreken (inter/romp/i)
intertempe : intussen; ondertussen; in de tussentijd (inter/temp/e)
interveni : tussenkomen, interveniëren (omdat iets niet goed gaat/dreigt te gaan) (inter/ven/i)
intervjui : interviewen; een vraaggesprek houden
inversa : omgekeerd; andersom; achterstevoren; ondersteboven; binnenstebuiten
irk. : = internacia respondkupono: internationale antwoordcoupon (van de post)
k.a. : = kaj aliaj: e.a.
k.s. : = kaj similaj; kaj simile: en dergelijke
k.t.p. : = kaj tiel plu: enz.
kalcio : calcium
kalko : kalk
kamero : hok, kamertje zonder ramen; camera
kanguruo : kangoeroe
kano : riet; (rieten) wandelstok
kanono : kanon (schiettuig)
kapitano : kapitein (schip, leger)
kapu^co : capuchon; kap(je); huif
kardo : distel
kasedo : = kaseto: cassette (geluid of beeld)
kaseto : cassette (juwelen, bestek, film, band)
katastrofo : catastrofe
kemio : = ^hemio
kirli : roeren
klavaro : toetsenbord (klav/ar/o)
klavo : toets
kokso : heup
kolbaso : worst
kolego : collega
komenti : commentaar leveren
komplimento : compliment; komplimenti: complimenteren
komposti : zetten (van drukwerk)
komputi : berekenen, uitrekenen; komputilo: computer (ook: gas-, water-, benzine-meter)
konekti : verbinden (elektriciteit, telefoon,...)
konko : schelp
konkreta : concreet
konsonanto : medeklinker
konsterni : verbijsteren
konsulti : consulteren; raadplegen
kontakto : contact; kontakti: contact hebben; kontaktilo: stekker of contactdoos (stopcontact)
kontinento : continent; werelddeel
konto : rekening (in boekhouding)
kontrasto : contrast; kontrasti: contrasteren; afsteken tegen
kontribui : bijdragen (aan iets)
konuso : kegel, conus
kortumo : (gerechts)hof (kort/um/o)
korupti : corrumperen; omkopen
kotizo : contributie; bijdrage; lid(maatschaps)geld
krampo : haak(je); nietje; "(" (ronda krampo), "[" (rekta krampo), "{" (kurba / onda krampo); "<" (pinta krampo); krampi: (vast)nieten
kribri : zeven (met zeef (kribrilo))
kriterio : criterium
kulo : mug
kultivi : = kulturi
kunsido : vergadering; zitting (van bestuur, commissie, raad,...) (kun/sid/o)
kunveno : bijeenkomst (kun/ven/o)
kursiva : cursief; schuin (schrift)
kurzo : koers (prijs)
kvereli : ruziemaken
laiko : leek
lanugo : dons
legitimi : legitimeren (legitimilo: legitimatiebewijs)
liki : lekken
literumi : spellen (liter/um/i)
lo! : (ha lo!: hallo!)
lotumi : verloten (lot/um/i)
magio : magie
magneto : magneet
mamulo : zoogdier (mam/ul/o)
ma^so : maas (van net); steek (van breiwerk, bep. soort knoop); strik (om dieren te vangen)
medio : milieu; sociale, natuurlijke omgeving; medium (natuurkunde)
mejlo : mijl
memstara : zelfstandig (mem/star/a)
mesa^go : bericht
miraklo : wonder; mirakel
mito : mythe
mitulo : mossel
modemo : modem
molekulo : molecule
molusko : weekdier
mona^ho : monnik
mortero : mortel; specie
motivo : motief (zowel reden als herhaald deel in kunstwerk); motivi: motiveren
movado : beweging (ook gezamenlijk handelen voor een bepaald doel) (mov/ad/o)
murdo : moord; murdi: (ver)moorden
n-ro : = numero: nr.
necesejo : w.c. (neces/ej/o)
negativa : negatief (bijv.nw.)
ne~utrala : neutraal
normo : norm
nova^jo : iets nieuws; nieuws (nov/a^j/o)
nuanco : nuance; nuanci: nuanceren
obligacio : obligatie (waardepapier)
oksido : oxyde
organika : organisch (chemie)
orgeno : orgel
ostro : oester
paciento : patiënt
paniko : paniek
parkere : uit het hoofd; parkerigi: uit het hoofd leren
participo : (grammatica:) deelwoord
partopreni : deelnemen (aan iets) (part/o/pren/i)
pasiva : passief
pedalo : pedaal
peri : bemiddelen; optreden als tussenpersoon (per/i); peranto: tussenpersoon
piedingo : stijgbeugel (pied/ing/o)
pisi : plassen, pissen
plotono : peloton
pne~umatiko : pneumatiek (onderdeel natuurkunde); luchtband
poento : punt (in spel); cijfer (op school)
poluso : pool (noord- of zuid-); pool (van elektrische cel, magneet,...)
posteulo : nakomeling; opvolger (post/e/ul/o)
pozitiva : positief
pramo : veer(boot); pont
predikato : gezegde (grammatica)
prefikso : voorvoegsel
prepozicio : voorzetsel
prezidento : president (staatshoofd)
priskribi : beschrijven (pri/skrib/i)
projekcii : projecteren
proporcio : proportie; onderlinge verhouding
protokolo : protocol; proces-verbaal; notulen; protokoli: ... opmaken
provizora : voorlopig; niet definitief
psiko : psyche; psika: psychisch
pulovero : pullover
purpura : purper; (roodachtig) paars
raketo : raket (vuurwerk, ruimtevaart)
rampulo : reptiel; kruipend dier (=reptilio) (ramp/ul/o)
raso : ras; rasismo: racisme
redakcio : redactie (personen, plaats)
redaktoro : = redaktisto: redacteur
registaro : regering (reg/ist/ar/o)
re^gisoro : regisseur
reliefo : reliëf
rentumo : rente (opbrengst in procenten) (rent/um/o)
reprodukti : reproduceren (re/produkt/i)
reptilio : = rampulo: reptiel
respondeca : verantwoordelijk; aanspreekbaar (op) (respond/ec/a)
respondkupono : antwoordcoupon (van de post) (wordt ook gebruikt voor kleine betalingen aan iemand in het buitenland) (respond/kupon/o)
risorto : (spring)veer
rk. : = respondkupono: antwoordcoupon
rotacii : roteren; draaien (om as)
rubo : puin; waardeloos afval
rubriko : rubriek
s-ino : = sinjorino: mevr.
s-ro : = sinjoro: dhr.
salamandro : salamander
saldo : saldo
salivo : speeksel
satelito : satelliet (natuurlijk, kunstmatig)
selo : zadel
sendependa : onafhankelijk (sen/de/pend/a)
sfero : sfeer (driedimensionale meetkundige figuur); bol
siatempe : in zijn/haar tijd; op z'n tijd (si/a/temp/e)
silabo : lettergreep
simbolo : symbool
sinsekve : achtereenvolgens (si/n/sekv/e)
siropo : siroop; stroop
skeleto : skelet; geraamte
skemo : schema
skizo : schets; skizi: schetsen
skvamo : schub; (huid)schilfer
starpunkto : standpunt (star/punkt/o)
strikta : nauwsluitend; strikt
suba^ceti : = korupti: omkopen (sub/a^cet/i)
subskribi : ondertekenen (sub/skrib/i); subskribo: handtekening
subteni : ondersteunen (sub/ten/i)
sufikso : achtervoegsel
sugesti : suggereren; opperen
superflua : overbodig (super/flu/a)
^sako : schaak (in schaakspel); (^sakoj = ^sakludo: schaakspel)
^salmo : halm; schalmei (muziekinstrument)
^simo : schimmel; (^simi: (be)schimmelen)
^slimo : slijm; modder
^soki : (iemand) schokken; aanstoot geven; choqueren; ^soko: shock
t.e. : = tio estas: d.i.; d.w.z.
tajdo : tij; getijde (eb en vloed)
tamburo : trom(mel)
tavolo : (een) laag
teamo : team (sport, spel)
tekniko : = te^hniko
telekomuniki : communiceren d.m.v. telecommunicatie
trabo : balk
transitiva : overgankelijk (werkwoord)
tribo : stam (groep mensen van gelijke afkomst)
trovi^gi : zich bevinden (trov/i^g/i)
turbano : tulband (hoofddeksel)
urino : urine; urini: urineren (=pisi)
Usono : de Verenigde Staten van (Noord-)Amerika; de VS
vakuo : vacuüm; (het) luchtledige
vando : wand
varbi : (aan)werven; lid maken
ventumi : luchten; frisse lucht toewaaien; wannen (graan) (vent/um/i)
versio : versie
ver^sajna : waarschijnlijk (ver/^sajn/a)
vibri : trillen; vibreren
vic- : vice-; loco-
vidpunkto : gezichtspunt; zienswijze (vid/punkt/o)
vinagro : azijn
vo^cdoni : stemmen (zijn/haar stem uitbrengen) (vo^c/don/i)
vokalo : klinker
volbo : gewelf; welving
vortaro : woordenboek (vort/ar/o)
zebro : zebra
zipo : rits(sluiting); zipi: dichtritsen
1999-11-15